حجت‌الاسلام‌ دکتر مسعود راعی، استاد‌تمام دانشگاه آزاد اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم درباره نسبت تهذیب و تمدن‌سازی گفت: بین تهذیب نفس و تمدن‌سازی ارتباط مستقیم وجود دارد؛ تمدن به منزله، جسمی است که تهذیب نفس، روح آن را تشکیل می‌دهد و طبعاً جسمی که روح نداشته باشد خموده و نابود می‌شود.  

تهذیب؛ روح تمدن

وی با اشاره به آیه شریفه «کلّا انّ الانسانَ لَیَطغی» تصریح کرد: قرآن کریم می‌فرماید انسان با احساس استغنا در فضای طغیان قرار می‌گیرد؛ یعنی اگر ملتی به تمدن برسد و احساس استغنا کند ولی آن تهذیب و پالایش درونی را نداشته باشد، به تدریج این داشته‌ها و پیشرفت، او را به وضعیت نابسامانی می‌رساند که کشورهای متمدن امروز درگیر آن هستند؛ اغلب این کشورها خوی غیرانسانی و وحشیانه را با حقوق، سیاست و امنیت گره زده و به راحتی به خود اجازه محاصره، تجاوز، کودک‌کشی و خشونت و... می‌دهند؛ این‌ها قطعاً در ابتدای مسیر تمدنی خود اینطور نبودند و به مرور در اثر احساس توانمندی و قدرت ناشی از تمدن از یک سو و نبود تهذیب نفس از سوی دیگر، به این وضعیت دچار شدند.

تهذیب؛ تضمین‌گر عدالت

استاد درس خارج حوزه به بررسی نقش تهذیب در عرصه ملی و بین‌المللی در دو بعد فردی و اجتماعی پرداخت و گفت: تهذیب در بعد فردی، تضمین‌گر عدالت فردی و جلودار طغیان نفس و تصمیمات خطرناک، شتابزده و غیرمتعادل یا ظالمانه است. در بعد اجتماعی نیز تهذیب، تضمینی برای تمدن در مسیر تحقق عدالت اجتماعی و دوری از زیست طبقاتی در ابعاد مختلف فرهنگی و اقتصادی است.

اوج مکنت حکمرانی در گرو عبودیت و اخلاق است

حجت‌الاسلام‌والمسلمین راعی با بیان اینکه منهای تهذیب در بعد اجتماعی، هرگز نمی‌توان از شکاف عظیم طبقاتی دوری جست یا جامعه متمدنانه قرآنی داشت، افزود: قرآن با تعبیر «حیات طیبه» و «زیست شرافتمندانه» از تمدن سخن می‌گوید؛ تمکن در زمین وقتی با تمدن گره بخورد، اوج مکنت حکمرانی را در بر خواهد داشت ولی این اوج، منهای عبودیت، انجام تکالیف مالی و معنوی، امر به معروف و نهی از منکر و تهذیب نفس افراد، امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین چنانکه در بعد فردی، اخلاق و وارستگی نفسانی، شرط عبودیت تلقی می‌شود و بدون آن باید منتظر تیرهای شیطان ماند، در بعد اجتماعی نیز منهای فضایل اخلاقی و دوری از رذائل، باید در انتظار ظلم و طغیان، عداوت، خشونت و رفتارهای جنایت‌گونه علیه بشریت بود.

رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه آزاد نجف آباد در تبیین لوازم نقش‌آفرینی طلاب در فضای حکمرانی سیاسی و اجتماعی گفت: دنیای تمدنی و طلاب، نسبتی موسع را رقم می‌زنند؛ از نظر عرفی، شرعی و قانونی لزومی ندارد طلبه تمدن‌ساز حتما در یک جایگاه اجرایی خاص باشد تا مؤثر واقع شود؛ بلکه خودش باید به میزان تلاش و کوشش درونی و بیرونی که دارد یک جایگاه برای خود تعریف کند.

وی تصریح کرد: در فضای حکمرانی سیاسی اجتماعی، ساحت‌ها و اصول مختلفی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها سیاست‌گذاری است و با توجه به تخصصی که لازم دارد، به شکل عمومی، طلاب نمی‌توانند در این عرصه سهیم باشند؛ اما در حوزه اصول حکمرانی سیاسی اجتماعی مثل شفافیت، پاسخگویی و مطالبه‌گری یا حوزه ارائه خدمات و فعالیت‌های عمومی می‌توانند جایگاه مطلوبی داشته باشند.

تهدیدی جدی برای پایه‌های تمدن

حجت‌الاسلام‌ راعی خاطرنشان کرد: به هر صورت در همه این عرصه‌ها توفیق طلاب در تحقق مسیر و اهداف، منوط به این است که از توان علمی اخلاقی لازم برخوردار باشند؛ بدون داشتن سرمایه علمی مناسب و تقوای الهی در ابعاد گوناگون (خصوصاً تقوای سیاسی)، نمی‌توان انتظار داشتن جایگاه یا موفقیت جایگاه را داشت و هزینه‌ها و آسیب‌های چنین جایگاه‌هایی بیش از منافع آن خواهد بود؛ به حدی که ممکن است افراد توانمند به خاطر چنین چالش‌هایی مجبور به سکوت یا عزلت شوند و این یک تهدید جدی برای پایه‌های تمدنی در هر نظامی از جمله نظام اسلامی است.

نویسنده و پژوهشگر حوزوی ادامه داد: به همین دلیل است که بزرگانی چون امام خمینی، وظیفه اولیه و اصیل حوزه را توانمندسازی علمی و اخلاقی طلاب برای حضور در عرصه‌های اجتماعی می‌دانند. 

خبرنگار: زهرا شریعتی

انتهای پیام/