به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، پیمان صالحی؛ دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، امروز در آیین برنامه مشترک پسادکتری فناوری که در ساختمان معاونت علمی برگزار شد، با اشاره به جایگاه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، گفت: هم‌زمان با تصویب قانون تشکیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1383، تشکیل شورایی با ریاست رئیس‌جمهور و حضور تمامی ارکان علم و فناوری کشور نیز به تصویب رسید که شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری نام گرفت.

دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری تصریح کرد: مصوبات شورای عالی عتف، طبق قانون مجلس، لازم‌الاجراست و رئیس‌جمهور آن‌ها را ابلاغ می‌کند. یکی از مصوبات این شورا، همان‌گونه که دوستان نیز اشاره کردند، مربوط به موضوع پسادکتری است.

صالحی با بیان اینکه اهمیت دوره‌های پسادکتری باید مورد توجه قرار گیرد، گفت: درباره آیین‌نامه و جزئیات مربوط به آن، دوستان توضیحاتی ارائه کردند، اما باید دید چرا پسادکتری تا این اندازه اهمیت دارد. من در هشت سال حضور در حوزه معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، این فرصت را داشتم که در زمان تدوین این مصوبه شورای عالی، بر نگاه ویژه به شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری تأکید کنیم.

وی ادامه داد: رویکردی که اکنون در ایران درباره دوره‌های پسادکتری داریم، در سراسر دنیا نیز دنبال می‌شود و توجه به این دوره‌ها به‌صورت روزافزون در حال افزایش است. ظرفیت جذب هیئت علمی در همه کشورها محدود است و این مسئله صرفاً مختص ایران نیست.

دبیرکل شورای عالی عتف خاطرنشان کرد: در همه دنیا دانشجویان دکتری فراوانی وجود دارند، اما امکان جذب همه آن‌ها به‌عنوان عضو هیئت علمی فراهم نیست. از سوی دیگر، صنایع و بخش‌های تحقیقاتی ـ اعم از بنیادی، کاربردی و صنعتی ـ نیازهای زیادی دارند که پاسخ‌گویی به آن‌ها تنها از عهده یک پژوهشگر باتجربه و تمام‌وقت برمی‌آید.

وی افزود: دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری، موتورهای ارزشمند تحقیق در دانشگاه‌ها هستند؛ با این حال، دانشجوی کارشناسی ارشد عمدتاً در دوره آموزش و پژوهش قرار دارد و دانشجوی دکتری نیز بخشی از دوره خود را صرف گذراندن دروس می‌کند و درگیر خروجی‌های پایان‌نامه و رساله خود، از جمله چاپ مقالات، است.

صالحی ادامه داد: پژوهشگر پسادکتری فردی است که به‌صورت حرفه‌ای حقوق دریافت می‌کند، تجربه دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری را دارد و می‌تواند پژوهش مستقل انجام دهد؛ بنابراین، جایگاه او با دیگر افراد متفاوت است.

وی با ارائه آماری از وضعیت پسادکتری در آمریکا، گفت: براساس گزارشی که بنیاد علم ایالات متحده منتشر کرده است، از حدود 400 هزار دانشجوی دکتری در این کشور، سالانه 60 هزار نفر از برترین فارغ‌التحصیلان دکتری جهان به‌عنوان پژوهشگر پسادکتری جذب می‌شوند.

دبیرکل شورای عالی عتف تصریح کرد: زمانی که این آیین‌نامه را تصویب کردیم، این رقم در ایران 150 هزار در برابر کمتر از یک هزار نفر بود؛ یعنی در سال 1401، حدود 150 هزار دانشجوی دکتری داشتیم، اما کمتر از یک هزار نفر از آن‌ها در سال به‌عنوان پژوهشگر پسادکتری جذب شدند. این موضوع نشان می‌دهد ظرفیت بالقوه بسیار بزرگی در کشور وجود دارد.

وی با اشاره به توانمندی دانشجویان دکتری کشور، اظهار کرد: ما دانشجویان دکتری ایران را می‌شناسیم و می‌دانیم که افراد برجسته‌ای هستند. از سوی دیگر، کشورهای مختلف نیز به‌دنبال پژوهشگرانی هستند که در شرکت‌های دانش‌محور، دانش‌بنیان و بخش‌های صنعتی حضور فعال داشته باشند؛ این مسئله، اهمیت دوره‌های پسادکتری را نشان می‌دهد.

صالحی گفت: برای مثال، در دانشگاه‌های بزرگ دنیا ممکن است در یک رشته، 30 عضو هیئت علمی فعالیت داشته باشند، اما در همان رشته و همان بخش، 400 پژوهشگر پسادکتری مشغول به کار باشند. بنابراین، می‌توان گفت موتور اصلی پژوهش و فناوری در دنیا، پژوهشگران توانمند پسادکتری هستند.

وی با اشاره به چالش‌های موجود در ایران، افزود: یکی از مشکلات ما در کشور، موضوع پرداخت حقوق و محدودیت‌های مالی استادان یا دانشگاه‌هاست. به همین دلیل، شورای عالی عتف توجه ویژه‌ای به حوزه دوره‌های پسادکتری داشته است.

صالحی با بیان اینکه باید براساس تجربه‌های داخلی و الگوهای موجود در دنیا، مدلی بومی برای استفاده بهینه از ظرفیت پسادکتری در کشور طراحی شود، گفت: براساس آماری که امروز از مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی دریافت کردم، تعداد دانشجویان دکتری کشور در سال 1404 به بیش از 145 هزار نفر رسیده است. این آمار شامل دانشجویان وزارت علوم، وزارت بهداشت و دانشگاه آزاد اسلامی می‌شود.

وی تصریح کرد: نکته مهمی که خبرنگاران تخصصی باید به آن توجه داشته باشند، این است که شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، شورای وزارت علوم، وزارت بهداشت یا معاونت علمی نیست؛ بلکه شورای علم، تحقیقات و فناوری کشور است. تمامی بازیگران عرصه علم، تحقیقات و فناوری کشور در این شورا حضور دارند و مصوبات آن دانشگاه آزاد اسلامی، جهاد دانشگاهی، دانشگاه‌های غیرانتفاعی و سایر بخش‌ها را نیز دربرمی‌گیرد.

دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری ادامه داد: بنابراین، وقتی از دانشجویان دکتری و مصوبات شورای عالی عتف صحبت می‌کنیم، منظور تمامی دانشجویان دکتری در دانشگاه‌های کشور است که زیر نظر بخش‌های مختلف فعالیت دارند. امروز یک ظرفیت 145 هزار نفری از دانشجویان دکتری در کشور داریم که قطعاً قرار نیست همه آن‌ها عضو هیئت علمی شوند.

وی افزود: موضوع دیگری که آقای دکتر نیز مطرح کردند، این است که دوره‌های پسادکتری یکی از مصادیق نگهداشت و جذب نخبگان به شمار می‌رود.

صالحی با اشاره به اقدامات صورت‌گرفته در این حوزه، اظهار کرد: آیین‌نامه پسادکتری تدوین و در زمان ریاست‌جمهوری شهید رئیسی با امضای ایشان ابلاغ شد. تنوع دوره‌های پسادکتری که در ادامه به آن اشاره می‌کنم، در این آیین‌نامه پیش‌بینی شده و تمامی بازیگران حوزه علم، تحقیقات و فناوری نیز در آن دیده شده‌اند.

وی ادامه داد: اهمیت این موضوع به حدی بود که یک کارگروه ویژه با مسئولیت آقای دکتر شریفی از ابتدا برای آن شکل گرفت. اکنون یک کارگروه مستقل در شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری با عنوان «کارگروه پسادکتری» داریم که از همان زمان فعال بوده است.

دبیرکل شورای عالی عتف خاطرنشان کرد: تلاش کردیم مبانی قانونی این موضوع را نیز پیگیری کنیم. در بند «ب» ماده 94 قانون برنامه هفتم پیشرفت آمده است که مؤسسات آموزشی و پژوهشی مکلف هستند 20 درصد پژوهشگران پسادکتری خود را در حوزه‌های کاربردی، صنعتی و فناوری جذب کنند؛ به این معنا که فعالیت‌های پسادکتری صرفاً محدود به پژوهش‌های بنیادی نباشد.

وی افزود: آثار و نتایج دوره‌های پسادکتری و مصوبات شورای عالی عتف، به این شکل در قانون برنامه هفتم نیز مورد توجه قرار گرفته است.

صالحی با اشاره به وضعیت صندوق شورای عالی عتف گفت: درباره صندوق عتف نیز جلسات و نشست‌های خبری مختلفی با خبرنگاران برگزار کرده‌ایم. خوشحالم اعلام کنم که اکنون حدود یک همت از منابع قانونی به این صندوق واریز شده و این منابع به‌طور مستمر در چرخه علم و فناوری کشور قرار دارد.

وی ادامه داد: موضوع اولویت‌ها نیز به این مسئله متصل شده است. افرادی که متقاضی عضویت در هیئت علمی هستند، در جدول مربوطه، در صورت گذراندن دوره پسادکتری امتیاز دریافت می‌کنند. ما به‌دنبال آن بوده‌ایم که این امتیاز همانند بسیاری از کشورهای دنیا ارتقا یابد.

دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری با تشریح انواع دوره‌های پسادکتری، اظهار کرد: ما چهار نوع دوره پسادکتری را با توجه به ظرفیت موجود تعریف کرده‌ایم. نوع نخست، پسادکتری بنیادی است. دلیل نیاز به این نوع دوره آن است که براساس قانون، باید در پایان برنامه هفتم به رتبه چهاردهم تولید علم جهان برسیم؛ بنابراین، مکلف به اجرای این موضوع هستیم.

وی افزود: در دوره‌های تحقیقات بنیادی، که همکاری ما در آن‌ها بیشتر با بنیاد ملی علم ایران است، نگاه ویژه‌ای به تولیدات علمی کمی و کیفی وجود دارد.

صالحی با اشاره به نوع دوم دوره‌های پسادکتری گفت: نوع دوم، تحقیقات کاربردی است که منظور از آن قراردادهای ارتباط با صنعت است. استادانی که قرارداد ارتباط با جامعه و صنعت دارند، می‌توانند برای اجرای این قراردادها، طبق آیین‌نامه، پژوهشگر پسادکتری جذب کنند.

وی تصریح کرد: این نوع از دوره‌های پسادکتری از زمان راه‌اندازی تاکنون با جذب تعدادی پژوهشگر همراه بوده است و در آیین‌نامه نیز جزئیاتی از جمله میزان حقوق، نحوه پرداخت و سهم هر بخش پیش‌بینی شده است.

دبیرکل شورای عالی عتف با اشاره به نوع سوم پسادکتری که موضوع آیین امروز بود، گفت: جا دارد از آقای دکتر و همچنین آقای دکتر قربانی تشکر کنم که همکاری زیادی داشتند تا این سامانه راه‌اندازی و زمینه اجرایی شدن آن فراهم شود.

وی ادامه داد: یکی از موضوعات جدی که آقای دکتر امرایی نیز به آن توجه کردند، بحث هم‌رسانی است. من حدود هشت سال در معاونت تجاری‌سازی حضور داشتم و از نزدیک می‌دانم که یکی از بزرگ‌ترین مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان، جذب نیروی کارآمد است. از یک سو نیروی انسانی توانمند در کشور داریم و از سوی دیگر، شرکت‌های دانش‌بنیان به این نیروها نیاز دارند؛ اما این هم‌رسانی به‌درستی اتفاق نمی‌افتد.

وی با ارائه آماری از بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF) افزود: براساس گزارش‌های منتشرشده در ایالات متحده، 25 درصد افرادی که دوره تحقیقات پسادکتری خود را در صنایع گذرانده‌اند، در همان محل به استخدام درآمده‌اند. این همان موضوعی است که از آن با عنوان «هم‌رسانی» یاد می‌کنیم.

دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری تصریح کرد: در این نظام هم‌رسانی، فارغ‌التحصیل یا دانشجوی دکتری به‌جای آنکه مسیرهای مختلفی را طی کند، می‌تواند دوره خدمت، سربازی، امریه یا سایر دوره‌های خود را در یک شرکت دانش‌بنیان بگذراند، حقوق دریافت کند، از تخصصش استفاده شود و در همان مجموعه نیز شناسایی شود.

وی تأکید کرد: باید توجه داشت که دوره پسادکتری هیچ تعهدی برای شرکت‌ها در زمینه جذب پژوهشگر ایجاد نمی‌کند، اما همان آمار 25 درصدی نشان می‌دهد که این سازوکار می‌تواند به یک نظام مؤثر برای هم‌رسانی میان نیروی متخصص و نیازهای صنعت تبدیل شود.

صالحی ادامه داد: در حوزه پسادکتری صنعتی نیز پژوهشگران در صنایع بزرگ فعالیت خود را آغاز می‌کنند و این موضوع نیز به‌نوعی در آیین‌نامه پیش‌بینی شده است.

وی در پایان اظهار کرد: این آیین‌نامه پسادکتری می‌تواند تحول بزرگی در حوزه علم و فناوری کشور ایجاد کند تا نیروهای متخصص مورد نیاز صنایع، شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌ها از این طریق تأمین شوند. امیدواریم با همکاری شکل‌گرفته، هر روز بیش از گذشته از ظرفیت فارغ‌التحصیلان کشور استفاده کنیم.

انتهای پیام/