به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، سعید خدایگان؛ قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در نشست خبری خود به مناسبت روز خبرنگار، به تشریح عملکرد این بنیاد و تبیین تغییر پارادایم‌های جدید براساس ابتکار معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور پرداخت.

وی با اشاره به آمار کلی برگزیدگان بنیاد ملی نخبگان از بدو تأسیس تاکنون اظهار کرد: طی سال‌های فعالیت بنیاد، در مجموع 63 هزار نفر در قالب طرح‌ها و برنامه‌های مختلف به عنوان برگزیده شناسایی شده‌اند که برنامه‌های مربوط به این حوزه در دو بخش عمده «شناسایی» و «شبکه‌سازی» دنبال می‌شود.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: این 63 هزار برگزیده از 690 دانشگاه و موسسه آموزش عالی در سراسر کشور شناسایی شده‌اند؛ با این حال بررسی‌ها نشان می‌دهد که 77 درصد از برگزیدگان متعلق به 30 دانشگاه برتر کشور هستند. همچنین این افراد در 524 رشته تحصیلی مختلف فارغ‌التحصیل شده یا در حال تحصیل هستند که نشان‌دهنده تنوع بالای رشته‌های تحت پوشش بنیاد است.

خدایگان با مرور پیشینه شکل‌گیری بنیاد ملی نخبگان گفت: دستور تأسیس بنیاد در سال 1383 صادر شد و حدود دو سال زمان صرف تدوین اساسنامه و ساختارسازی آن شد. براین اساس، ثبت آمارها به شکل نظام‌مند از سال 1388 آغاز شد که در دوره بین سال‌های 1388 تا 1393 تنها دو یا سه طرح فعال در بنیاد اجرا می‌شد، اما از سال 1393 به بعد، شاهد جهش چشمگیری در تعداد و تنوع طرح‌های نخبگانی بوده‌ایم.

وی درباره ویژگی‌های آموزشی برگزیدگان بنیاد خاطرنشان کرد: معدل اکثریت مطلق این برگزیدگان بالای 18 بوده و پر تکرارترین بازه معدل در میان آن‌ها، نمرات 18 تا 18.5 ثبت شده است.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در ادامه به تشریح ساختار مأموریتی این بنیاد پرداخت و افزود: مأموریت‌های بنیاد ملی نخبگان به طور کلی در سه محور اصلی «شناسایی، توانمندسازی و شبکه‌سازی»، «جذب و نگهداشت» و «تکریم و الگوسازی» تعریف شده است.

وی با تبیین مدل هرم نخبگی در کشور گفت: در قاعده این هرم، دانش‌آموزان مستعد قرار دارند و در لایه‌های بعدی به ترتیب دانشجویان مستعد، دانش‌آموختگان برتر و سرآمدان جای می‌گیرند؛ در نهایت و در قله این هرم نیز نخبگان قرار دارند که بنیاد متناسب با هر یک از این لایه‌ها و بر اساس محورهای مأموریتی خود، طرح‌ها و بسته‌های حمایتی ویژه‌ای را طراحی و اجرا می‌کند.

خدایگان در تشریح اقدامات بنیاد در لایه‌های مختلف هرم نخبگی، به اجرای «طرح شهاب» در لایه دانش‌آموزی با همکاری وزارت آموزش‌وپرورش اشاره کرد و گفت: سال گذشته 4 میلیون و 200 هزار دانش‌آموز تحت پوشش فرایند شناسایی در این طرح قرار گرفتند.

وی در ادامه با تبیین برنامه‌های لایه دانشجویی، به «طرح شهید وزوایی» پرداخت و افزود: این طرح بر حمایت از دانشجویان مستعد، برگزیدگان المپیادهای علمی داخلی و بین‌المللی و رتبه‌های برتر کنکور متمرکز است. در سال گذشته 2600 دانشجو از حمایت‌های این طرح در قالب بسته‌های توانمندسازی بهره‌مند شدند تا بتوانند مسیر نخبگی خود را در دوران تحصیل با سهولت بیشتری طی کنند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان همچنین از اجرای «طرح شهید احمدی‌روشن» به عنوان یکی دیگر از برنامه‌های شاخص این بنیاد یاد کرد و تصریح کرد: هدف اصلی این طرح، تشکیل هسته‌های حل مسئله با هدایت اساتید راهبر و شاخص است. سال گذشته 240 هسته حل مسئله در سراسر کشور تشکیل شد که 1200 دانشجو در آن‌ها به فعالیت پرداختند. در این طرح، دانشجویان با قرار گرفتن در تیم‌های عملیاتی و زیر نظر اساتید، بر روی مسائل واقعی کشور متمرکز می‌شوند که این روند علاوه بر آموزش، منجر به شبکه‌سازی مؤثری در لایه دانشجویی می‌شود.

خدایگان در بخش دیگری از سخنان خود به توجه ویژه بنیاد به دانشجویان مقطع دکترا اشاره کرد و گفت: با توجه به سطح تخصصی این مقطع و حساسیت‌های موجود پیرامون مهاجرت، بنیاد رویکرد ویژه‌ای برای این گروه اتخاذ کرده است.

وی با اشاره به اینکه دانشگاه‌های تراز اول دنیا با ارائه حقوق و گرنت‌های پژوهشی به دانشجویان دکترا، انگیزه تحصیل و ماندگاری را افزایش می‌دهند، اظهار کرد: فراهم کردن زیرساخت‌های آزمایشگاهی پیشرفته و حمایت‌های مالی برای این دسته از نخبگان ضروری است. به همین منظور، بنیاد در تلاش است تا با تعریف برنامه‌های حمایتی هدفمند در لایه نخبگانی دانشجویان دکترا، ضمن افزایش انگیزه، شرایط مناسبی برای فعالیت‌های پژوهشی این قشر فراهم کند.

خدایگان در ادامه به برنامه‌های حمایتی ویژه مقطع دکترا اشاره کرد و گفت: با توجه به اینکه دانشجویان این مقطع (در بازه سنی 25 تا 32 سال) میان دوراهی «تمرکز بر فعالیت‌های پژوهشی» و «ورود به بازار کار برای تأمین هزینه‌های معیشتی» قرار دارند، بنیاد ملی نخبگان برای رفع دغدغه‌های اقتصادی و تثبیت آن‌ها در مسیر نخبگی، طرح‌های «آموزشیار» و «پژوهشیار» را در دولت چهاردهم عملیاتی کرده است.

وی تصریح کرد: بر اساس این طرح‌ها، کمک‌هزینه ماهانه 20 میلیون تومانی برای دانشجویان دکترا در نظر گرفته شده که این حمایت‌ها به‌ویژه برای سال دوم تحصیل (پس از قبولی در آزمون جامع) اختصاص می‌یابد.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان درباره حمایت از دانش‌آموختگان دکترا نیز اظهار کرد: «طرح شهید چمران» ویژه دوره‌های پسادکترا است که در سال گذشته 43 نفر از این تسهیلات بهره‌مند شدند. در این طرح، دانش‌آموختگان پس از انتخاب استاد میزبان و دانشگاه مقصد، به عنوان محقق پسادکترا فعالیت می‌کنند و حقوقی معادل استادیار پایه یک دانشگاه تهران به آن‌ها پرداخت می‌شود.

خدایگان در بخش دیگری از سخنان خود به «طرح شهید صیاد شیرازی» برای نخبگان وظیفه اشاره کرد و افزود: در سال 1403 تعداد 5 هزار و 711 نفر و در سال 1404 نیز 720 نفر در این طرح ثبت‌نام کردند که نتایج مرحله جدید تا دهه اول شهریورماه اعلام خواهد شد.

وی با اشاره به تغییر شیوه اجرای این طرح خاطرنشان کرد: با هدف انتخاب دقیق‌تر برگزیدگان، فرآیند این طرح به صورت فصلی برگزار می‌شود و متقاضیان پس از ثبت‌نام و کسب امتیازات لازم، برای انجام «پروژه جایگزین خدمت» یا فعالیت در شرکت‌های دانش‌بنیان (سرباز فناور) به سازمان‌های مربوطه معرفی می‌شوند.

وی به طرح جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد و گفت: فراخوان سوم این طرح با ثبت‌نام 38 نفر به پایان رسید که 21 نفر از این میان برای جذب، به دستگاه‌های مربوطه معرفی شده‌اند و اکنون فرآیندهای نهایی‌سازی در حال انجام است تا این افراد هرچه سریع‌تر فعالیت خود را آغاز کنند.

خدایگان با اشاره به آخرین وضعیت برگزیدگان معرفی‌شده در فراخوان سوم جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی گفت: بخشی از افراد معرفی‌شده، فرآیندهای لازم را طی کرده‌اند و فعالیت خود را در سازمان‌ها و دستگاه‌های مربوطه آغاز کرده‌اند.

وی درباره برگزاری فراخوان چهارم جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی افزود: برنامه‌ریزی بنیاد بر این بود که فراخوان چهارم در سال گذشته برگزار شود، اما ایجاد ظرفیت استخدامی در دستگاه‌ها مستلزم اخذ مجوزهای لازم از سازمان اداری و استخدامی کشور است؛ از این رو، برگزاری فراخوان جدید منوط به تأمین و ابلاغ رسمی مجوزهای استخدامی خواهد بود.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: پیگیری‌های متعددی با سازمان اداری و استخدامی کشور انجام شده و این سازمان نیز همکاری مناسبی در شناسایی ظرفیت‌های جذب دستگاه‌های مختلف داشته است. بر اساس اعلام سازمان اداری و استخدامی، حدود یک‌هزار و 400 ظرفیت استخدامی در دستگاه‌های اجرایی شناسایی شده است.

وی ادامه داد: این ظرفیت‌ها در جلسات سازمان اداری و استخدامی تأیید شده و اکنون در مرحله بررسی در سازمان برنامه و بودجه قرار دارد. به محض نهایی‌شدن فرآیند و اعلام رسمی مجوز جذب این یک‌هزار و 400 نفر به بنیاد ملی نخبگان، فراخوان چهارم جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی برگزار خواهد شد.

خدایگان در ادامه از اجرای طرح جذب نخبگان در بخش خصوصی برای نخستین‌بار خبر داد و گفت: تاکنون دو فراخوان در این زمینه برگزار شده و اکنون فراخوان دوم در مرحله تمدید قرار دارد. مقصد جذب متقاضیان در این طرح، شرکت‌ها و مراکز خصوصی و غیردولتی هستند.

وی افزود: بنیاد ملی نخبگان آمادگی دارد نخبگان و افراد مستعد، اعم از دانشجویان و دانش‌آموختگان، را برای جذب در شرکت‌ها و مراکز غیردولتی شناسایی و معرفی کند. این مسیر، فرصت تازه‌ای برای بهره‌گیری بخش خصوصی از ظرفیت‌های نخبگانی کشور ایجاد می‌کند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به مشوق‌های پیش‌بینی‌شده برای شرکت‌های خصوصی اظهار کرد: افرادی که از طریق این طرح در مراکز خصوصی و غیردولتی جذب شوند، مشمول بهره‌مندی از ظرفیت اعتبار مالیاتی خواهند بود. همچنین دستورالعملی برای این موضوع تدوین شده است تا شرکت‌های به‌کارگیرنده این افراد بتوانند از حمایت‌های مالیاتی مربوطه استفاده کنند.

وی تصریح کرد: در این سازوکار، پرداخت‌های شرکت‌ها برای به‌کارگیری نخبگان به‌صورت ویژه دیده شده و امکان برخورداری از اعتبار مالیاتی برای آن‌ها فراهم است. مراکز و شرکت‌های مختلفی نیز برای مشارکت در این طرح اعلام آمادگی کرده‌اند.

خدایگان خاطرنشان کرد: تلاش بنیاد بر این است که فراخوان جذب نخبگان در بخش خصوصی به‌صورت مستمر برگزار شود تا افراد علاقه‌مند به فعالیت در مراکز خصوصی و غیردولتی بتوانند از این مسیر برای ورود به بازار کار استفاده کنند.

وی در ادامه به یکی دیگر از مسیرهای جذب نخبگان، یعنی «طرح جهت»، اشاره کرد و گفت: این طرح با هدف جذب نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها اجرا می‌شود.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان افزود: یکی از اتفاقات مثبت در این حوزه آن است که برای نخستین‌بار، همه افراد جذب‌شده از طریق طرح جهت، ردیف استخدامی دریافت کرده‌اند و در حال حاضر موردی وجود ندارد که فردی از طریق این طرح جذب شده باشد اما ردیف استخدامی نداشته باشد.

وی درباره عملکرد دولت چهاردهم در این زمینه اظهار کرد: در این دوره، در مجموع 310 نفر به‌عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌های کشور جذب شده‌اند که شامل 170 نفر و 140 نفر در دو بخش یا دوره اجرایی بوده است.

خدایگان با قدردانی از همراهی سازمان امور اداری و استخدامی کشور در این زمینه گفت: برای افراد تأییدشده در طرح جهت، کدهای استخدامی اخذ شده و 310 نفری که در دانشگاه‌ها تأیید شده بودند، جذب دانشگاه‌های کشور شده‌اند.

خدایگان در تشریح آمار بررسی پرونده‌ها در «طرح جهت» اظهار کرد: در سال 1403 حدود 4 هزار پرونده در این طرح بررسی شد و این تعداد در سال 1404 به 5 هزار و 520 پرونده رسید. همچنین در فراخوان اخیر نیز تاکنون حدود یک‌هزار و 500 متقاضی ثبت‌نام کرده‌اند.

وی افزود: با احتساب پرونده‌های بررسی‌شده در سال‌های 1403 و 1404 و ثبت‌نام‌های فراخوان اخیر، در مجموع حدود 11 تا 12 هزار متقاضی در دولت چهاردهم در طرح جهت حضور داشته‌اند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: حدود یک‌هزار و 120 نفر نیز در این فرآیند ثبت‌نام داشته‌اند و تلاش بنیاد بر این بوده است که پرونده‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن بررسی شود.

وی ادامه داد: اکنون نه پرونده معوقی برای بررسی باقی مانده و نه فردی وجود دارد که از طریق طرح جهت جذب شده باشد اما ردیف استخدامی دریافت نکرده باشد. این وضعیت نشان‌دهنده تلاش بنیاد ملی نخبگان و همراهی مناسب دستگاه‌های مرتبط در تسریع فرآیند جذب نخبگان است.

خدایگان در ادامه به برنامه‌های بنیاد در لایه اعضای هیئت علمی اشاره کرد و گفت: طرح اعزام اعضای هیئت علمی به فرصت مطالعاتی در دانشگاه‌های چین، یکی از برنامه‌هایی است که در حال پیگیری است. در این طرح، ظرفیت اعزام 100 استادیار جوان به دانشگاه‌های چین پیش‌بینی شده است.

وی افزود: این برنامه عمدتاً برای رشته‌های راهبردی و اقتدارآفرین طراحی شده و فرآیند اجرایی آن با همکاری بنیاد ملی نخبگان، سازمان‌های بین‌المللی و مرکز پیشرفت در حال انجام است.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان اظهار کرد: فراخوان این طرح برگزار شده، قراردادها و بررسی پرونده‌ها انجام شده است و اکنون در مرحله هماهنگی با دانشگاه‌های مقصد قرار داریم؛ امیدواریم با نهایی‌شدن این هماهنگی‌ها، فرآیند اعزام اعضای هیئت علمی به‌زودی اجرایی شود.

وی در ادامه به «طرح دکتر کاظمی‌آشتیانی» به‌عنوان یکی دیگر از برنامه‌های حمایتی بنیاد برای اعضای هیئت علمی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر 131 نفر از اساتید جوان برگزیده این طرح هستند که مشمول حمایت‌های بنیاد در بدو استخدام می‌شوند.

خدایگان تصریح کرد: مبلغ جایزه‌ای که تاکنون برای استخدام برگزیدگان این طرح در نظر گرفته شده، 400 میلیون تومان است.

وی با بیان اینکه این حمایت تنها به برگزیدگان طرح دکتر کاظمی‌آشتیانی محدود نمی‌شود، افزود: برگزیدگان سطح یک طرح جهت نیز در بدو استخدام، مشمول دریافت جایزه 400 میلیون تومانی می‌شوند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان خاطرنشان کرد: علاوه بر این حمایت، مشوق‌ها و جوایز فرهنگی دیگری نیز برای نخبگان و اعضای هیئت علمی در نظر گرفته شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به حمایت‌های مرتبط با مسکن، وام ازدواج، هدیه فرزند و موارد مشابه اشاره کرد.

وی در ادامه به اجرای طرح مسکن نخبگان در دولت چهاردهم اشاره کرد و گفت: مسکن یکی از چالش‌های مهم جامعه نخبگانی و به‌طور خاص اعضای هیئت علمی است. به همین دلیل، از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم و با تأکید رئیس بنیاد ملی نخبگان، کمیته مسکن در بنیاد تشکیل شد.

خدایگان اظهار کرد: موضوع تأمین مسکن نخبگان به‌صورت استانی در حال پیگیری است و تخصیص زمین و واحدهای مسکونی در استان‌های مختلف کشور در دستور کار قرار دارد.

وی افزود: استانداری‌ها در اجرای این برنامه همراهی مناسبی داشته‌اند و وزارت راه و شهرسازی نیز همکاری مؤثری در پیشبرد طرح مسکن نخبگان دارد.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در خصوص آمار دقیق واگذاری مسکن به نخبگان تصریح کرد: با اقدامات انجام شده، تاکنون 3 هزار و 284 واحد و قطعه زمین در استان‌های مختلف کشور به نخبگان واگذار شده است. همچنین 3 هزار و 778 واحد و زمین دیگر در مرحله تخصیص قرار دارد که از این تعداد، 2 هزار واحد متعلق به نخبگان استان تهران است.

وی خاطرنشان کرد: در صورت تحقق تخصیص‌های در حال پیگیری، مجموع آمار نخبگان بهره‌مند از تسهیلات مسکن به 7 هزار و 62 نفر خواهد رسید.

خدایگان در تشریح برنامه‌های بنیاد در حوزه الگوسازی و تکریم گفت: تاکنون 23 برنامه تکریم از سرآمدان و نخبگان در سراسر کشور برگزار شده است. همچنین در سال 1404، «جایزه علامه طباطبایی» با حضور رئیس‌جمهور به 20 نفر از نخبگان و مفاخر برجسته کشور اعطا شد. علاوه بر این، 54 برنامه با هدف الگوسازی از نخبگان در سطح جامعه به مرحله اجرا درآمده است.

در ادامه این نشست، قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت رصد مهاجرت نخبگان و نرخ ماندگاری 82 درصدی، اظهار کرد: یکی از چالش‌های اصلی در حوزه نخبگان، خلأ آماری و پراکندگی داده‌ها بود؛ به‌طوری‌که هر نهاد مانند وزارت علوم یا آموزش‌وپرورش تنها بر اساس داده‌های حوزه خود (مانند دانشجویان تحصیلات تکمیلی یا دانش‌آموزان سمپاد) آمار ارائه می‌کردند که منجر به تناقض در داده‌ها می‌شد.

وی افزود: از ابتدای دولت چهاردهم، تصمیم بر این شد که تمامی داده‌های مربوط به افراد شناسایی‌شده در بنیاد ملی نخبگان، برگزیدگان المپیادهای علمی و نفرات برتر کنکور در 10 سال گذشته تجمیع شود. برای این منظور، رصدخانه‌ای جهت اعلام دقیق آمار ایجاد شد و داده‌ها تا سال 1404 مورد واکاوی قرار گرفت.

خدایگان با ارائه جدیدترین آمار ماندگاری نخبگان گفت: طبق آخرین پایش‌ها، درصد ماندگاری در میان بانوان نخبگان 82 درصد و در میان آقایان 81 درصد ثبت شده است. این آمار با تجمیع داده‌های نفرات برتر کنکور سراسری و سایر گروه‌های نخبگانی در بازه‌های سنی مختلف (از جمله 18 تا 20 سال و 21 تا 23 سال) استخراج شده و مبنای برنامه‌ریزی‌های آتی بنیاد خواهد بود.

خدایگان در ادامه تشریح وضعیت ماندگاری نخبگان با اشاره به تفاوت نرخ مهاجرت در گروه‌های سنی مختلف گفت: افراد در سنین بالاتر، فرصت و امکان بیشتری برای مهاجرت دارند. برای مثال، در بازه سنی 18 تا 20 سال، نرخ ماندگاری مردان حدود 92 درصد و زنان حدود 96 درصد است.

وی افزود: با افزایش سن، نرخ ماندگاری کاهش می‌یابد و بیشترین فراوانی مهاجرت، همان‌گونه که پیش‌تر نیز اشاره شد، عموماً در بازه سنی 27 تا 33 سال رخ می‌دهد؛ به‌ویژه در سنین حدود 28 تا 32 سال.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به بررسی روندهای مرتبط با مهاجرت نخبگان اظهار کرد: برای دستیابی به تصویری دقیق‌تر از وضعیت مهاجرت، داده‌های بنیاد با اطلاعات دستگاه‌های دیگر از جمله پلیس مهاجرت و اداره مهاجرت تطبیق داده شده است تا وضعیت حضور افراد در داخل یا خارج از کشور مشخص شود.

وی ادامه داد: علاوه بر این، اطلاعات موجود در پایگاه‌های علمی، مقالات و سایر مسیرهای داده‌ای نیز بررسی شد تا بتوان آمار 10 سال گذشته را با دقت بیشتری استخراج کرد.

خدایگان یکی از شاخص‌های بررسی‌شده را روند آزادسازی مدارک تحصیلی عنوان کرد و گفت: روند آزادسازی مدارک تحصیلی دانش‌آموختگان دانشگاه‌های برتر در رشته‌های غیرپزشکی، یکی از شاخص‌هایی است که می‌تواند در ارزیابی روندهای مرتبط با مهاجرت مورد توجه قرار گیرد.

وی تصریح کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد روند آزادسازی مدارک تحصیلی در رشته‌های غیرپزشکی در سال 1403، نسبت به سال 1402، حدود 30 درصد کاهش داشته است.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان افزود: در جامعه پزشکی نیز صدور گواهی‌های مرتبط با الزامات مهاجرت، از جمله گواهی «گود استندینگ»، با کاهش 18 درصدی همراه بوده است.

وی با تأکید بر اینکه این داده‌ها صرفاً نشان‌دهنده روند شاخص‌های مرتبط با مهاجرت هستند، گفت: آزادسازی مدرک تحصیلی یا دریافت گواهی‌های حرفه‌ای، به‌تنهایی به معنای مهاجرت قطعی افراد نیست؛ اما معمولاً از جمله اقداماتی است که افراد متقاضی مهاجرت انجام می‌دهند و بنابراین می‌تواند به‌عنوان یک شاخص آماری مورد بررسی قرار گیرد.

خدایگان درباره مقاصد اصلی مهاجرت نخبگان در رشته‌های غیرپزشکی اظهار کرد: آمریکا با 36 درصد، کانادا با 24 درصد، آلمان با 7 درصد و انگلستان با 5 درصد، مهم‌ترین مقاصد مهاجرتی این گروه بوده‌اند.

وی درباره مقاصد مهاجرتی جامعه پزشکی نیز گفت: در این گروه، امارات متحده عربی با 22 درصد در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن کانادا با 20 درصد، آلمان با 13 درصد و استرالیا با 11 درصد، مقاصد اصلی مهاجرت نخبگان پزشکی کشور بوده‌اند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با تأکید بر ضرورت پرهیز از برداشت‌های شتاب‌زده از آمار مهاجرت تصریح کرد: آمار مهاجرت را باید مانند یک دماسنج در نظر گرفت؛ دماسنج صرفاً دما را نشان می‌دهد، اما چرایی افزایش یا کاهش دما نیازمند تحلیل جداگانه است.

وی افزود: بنیاد ملی نخبگان تلاش کرده است با ایجاد بانک اطلاعاتی دقیق و استفاده از روش‌های استاندارد، تصویری قابل اتکا از وضعیت مهاجرت نخبگان ارائه کند؛ اما وارد قضاوت درباره خوب یا بد بودن این آمار یا تفسیر قطعی علل آن نشده است.

خدایگان خاطرنشان کرد: مهاجرت پدیده‌ای تک‌عاملی نیست و عوامل متعددی از جمله مؤلفه‌های اقتصادی، اجتماعی، امنیتی و سیاسی در شکل‌گیری آن نقش دارند؛ بنابراین تحلیل این موضوع نیازمند بررسی‌های چندلایه و جامع است.

خدایگان در ادامه درباره آمار مهاجرت نخبگان تأکید کرد: بنیاد ملی نخبگان صرفاً جامعه آماری موردنظر را شناسایی و با استفاده از روش‌های استاندارد، داده‌های پراکنده را یکسان‌سازی کرده است.

وی افزود: پیش از این، هر دستگاه و نهاد متناسب با داده‌های در اختیار خود، آمار متفاوتی از مهاجرت ارائه می‌کرد؛ اما بنیاد تلاش کرده است با تجمیع و استانداردسازی داده‌ها، تصویری واحد از این موضوع ارائه کند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: تحلیل علل و پیامدهای این آمار، خود یک پروژه مستقل است و باید به‌صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد.

خدایگان در پاسخ به سوال تسنیم  با اشاره به تغییر پارادایم‌های بنیاد ملی نخبگان گفت: تغییر پارادایم بنیاد ملی نخبگان، طرحی ابتکاری است که به اعتقاد ما در زمان مناسبی مطرح شده و آثار آن در آینده نمایان خواهد شد.

وی افزود: اگر بخواهم این تغییر پارادایم را در یک جمله توضیح دهم، باید گفت که بنیاد تاکنون در شناسایی و حمایت از نخبگان، عمدتاً بر «فرد» متمرکز بوده است، اما رویکرد جدید بر حمایت از «شبکه نخبگان» استوار است.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان ادامه داد: در این نگاه، نخبه فردی است که بتواند اثرگذاری اجتماعی برجسته و تخصصی داشته باشد و در حل مسائل کشور نقش‌آفرینی کند.

وی با اشاره به سازوکار پیشین شناسایی نخبگان اظهار کرد: در گذشته، شاخص‌های عمومی و تخصصی افراد، از جمله معدل، سوابق تحصیلی، مقالات و دیگر شاخص‌های علمی بررسی می‌شد. برای نمونه، در جذب اعضای هیئت علمی یا شناسایی دانشجویان مستعد برای دریافت حمایت‌های تحصیلی، سوابق فردی آنان مبنای ارزیابی قرار می‌گرفت.

خدایگان تصریح کرد: این شیوه با هدف حمایت از افراد مستعد و توانمند دنبال می‌شد و اصل آن نیز درست بود؛ اما در رویکرد جدید، شناسایی نخبگان نباید صرفاً بر پایه سوابق فردی انجام شود.

وی افزود: بر اساس تغییر پارادایم جدید، ابتدا باید «نظام مسائل کشور» تدوین شود؛ به این معنا که مسائل اولویت‌دار کشور در حوزه‌های مختلف شناسایی و دسته‌بندی شوند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان خاطرنشان کرد: این مسائل می‌توانند در 10، 15 یا 20 دسته اصلی تقسیم‌بندی شوند و سپس به‌تدریج جزئی‌تر، تخصصی‌تر و مسئله‌محورتر شوند تا نظام مسائل کشور شکل گیرد.

وی ادامه داد: در گام بعد، استعدادهای برتر و نخبگان باید برای حل این مسائل شناسایی شوند. در این رویکرد، علاوه بر بررسی سوابق افراد، تخصص آن‌ها و تناسبشان با یک مسئله مشخص نیز ارزیابی می‌شود.

خدایگان گفت: در واقع مشخص می‌شود که برای حل هر مسئله، کدام فرد یا افراد مناسب‌تر هستند؛ سپس فرآیند توانمندسازی برای آماده‌سازی آن‌ها جهت حل همان مسئله آغاز می‌شود.

وی افزود: در ادامه این فرآیند، به‌تدریج برای حل یک مسئله، شبکه‌ای از نخبگان و متخصصان شکل می‌گیرد.

خدایگان در ادامه تشریح رویکرد جدید بنیاد ملی نخبگان گفت: با تمرکز نخبگان و استعدادهای برتر بر یک مسئله مشخص، «کانون‌های حل مسئله» شکل می‌گیرد؛ کانون‌هایی که می‌توانند بر موضوعاتی مانند انرژی، آب و دیگر مسائل اولویت‌دار کشور متمرکز شوند.

وی افزود: این کانون‌ها می‌توانند از سطح محلی و استانی شکل بگیرند و سپس در مقیاس ملی توسعه یابند. اعضای هر کانون، در یک موضوع و تخصص مشترک فعالیت می‌کنند و همین اشتراک، زمینه هم‌افزایی میان نخبگان و متخصصان را فراهم می‌کند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: با شکل‌گیری این کانون‌ها، شبکه‌ای برای حل مسائل کشور ایجاد می‌شود. در این سازوکار، چنانچه دستگاه‌های حاکمیتی برای نمونه در حوزه آب به ظرفیت تخصصی نیاز داشته باشند، می‌توانند از این شبکه بهره بگیرند.

وی ادامه داد: همچنین اگر یک شرکت، کارخانه یا مجموعه صنعتی با مسئله‌ای درون‌سازمانی مواجه باشد و برای حل آن به ظرفیت تخصصی نیاز داشته باشد، می‌تواند به این کانون‌ها مراجعه کند.

خدایگان اظهار کرد: این شبکه به‌تدریج تقویت می‌شود و افرادی که در آن حضور دارند، توان حل مسئله پیدا می‌کنند؛ در نتیجه، پاسخگویی به نیازهای جامعه و اثرگذاری اجتماعی نخبگان که از مؤلفه‌های اصلی نخبگی است، در عمل محقق خواهد شد.

وی در پاسخ به پرسشی درباره سرنوشت طرح‌های پیشین بنیاد ملی نخبگان گفت: اجرای تغییر پارادایم به معنای متوقف‌شدن طرح‌های قبلی نیست و هیچ‌یک از برنامه‌های موجود مسکوت نخواهد شد.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان افزود: این رویکرد، قطاری در حال حرکت است که طرح‌های تکمیلی به آن افزوده می‌شود و طرح‌های موجود نیز به‌تدریج اصلاح خواهند شد. در واقع، تغییر پارادایم جدید قرار نیست برنامه‌های گذشته بنیاد را برهم بزند، بلکه آن‌ها را در یک مسیر یکپارچه قرار می‌دهد.

وی با اشاره به طراحی سامانه یکپارچه بنیاد ملی نخبگان گفت: این سامانه از ابتدا با همین هدف تدوین شده بود تا به‌تدریج بخش‌ها و تب‌های جدید به آن افزوده شود، بخش‌های موجود اصلاح شود و ورودی‌ها و خروجی‌های طرح‌های گوناگون به شکلی یکپارچه در کنار یکدیگر قرار گیرد.

خدایگان خاطرنشان کرد: ممکن است طرح‌های بنیاد در شرایط فعلی به‌صورت گسسته دیده شوند، اما در نگاه کلان، هر یک از این طرح‌ها نقشی در اتصال نخبه به نظام مسائل کشور ایفا می‌کنند.

وی ادامه داد: بنیاد ملی نخبگان، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، پارک‌های علم و فناوری و دیگر نهادهای مرتبط، بازیگران اصلی این تصویر بزرگ هستند. اعلام یکپارچه این رویکرد از سوی معاون علمی رئیس‌جمهور نیز به همین دلیل صورت گرفته است.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: نقش بنیاد ملی نخبگان در این منظومه، تمرکز بر نیروی انسانی نخبه است و از این جهت، نقشی کلیدی دارد؛ چراکه بخشی از ورودی مورد نیاز سایر اجزای این زیست‌بوم می‌تواند از مسیر بنیاد و شناسایی نخبگان تأمین شود.

وی در ادامه، در پاسخ به پرسش دیگر خبرنگار تسنیم درباره تأمین اعتبار مورد نیاز برای اجرای این برنامه‌ها گفت: فصل بررسی بودجه در پیش است و بنیاد ملی نخبگان این موضوعات را در مجلس شورای اسلامی نیز ارائه خواهد کرد؛ امیدواریم نمایندگان مجلس اهمیت این مسئله را درک کرده و از آن حمایت کنند.

خدایگان افزود: سال گذشته حدود 65 درصد از بودجه بنیاد تخصیص یافت. البته همه می‌دانیم که سال گذشته و امسال، سال‌های دشواری از نظر منابع مالی بوده‌اند، اما اجرای برنامه‌های حمایتی نخبگان نیازمند پشتیبانی ویژه نمایندگان مجلس و همکاری دیگر دستگاه‌هاست.

وی تأکید کرد: اجرای این تغییر پارادایم و تکمیل زیست‌بوم حل مسئله نخبگانی، کاری بزرگ و ملی است و نیاز دارد دستگاه‌ها و بخش‌های مختلف، حمایت‌های لازم را برای اجرای بهتر آن پیش‌بینی کنند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در ادامه درباره برآورد منابع مورد نیاز برای اجرای کامل مأموریت‌های بنیاد گفت: در آذرماه سال 1403، تحلیلی انجام شد تا مشخص شود اگر بنیاد بخواهد همه وظایف و مأموریت‌های پیش‌بینی‌شده در اسناد بالادستی را به‌طور کامل اجرا کند، میزان اعتبار مورد نیاز چه میزان خواهد بود.

خدایگان در ادامه درباره برآورد بودجه مورد نیاز بنیاد ملی نخبگان اظهار کرد: بر اساس محاسبات انجام‌شده با قیمت‌ها و هزینه‌های همان زمان، اجرای کامل مأموریت‌های بنیاد به حدود 6 همت اعتبار نیاز دارد که سال گذشته حدود 10 درصد از این میزان برای بنیاد در نظر گرفته شد.

وی افزود: بنیاد ملی نخبگان امسال نیز برنامه‌های خود را ارائه می‌کند و برای تأمین اعتبارات لازم تلاش خواهد کرد؛ البته محدودیت منابع کشور را درک می‌کنیم، اما این موضوع، کاری ارزشمند و مهم است.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: در حال بررسی جزئیات برنامه‌ها، هزینه‌ها و ارقام مورد نیاز هستیم تا بتوانیم در فصل بودجه، برآوردهای دقیق را ارائه کنیم. امیدواریم در نشست‌های بعدی، اطلاعات کامل‌تری درباره اعتبار مورد نیاز برنامه‌های بنیاد اعلام شود.

در ادامه نشست، یکی از خبرنگاران درباره تعداد افراد بهره‌مند از حمایت‌های بنیاد در یک سال اخیر، تسهیلات پیش‌بینی‌شده برای مدال‌آوران المپیادی و همچنین آمار معرفی سربازان فناور پرسید.

خدایگان در پاسخ گفت: آمارهای ارائه‌شده در ابتدای نشست، مجموعه حمایت‌های بنیاد را از لایه دانش‌آموزی تا سرآمدان و نخبگان، در حوزه‌های شناسایی، توانمندسازی، جذب و نگهداشت در بر می‌گرفت؛ البته هر یک از طرح‌ها، سازوکار و آمار اختصاصی خود را دارد.

وی درباره طرح‌های مرتبط با نظام وظیفه افزود: بنیاد ملی نخبگان از ابتدای امسال، شیوه‌نامه طرح «شهید صیاد شیرازی» و پروژه‌های جایگزین خدمت را با هدف ساماندهی بهتر و شناسایی دقیق‌تر افراد شایسته اصلاح کرده است.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: آمارهای به‌دست‌آمده پس از ثبت‌نام متقاضیان نشان می‌دهد که این اصلاح شیوه‌نامه، اقدامی درست و مؤثر بوده است.

وی درباره ظرفیت‌های ابلاغ‌شده برای معرفی متقاضیان در هر فصل گفت: ظرفیت جذب دانشگاهیان غیرپزشکی در هر فصل 350 نفر، دانشگاهیان پزشکی 25 نفر، سربازان فناور 100 نفر و بخش حوزوی 25 نفر است.

خدایگان افزود: بر این اساس، مجموع ظرفیت جذب، معرفی و به‌کارگیری متقاضیان در هر فصل 500 نفر است. این ظرفیت‌ها بر مبنای ابلاغ‌های فعلی تعیین شده و هرگونه تغییر در تعداد آن‌ها، تابع ابلاغ‌های بعدی خواهد بود.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به چهار فصل پیش‌رو، ظرفیت اعلام‌شده در طول سال به 2 هزار نفر می‌رسد.

در ادامه نشست، یکی از خبرنگاران دیگر درباره معیارهای شناسایی نخبگان در مدل جدید پرسید که آیا امتیاز حل یک مسئله واقعی، در مقایسه با پژوهشگری و داشتن رزومه علمی قوی از جمله مقاله، وزن بیشتری خواهد داشت یا خیر.

خدایگان در پاسخ اظهار کرد: شاخص‌های فعلی شناسایی نخبگان حفظ خواهند شد، اما شاخص‌های جدیدی نیز باید به آن‌ها افزوده شود.

وی افزود: در رویکرد جدید، توانایی حل مسئله متناسب با یک مسئله مشخص، امتیاز ویژه‌ای خواهد داشت. در واقع، بنیاد می‌خواهد در برخی طرح‌ها، خروجی افراد را به مسیرهای مشخصی هدایت کند؛ برای مثال، ممکن است خروجی یک طرح در حوزه نظام وظیفه، جذب فرد به‌عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه باشد.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان ادامه داد: در چنین شرایطی، هنگامی که قرار است فردی به‌عنوان عضو هیئت علمی جذب شود، ارزیابی او با رویکردی متناسب با نیازهای آن جایگاه انجام خواهد شد.

خدایگان در ادامه پاسخ به پرسشی درباره معیارهای جدید شناسایی نخبگان گفت: تخصص فرد در حل یک مسئله مشخص، در کنار شاخص‌هایی که پیش از این نیز در ارزیابی‌ها مورد توجه قرار می‌گرفت، ملاک انتخاب برگزیدگان خواهد بود.

وی افزود: بنیاد ملی نخبگان برای تدوین این سازوکار، کمیته‌ای تشکیل داده است و ایده‌ها و برنامه‌های رؤسای بنیادهای نخبگان استانی نیز دریافت شده است. همچنین برنامه‌ریزی‌هایی از قبل در بنیاد انجام شده تا این موارد در قالب طرح‌های مشخص تدوین شود.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: معیارها و شاخص‌های این طرح‌ها به‌صورت شفاف ابلاغ و منتشر خواهد شد، اما به‌طور کلی تخصص افراد و توانایی آن‌ها در حل مسئله، بر مبنای سوابقی که ارائه می‌کنند، ارزش و امتیاز ویژه‌ای خواهد داشت.

وی در ادامه با اشاره به حمایت از مدال‌آوران المپیادهای جهانی اظهار کرد: بنیاد ملی نخبگان هر سال برنامه‌هایی برای تقدیر از برگزیدگان و مدال‌آوران المپیادهای جهانی برگزار می‌کند.

خدایگان افزود: این افراد به‌صورت خودکار برگزیده «طرح شهید وزوایی» محسوب می‌شوند و از تسهیلات پیش‌بینی‌شده در این طرح بهره‌مند خواهند شد؛ این موضوع در شیوه‌نامه طرح نیز تصریح شده است.

وی خاطرنشان کرد: افزون بر تسهیلات طرح شهید وزوایی، برای تقدیر از مدال‌آوران المپیادهای جهانی به دلیل افتخارآفرینی برای کشور نیز برنامه‌هایی برگزار می‌شود که امسال نیز ادامه خواهد داشت.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان گفت: با توجه به اینکه همه رقابت‌های المپیادهای جهانی هنوز برگزار نشده و مدال‌آوران همه رشته‌ها مشخص نشده‌اند، پس از نهایی‌شدن نتایج، احتمالاً تا اوایل مهرماه برنامه ویژه‌ای برای قدردانی از تمامی مدال‌آوران المپیادهای جهانی برگزار خواهد شد.

در ادامه نشست، خبرنگاری با اشاره به کاهش ظرفیت «طرح شهید صیاد شیرازی» از حدود 4 هزار نفر در سال گذشته به حدود 2 هزار نفر در سال جاری، درباره تداوم این کاهش ظرفیت در سال‌های آینده و برنامه بنیاد برای جبران آن پرسید.

خدایگان در پاسخ گفت: طرح‌های بنیاد ملی نخبگان به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ در دسته نخست، فرآیند شناسایی افراد و ارائه کامل تسهیلات از ابتدا تا انتها در اختیار بنیاد است و در این طرح‌ها، بنیاد می‌تواند برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام دهد و تلاش ما نیز همواره بر افزایش ظرفیت‌ها بوده است.

وی افزود: در برخی دیگر از طرح‌ها، بخش شناسایی بر عهده بنیاد است، اما مرحله به‌کارگیری افراد یا ماهیت تسهیلات در اختیار بنیاد نیست و به شرایط دستگاه‌های دیگر و وضعیت کشور بستگی دارد.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به فراخوان چهارم جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی تصریح کرد: دلیل برگزارنشدن فراخوان چهارم تا این زمان، اعلام‌نشدن ظرفیت از سوی دستگاه‌های مربوطه بوده است؛ چراکه وظیفه بنیاد، شناسایی افراد متناسب با ظرفیت‌های ابلاغی است.

وی ادامه داد: در طرح‌های مرتبط با نظام وظیفه نیز همین وضعیت وجود دارد. کشور در شرایط خاص قرار دارد و ظرفیت‌ها متناسب با شرایط و اعلام دستگاه‌های ذی‌ربط تعیین می‌شود.

خدایگان اظهار کرد: با وجود محدودیت‌ها، دستگاه‌های مرتبط همراهی و همدلی قابل‌توجهی با جامعه نخبگانی داشته‌اند؛ به‌گونه‌ای که در شرایطی که ظرفیت‌هایی در برخی بخش‌ها حذف شده، برای حفظ این ظرفیت‌ها مساعدت کرده‌اند.

وی ابراز امیدواری کرد با عبور از شرایط کنونی و رسیدن دستگاه‌های مرتبط به جمع‌بندی‌های جدید، ظرفیت‌های متناسب برای حمایت از نخبگان افزایش یابد.

در ادامه نشست، یکی از خبرنگاران درباره آخرین وضعیت «کارت نخبگان» پرسید و خواستار توضیح درباره کارکرد این کارت شد؛ از جمله اینکه آیا کارت نخبگان صرفاً برای احراز عضویت افراد در جامعه نخبگانی است یا امکان بهره‌مندی مستقیم از تسهیلات اعلام‌شده از طریق آن فراهم خواهد شد و در صورت اتصال خدمات به کارت، این فرآیند از چه زمانی آغاز می‌شود.

خدایگان در پاسخ به پرسشی درباره آخرین وضعیت «کارت نخبگان» اظهار کرد: یکی از چالش‌هایی که در بنیاد ملی نخبگان وجود داشت، این بود که برخی برگزیدگان طرح‌های بنیاد معتقد بودند با وجود برخورداری از این عنوان، هویت نخبگانی آن‌ها به‌صورت رسمی به رسمیت شناخته نمی‌شود.

وی افزود: موضوع صدور کارت نخبگان از ابتدای فعالیت بنیاد مطرح بود، اما در مقطعی به‌دلیل برخی حواشی، اجرای آن متوقف شد و پس از آن نیز مسکوت ماند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: در دوره جدید، تصمیم گرفته شد این موضوع با دسته‌بندی دقیق‌تر و به‌صورت مرحله‌ای دنبال شود؛ از این رو، اجرای طرح از بالاترین لایه هرم نخبگی آغاز شد.

وی گفت: در گام نخست، کارت نخبگی برای برگزیدگان «طرح علامه طباطبایی» که شامل مفاخر و نخبگان برجسته کشور هستند، طراحی و صادر شد.

خدایگان ادامه داد: در گام دوم، فرآیند شناسایی برگزیدگان لایه سرآمدان، از جمله برگزیدگان طرح دکتر کاظمی‌آشتیانی و طرح‌های مشابه، انجام شده است. درخواست‌های این افراد دریافت و فرآیندهای مربوطه طی شده و اکنون صدور کارت برای آن‌ها در دست اقدام است.

وی افزود: پیش‌بینی می‌شود کارت نخبگی این گروه از برگزیدگان تا پایان مردادماه صادر و در اختیار آنان قرار گیرد. پس از آن نیز صدور کارت برای لایه‌های بعدی جامعه نخبگانی در دستور کار خواهد بود.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان درباره کارکرد این کارت‌ها اظهار کرد: در مرحله نخست، هدف اصلی از صدور کارت نخبگی، هویت‌بخشی و تقویت حس تعلق در میان برگزیدگان بنیاد است.

وی تصریح کرد: در مراحل بعدی، کارت‌ها برای ارائه خدمات نیز بازطراحی می‌شوند تا امکان ارائه الکترونیکی خدمات و تسهیلات به نخبگان از طریق این کارت‌ها فراهم شود.

خدایگان خاطرنشان کرد: اجرای این مرحله نیازمند انجام اقدامات زیرساختی و هماهنگی با بخش‌های مختلف است و بنیاد ملی نخبگان پس از آغاز رسمی مرحله نخست صدور کارت‌ها، برنامه‌ریزی برای اتصال خدمات به کارت نخبگی را نیز دنبال خواهد کرد.

انتهای پیام/