به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در اواخر ماه ژوئیه، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، در اظهاراتی اعلام کرد که این جمهوری همچنان قصد دارد روابط خود را با روسیه توسعه دهد، اما در عین حال بر این باور است که این روابط دیگر نباید ماهیتی انحصاری و محدودکننده داشته باشند.

به گفته وی، یکی از کلیدی‌ترین تغییرات و تحولات در دکترین سیاست خارجی ارمنستان، تلاش فزاینده برای گسترش حلقه شرکای بین‌المللی و دستیابی به گزینه‌های جایگزینی بوده است که این کشور پیش از این هرگز از آن‌ها برخوردار نبوده است. پاشینیان در میان این گزینه‌های جایگزین، به طور مشخص از چین نیز نام برد.

پکن در استراتژی‌های کلان خود توجه بسیار ویژه‌ای به منطقه ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی دارد. با استفاده از فرصت پیش‌آمده، در تاریخ 4 اوت، «لی کیانگ»، نخست‌وزیر شورای دولتی جمهوری خلق چین، با ارسال پیام تبریکی، انتصاب مجدد نیکول پاشینیان به مقام نخست‌وزیری ارمنستان را شادباش گفت. این مقام ارشد چینی در پیام خود به صراحت تاکید کرد که چین و ارمنستان از یک دوستی سنتی و دیرینه که سالیان متمادی به طول انجامیده است، لذت می‌برند و روابطی پایدار دارند.

در کنار چین، یکی دیگر از شرکای مهم و ژئوپلیتیک ارمنستان، رقیب سنتی پکن، یعنی هند است. دقیقاً در همان روز، «واهاگن آفیان»، سفیر ارمنستان در هند، با «آمیت تلانگ»، معاون دبیر همکاری‌های بین‌المللی وزارت دفاع هند، دیدار و گفتگو کرد. محور اصلی این رایزنی‌ها، بررسی دقیق ابعاد همکاری‌های دفاعی و امنیتی میان دو کشور، به ویژه توسعه مناسبات در بخش‌های صنایع نظامی، مجتمع‌های نظامی-صنعتی و همچنین حوزه‌های آموزش نظامی بود.

هند؛ شریک راهبردی و تامین‌کننده تسلیحاتی ارمنستان

روابط میان ارمنستان و هند در سال‌های اخیر شاهد یک جهش کیفی و بی‌سابقه بوده و عملاً به یک مشارکت راهبردی و استراتژیک تمام‌عیار تبدیل شده است. نیروی محرکه و پیشران اصلی این نزدیکی و همگرایی، حوزه امنیت و دفاع بوده است. هند که همواره روابط پیچیده و پرتنشی با پاکستان (به عنوان متحد اصلی و سنتی جمهوری آذربایجان) داشته است، ارمنستان را به عنوان یک شریک طبیعی و قابل اتکا در منطقه قفقاز برای خود در نظر گرفت و در مقابل، دهلی‌نو نیز برای ایروان به یک منبع حیاتی، استراتژیک و بسیار مهم برای تامین تسلیحات و تجهیزات نظامی تبدیل شد.

نتیجه این همگرایی، رشد بی‌سابقه و چشمگیر همکاری‌های نظامی-فنی میان دو کشور بوده است. بر اساس داده‌ها و آمارهای منتشر شده تا سال 2024 میلادی، ارمنستان با حجم خریدی بالغ بر 600 میلیون دلار، به بزرگترین خریدار تسلیحات نظامی هندی در جهان تبدیل شده است. در ماه می سال 2024، وزارتخانه‌های دفاع دو کشور سند و برنامه جامع همکاری‌های نظامی برای بازه زمانی 2024 تا 2025 را به امضا رساندند.

در فهرست بلندبالای واردات تسلیحاتی ارمنستان از هند، تجهیزات پیشرفته‌ای از جمله: سیستم‌های راکت‌انداز چندگانه پیناکا (Pinaka MLRS)، سامانه‌های موشکی پدافند هوایی آکاش-1اس (Akash-1S SAM)، هویتزرهای توپخانه‌ای 155 میلی‌متری آتاگز (ATAGS) و مالکا/آتاگز (Malka/ATAGS)، رادارهای ضدآتشبار سوآتی (Swathi) و همچنین انواع سیستم‌های پیشرفته مقابله با پهپاد (Anti-UAV) به چشم می‌خورد.

اگرچه مؤلفه‌های اقتصادی نیز در روابط دوجانبه پویایی و روند مثبتی را نشان می‌دهند، اما هند هنوز نتوانسته است در زمره شرکای اصلی تجاری و سرمایه‌گذاران کلان ارمنستان قرار گیرد. در حال حاضر، حجم کل تجارت دوجانبه میان ایروان و دهلی‌نو کمتر از 300 میلیون دلار است. برای درک بهتر این رقم، کافی است آن را با حجم مبادلات تجاری ارمنستان و روسیه مقایسه کنیم که در حال حاضر از مرز 2 میلیارد دلار نیز فراتر می‌رود.

چین؛ قطب اقتصادی و شریک کلان تجاری ارمنستان

هرچند هند نقش بسیار مهم و محوری در تأمین امنیت و توسعه مجتمع‌های نظامی-صنعتی ارمنستان ایفا می‌کند، اما از منظر اقتصادی، چین با فاصله‌ای بسیار زیاد از رقیب آسیایی خود پیشی گرفته است. در 31 اوت 2025، یک بیانیه مشترک تاریخی مبنی بر استقرار روابط و مشارکت راهبردی میان ارمنستان و چین در پکن به امضای مقامات ارشد دو کشور رسید.

شاخص‌ها و آمارهای اقتصادی به وضوح نقش فزاینده و روزافزون پکن را در اقتصاد ارمنستان تأیید می‌کنند. بر اساس داده‌های رسمی سال 2023، چین با حجم مبادلات تجاری بالغ بر 2.13 میلیارد دلار، سومین شریک بزرگ تجاری ارمنستان محسوب می‌شد که این رقم نشان‌دهنده رشد چشمگیر 21.3 درصدی نسبت به سال قبل از آن بود. در این مدت، صادرات کالاهای ارمنی به مقصد چین معادل 425.4 میلیون دلار بوده است، در حالی که حجم واردات از چین رقم خیره‌کننده بیش از 1.7 میلیارد دلار را ثبت کرده است. با این احتساب، سهم چین در کل صادرات ارمنستان به بیش از 5 درصد رسیده است.

دلیل اصلی جذابیت ارمنستان برای چین، تأمین مواد خام و اولیه است. این اقلام صادراتی عمدتاً شامل طلا (که به تنهایی 62.6 درصد از کل صادرات به چین را تشکیل می‌دهد)، مس، نقره، سنگ‌های معدنی مولیبدن و همچنین انواع نوشیدنی‌ها می‌شود. در مقابل، سبد وارداتی ارمنستان از چین شامل انواع خودرو، تجهیزات مخابراتی و تلفن همراه، پوشاک و مصالح ساختمانی است. تراز تجاری میان دو کشور برای ارمنستان به شدت منفی است؛ به گونه‌ای که در سال 2023 میلادی، حجم واردات این کشور 1.3 میلیارد دلار بیشتر از صادرات آن به چین بوده است. علاوه بر تجارت کالا، دو کشور همکاری‌های گسترده‌ای را در حوزه حمل‌ونقل و لجستیک آغاز کرده و در حال توسعه آن هستند.

دوراهی راهبردی ارمنستان؛ بندبازی میان آسیا و اروپا

با این تفاسیر، کدام کشور به ارمنستان نزدیک‌تر است: هند یا چین؟ اگر بخواهیم از منظر مؤلفه‌های نظامی و سیاسی-امنیتی به موضوع نگاه کنیم، امروز هند به عنوان شریکی به مراتب مهم‌تر و حیاتی‌تر به نظر می‌رسد. دهلی‌نو نه تنها آمادگی کامل خود را برای تأمین مداوم تسلیحات نظامی اعلام کرده است، بلکه برای به اشتراک‌گذاری فناوری‌های نوین، آموزش نیروهای متخصص نظامی و حمایت قاطع از ایروان در رویارویی‌های احتمالی و جدید با جمهوری آذربایجان و ترکیه نیز اعلام آمادگی کرده است.

اما اگر بخواهیم اهمیت اقتصادی را ملاک ارزیابی قرار دهیم، رهبر بلامنازع و قطعی در این میدان، چین است. حجم گسترده مبادلات تجاری، تخصیص خطوط اعتباری کلان و مشارکت در پروژه‌های زیرساختی عظیم، چین را به یک شریک اقتصادی بسیار ارزشمند و غیرقابل چشم‌پوشی برای ارمنستان تبدیل کرده است.

علی‌رغم این واقعیت که نفوذ و منافع هند و چین در بسیاری از مناطق جهان در تقابل و رویارویی مستقیم با یکدیگر قرار دارد، اما در صحنه ارمنستان، این دو غول آسیایی هنوز وارد تضاد منافع و رقابت مخرب نشده‌اند.

به همین دلیل، نیکول پاشینیان در شرایط فعلی نیازی به بندبازی و ایجاد توازن سخت و محتاطانه میان دهلی‌نو و پکن احساس نمی‌کند. او در تلاش است تا از ظرفیت‌های هر دو کشور به عنوان عاملی قدرتمند برای تنوع‌بخشی به ارتباطات خارجی ارمنستان نهایت بهره را ببرد. با تمام این اوصاف، در آینده قابل پیش‌بینی، روسیه همچنان به عنوان شریک اقتصادی پیشرو و اول ارمنستان باقی خواهد ماند و در عرصه سیاسی نیز، قطب‌نمای اصلی توسعه و جهت‌گیری‌های کلان پاشینیان، نه هند و چین، بلکه در نهایت اتحادیه اروپا است.

باید در نظر داشت که هرچه ارمنستان به سمت اتحادیه اروپا متمایل‌تر شده و به آن نزدیک‌تر شود، مجبور خواهد شد تا به میزان بیشتری خود را با ترجیحات، سیاست‌ها و استانداردهای بروکسل تطبیق دهد؛ این انطباق نه تنها در قبال فدراسیون روسیه، بلکه در نحوه تعامل و تنظیم روابط با غول‌های آسیایی نیز باید صورت پذیرد. اگرچه اتحادیه اروپا روابط بسیار نزدیک و درهم‌تنیده‌ای با هند دارد و حتی توافقنامه تجارت آزاد نیز با این کشور به امضا رسانده، اما نگاه بروکسل به چین کاملاً متفاوت بوده و پکن را به طور همزمان هم به عنوان یک شریک اقتصادی و هم به عنوان یک رقیب سیستماتیک و استراتژیک در نظر می‌گیرد.

این وضعیت در قبال آمریکا به مراتب پیچیده‌تر است؛ همان کشوری که نیکول پاشینیان پیشنهاد کرده بود رئیس‌جمهور آن به دلیل تلاش‌هایش برای برقراری صلح با جمهوری آذربایجان، نامزد دریافت جایزه صلح نوبل شود و حتی با افتخار موافقت کرده بود تا کریدور مواصلاتی میان دو بخش از جمهوری آذربایجان را به افتخار او نام‌گذاری کند.

انتهای پیام/