خبرگزاری تسنیم – مینا صدیقیان| 28 صفر، روزی است که تاریخ، یکی از بزرگ‌ترین فقدان‌های خود را تجربه کرد. رحلت پیامبر اکرم(ص)، پایان زندگی مردی بود که در کمتر از چند دهه، نه‌فقط جامعه‌ای پراکنده را به امتی واحد تبدیل کرد، بلکه معیارهایی تازه برای انسان، جامعه، اخلاق، عدالت و مسئولیت اجتماعی به جهان ارائه داد. از همین رو، سخن گفتن از پیامبر(ص) فرصتی است برای پرسیدن اینکه از آن میراث عظیم، چه چیزی را برای زندگی امروز خود حفظ کرده‌ایم؟

حضرت محمد(ص) پیش از آنکه پیامبر یک جامعه باشد، پیام‌آور کرامت انسان بود. در روزگاری که تبعیض، تعصب، خشونت و برتری‌جویی بر مناسبات اجتماعی سایه انداخته بود، دعوت او از توحید آغاز شد، اما در توحید متوقف نماند و به اخلاق، عدالت، مسئولیت، حق‌الناس، یاری محرومان و حفظ شأن انسان رسید. پیامبر(ص) آمد تا انسان را از بندگی غیر خدا آزاد کند و همین آزادی، در نگاه او بدون مسئولیت اجتماعی معنا نداشت.

شاید یکی از مهم‌ترین درس‌های سیره نبوی برای امروز ما همین باشد که دین‌داری را نمی‌توان از اخلاق و رفتار اجتماعی جدا کرد. پیامبری که از نماز و عبادت سخن می‌گفت، هم‌زمان بر رعایت حقوق مردم، خوش‌رفتاری، امانت‌داری و دستگیری از نیازمندان تأکید داشت. در مکتب او، ایمان قرار نبود انسان را از جامعه جدا کند، بلکه قرار بود او را نسبت به سرنوشت دیگران مسئول‌تر کند. امروز، بیش از هر زمان دیگری به بازخوانی همین وجه از سیره پیامبر(ص) نیاز داریم.

جامعه‌ای که در آن انسان‌ها نسبت به رنج یکدیگر بی‌تفاوت شوند، هرچقدر هم از مفاهیم دینی سخن بگوید، از روح رسالت فاصله گرفته است. پیامبر(ص) به ما آموخت که جامعه ایمانی، جامعه‌ای نیست که فقط در مناسک مشترک باشد، بلکه جامعه‌ای است که در آن کرامت انسان‌ها، عدالت و مسئولیت‌پذیری نیز جدی گرفته شود. رحلت پیامبر اکرم(ص) از این منظر، فرصتی برای بازنگری در رفتارهای فردی و اجتماعی ماست. چقدر در مناسبات روزمره خود به اخلاق نبوی نزدیکیم؟

وقتی با فردی ضعیف‌تر از خود مواجه می‌شویم، چگونه رفتار می‌کنیم؟ در برابر خطای دیگران، آیا راه اصلاح را باز می‌گذاریم یا نخستین واکنشمان حذف و طرد است؟ آیا در خانواده، محل کار و جامعه، به حقوق دیگران همان اندازه اهمیت می‌دهیم که برای حقوق خود مطالبه‌گری می‌کنیم؟ این پرسش‌ها شاید از هر مراسم و شعاری مهم‌تر باشند، زیرا پیامبر(ص) بیش از آنکه برای پیروان خود مجموعه‌ای از شعارها به یادگار گذاشته باشد، یک سبک زندگی را معرفی کرد.

در این سبک، اخلاق، مهربانی، عدالت و مسئولیت اجتماعی از یکدیگر جدا نیستند. یکی از چالش‌های مهم امروز، فاصله میان «شناخت» و «عمل» است. بسیاری از ما پیامبر(ص) را دوست داریم، نامش را با احترام بر زبان می‌آوریم و در مناسبت‌های مختلف از سیره او سخن می‌گوییم اما سؤال اصلی این است که این محبت تا چه اندازه در رفتار ما دیده می‌شود؟ اگر محبت به پیامبر(ص) نتواند ما را دروغ‌گریزتر، امانتدارتر، مهربان‌تر، صبورتر و نسبت به حقوق دیگران حساس‌تر کند، باید در شیوه فهم خود از این محبت تأمل کنیم.

پیامبر(ص) برای ساختن جامعه‌ای آمد که در آن انسان‌ها احساس بی‌پناهی نکنند. این نگاه، امروز می‌تواند در بسیاری از عرصه‌های اجتماعی راهگشا باشد؛ از خانواده و مدرسه گرفته تا رسانه، مدیریت شهری، فعالیت‌های فرهنگی و حتی نحوه مواجهه ما با آسیب‌های اجتماعی. هرجا انسانی نیازمند شنیده شدن است، هرجا فردی در معرض طرد شدن قرار دارد و هرجا حقی نادیده گرفته می‌شود، بازخوانی اخلاق نبوی می‌تواند به ما یادآوری کند که مسئولیت اجتماعی، بخشی از دین‌داری است.

از سوی دیگر، پیامبر(ص) الگوی گفت‌وگو و مواجهه اخلاقی با انسان‌ها بود. جامعه امروز، درگیر اختلاف‌نظرهای فراوان است؛ اختلاف‌هایی که گاهی از مرز گفت‌وگو عبور می‌کنند و به برچسب‌زنی، حذف و تخریب می‌رسند. در چنین فضایی، سیره پیامبر(ص) می‌تواند دوباره به ما یاد بدهد که اختلاف، الزاماً به معنای دشمنی نیست و نقد، الزاماً نباید با بی‌احترامی همراه شود. رسانه‌ها نیز در این میان مسئولیتی جدی دارند.

روایت پیامبر(ص) نباید فقط به چند گزارش مناسبتی، تصاویر مراسم و جملات تکراری محدود شود. رسانه می‌تواند سیره نبوی را به زبان امروز روایت کند؛ از اخلاق در فضای مجازی و حفظ آبروی افراد گرفته تا مسئولیت اجتماعی، مبارزه با بی‌عدالتی، حمایت از خانواده و توجه به اقشار آسیب‌پذیر. این همان جایی است که مناسبت مذهبی می‌تواند از یک تقویم عبور کند و به یک مسئله اجتماعی تبدیل شود.

بیست‌وهشتم صفر، یادآور فقدان پیامبری است که با رحلت او، وحی پایان یافت، اما رسالت اخلاقی‌اش پایان نیافت. امروز، هر مسلمان می‌تواند بخشی از آن پیام را در رفتار خود زنده نگه دارد، نه با شعارهای بزرگ، بلکه با رفتارهای کوچک و واقعی، رعایت حق مردم، حفظ حرمت انسان‌ها، دستگیری از نیازمند، پرهیز از تحقیر دیگری و مسئولیت‌پذیری در برابر جامعه. شاید بهترین ادای احترام به پیامبر اکرم(ص) این نباشد که فقط درباره عظمت او سخن بگوییم، بلکه این است که اجازه دهیم بخشی از اخلاق او در زندگی ما دیده شود.

پیامبر(ص) رحلت کرد، اما پرسشی که پیش روی ما گذاشت همچنان زنده است: اگر امروز در جامعه ما حضور داشت، از رفتار ما با یکدیگر چه می‌آموخت؟ پاسخ این پرسش، نه در حرف‌های ما، بلکه در شیوه زندگی ماست. و شاید بیست‌وهشتم صفر، بیش از آنکه روز سوگواری برای یک فقدان تاریخی باشد، روزی برای بازگشت به همین پرسش بزرگ باشد؛ اینکه چگونه می‌توانیم جامعه‌ای بسازیم که در آن کرامت انسان، اخلاق و عدالت، نه‌فقط واژه‌هایی زیبا، بلکه بخشی از زندگی روزمره مردم باشند.

انتهای پیام/