به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در حالی که تنها چند هفته تا برگزاری انتخابات مجلس جدید قزاقستان (کورولتای 145 نفره) در 23 اوت باقی مانده است، نتایج سه نظرسنجی ملی نشان‌دهنده پیروزی قاطع حزب «عدالت» (Adilet) و قرار گرفتن حزب «آئول» (Auyl) در رتبه دوم است. با این حال، پرسش اصلی و نامشخص این است که آیا احزاب کوچکتری مانند «آق ژول» (Ak Zhol) یا «رپوبلیکا» (Respublica) می‌توانند با عبور از حد نصاب 5 درصدی وارد پارلمان جدید شوند یا خیر.

در این انتخابات، هفت حزب سیاسی برای کسب کرسی‌ها رقابت می‌کنند. تمامی 145 کرسی براساس فهرست‌های حزبی سراسری توزیع خواهد شد؛ از این رو تغییرات اندک در میزان آرا در حد نصاب انتخاباتی می‌تواند تأثیر زیادی بر ترکیب نخستین کورولتای قزاقستان داشته باشد.

این نخستین انتخابات در چارچوب قانون اساسی جدید قزاقستان است که سیستم تک‌مجلسی کورولتای را جایگزین سیستم دو مجلسی قبلی کرده است. این اصلاحات ساختاری، مهم‌ترین بازطراحی نهادهای سیاسی کشور طی چند دهه اخیر محسوب می‌شود و وزن بیشتری به احزاب سیاسی در روند قانون‌گذاری می‌دهد.

بررسی نظرسنجی‌ها؛ پیشتازی قاطع عدالت و رقابت شانه به شانه در حد نصاب

نظرسنجی‌های موجود از نظر زمان‌بندی، روش‌شناسی، حجم نمونه و درصد آرای بلاتکلیف تفاوت‌هایی دارند و ارقام دقیق آن‌ها مستقیماً قابل مقایسه نیست، اما همگی بر الگوی کلی رقابت اتفاق نظر دارند: حزب عدالت با فاصله‌ای زیاد پیشتاز است، حزب آئول جایگاه دوم را در اختیار دارد و چند حزب دیگر در نزدیکی یا زیر حد نصاب 5 درصدی سیر می‌کنند.

آخرین نظرسنجی «مؤسسه همگرایی اوراسیا» که از 16 تا 26 ژوئیه با مصاحبه حضوری از 4 هزار نفر در تمامی 17 استان قزاقستان و شهرهای آستانه، آلماتی و شیمکنت انجام شد (با حاشیه خطای حداکثر 1.54 درصد)، میزان آرای حزب عدالت را 65.1 درصد و حزب آئول را 5.9 درصد برآورد کرده است.

در این پیمایش، حزب آق ژول با 4.7 درصد و حزب رپوبلیکا با 4.6 درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. همچنین «حزب سوسیال دمکرات سراسری» 4.2 درصد، «حزب مردم قزاقستان» 4.1 درصد و «حزب سبز بایتاق» 0.5 درصد آرا را کسب کرده‌اند.

پیش‌تر، نظرسنجی مجموعه DATAmetrics به سفارش «مؤسسه مطالعات استراتژیک قزاقستان» از 13 ژوئیه تا 2 ژوئیه با 8 هزار مصاحبه حضوری، آرای عدالت را 54.2 درصد، آئول را 7.3 درصد، آق ژول را 4.6 درصد و رپوبلیکا را 3.4 درصد اعلام کرده بود؛ در حالی که 20 درصد پاسخ‌دهندگان هنوز تصمیمی نگرفته بودند.

همچنین نظرسنجی تلفنی «مؤسسه توسعه اجتماعی قزاقستان» (8 تا 20 ژوئیه با 1200 نمونه) آرای عدالت را 64.8 درصد، آئول را 5.4 درصد، رپوبلیکا را 4.8 درصد و آق ژول را 4.7 درصد برآورد کرد.

ماشین انتخاباتی حامی رئیس‌جمهور و تثبیت جایگاه دوم

در مجموع، نظرسنجی‌ها حزب سوم مشخصی را نشان نمی‌دهند، اما اثبات می‌کنند که آق ژول و رپوبلیکا جدی‌ترین مدعیان برای کسب کرسی‌های بعدی در کورولتای هستند. آخرین نظرسنجی مؤسسه همگرایی اوراسیا نیز حزب سوسیال دمکرات سراسری و حزب مردم را در فاصله ناچیزی از حد نصاب قرار داده است، اگرچه نظرسنجی‌های دیگر این دو حزب را عقب‌تر نشان می‌دهند.

پیشتازی حزب عدالت غیرمنتظره نیست. اگرچه حزب عدالت رسماً در سال جاری به ثبت رسیده، اما کار خود را از صفر آغاز نکرده است. حزب «امانت» (که پیشتر با نام نور سلطان شناخته می‌شد) در ماه ژوئن در حزب عدالت ادغام شد و شبکه سیاسی و سازمانی عریض و طویلی را که طی دوران حاکمیت نورسلطان نظربایف بر قزاقستان مسلط بود، به ساختار جدید منتقل کرد.

این ادغام، حزب حاکم سابق را در قالب سازمانی جدید به رهبری متحدان «قاسم جومارت توکایف» رئیس‌جمهور فعلی قرار داد و ضمن تغییر برند سیاسی، ماشین انتخاباتی قدرتمند حامی رئیس‌جمهور را حفظ کرد. از این رو، رقابت اصلی برای رتبه اول یا دوم نیست.

حزب آئول به دلیل پایگاه رای سنتی خود در مناطق روستایی و بخش کشاورزی، در هر سه نظرسنجی رتبه دوم را به دست آورده است. چالش اصلی و باز این است که کدام یک از احزاب دیگر می‌توانند با عبور از حد نصاب 5 درصد به عدالت و آئول بپیوندند.

دوئل احزاب حامی کسب‌وکار؛ آق ژول در برابر رپوبلیکا

در سه نظرسنجی یادشده، آرای حزب آق ژول بین 4.6 تا 4.7 درصد و آرای حزب رپوبلیکا بین 3.4 تا 4.8 درصد نوسان دارد. هیچ‌یک برتری قاطعی نیافته‌اند و هر دو در برابر میزان مشارکت و تصمیم‌گیری دقیقه‌های پایانی رای‌دهندگان بلاتکلیف آسیب‌پذیرند. بررسی دو مرحله نظرسنجی مؤسسه همگرایی اوراسیا نشان می‌دهد که آرای رپوبلیکا از 4.5 درصد به 4.6 درصد رسیده و آرای آق ژول از 4.1 درصد به 4.7 درصد افزایش یافته و اندکی پیش افتاده است.

در نخستین مناظره تلویزیونی سراسری، حزب رپوبلیکا به جای رقابت در تمام طیف‌های سیاسی، تمرکز خود را بر کارآفرینی، مالیات و دغدغه‌های بنگاه‌های کوچک و متوسط معطوف کرد.

تحلیل‌گران سیاسی اشاره کرده‌اند که نماینده رپوبلیکا عملکرد موثری ارائه داده و تسلط او به زبان قزاقی و پیام‌رسانی منضبط حزب به یک جامعه هدف مشخص (و نه صرفاً جذب آرای اعتراضی) نقطه قوت آن بوده است.

این استراتژی منعکس‌کننده وضعیت سیاسی رپوبلیکا است. این حزب که پس از اصلاحات ناشی از ناآرامی‌های ژانویه 2022 تأسیس شد، در پی نمایندگی از کارآفرینان و طبقه متوسط شهری است و برخلاف احزاب قدیمی‌تر، میراث نهادی کمتری از دوران نظربایف با خود حمل می‌کند. همچنین با وجود تشابه اسمی، این حزب هیچ پیوند سازمانی شناخته‌شده‌ای با روزنامه اپوزیسیون سابق «رپوبلیکا» ندارد.

رقیب اصلی رپوبلیکا برای جلب آرای این طیف، حزب «آق ژول» است. آق ژول که در سال 2002 در جریان یکی از نخستین بحران‌های سیاسی قزاقستان مستقل تأسیس شد، در ابتدا خود را به عنوان گزینه‌ای لیبرال و میانه‌رو معرفی کرد و سپس به یک نیروی تثبیت‌شده پارلمانی با تأکید بر اصلاحات بازار آزاد و بخش خصوصی تبدیل شد.

تجربه، سازمان‌دهی و شناخته‌شده بودن آق ژول مزیت‌های آن محسوب می‌شود، در حالی که رپوبلیکا برندی جدیدتر و جذابیت متمرکزتری برای جوانان و فعالان اقتصادی شهری ارائه می‌دهد. رقابت این دو حزب می‌تواند مشخص کند که آیا کورولتای اول تنها شامل نیروهای قدیمی خواهد بود یا جایگاهی نیز به احزاب جدید قزاقستان خواهد داد.

چشم‌انداز سایر احزاب و سناریوهای احتمالی ترکیب پارلمان

وضعیت سایر احزاب ریشه‌دار مبهم‌تر است. مؤسسه همگرایی اوراسیا آرای «حزب سوسیال دمکرات سراسری» (NSDP) را 4.2 درصد و «حزب مردم قزاقستان» را 4.1 درصد برآورد کرده است، اما نظرسنجی تلفنی آن‌ها را 3.3 و 3.1 درصد و DATAmetrics ارقام 2.4 و 2.1 درصد را ثبت کرده‌اند. از این رو هر دو حزب نیازمند جهش در روزهای پایانی هستند، اما بر اساس ارقام موجود نمی‌توان آن‌ها را کاملاً نادیده گرفت؛ چرا که فاصله احزاب در نزدیک حد نصاب به قدری کم است که میزان مشارکت و سازمان‌دهی تبلیغاتی می‌تواند تعیین‌کننده‌تر از رتبه‌بندی فعلی باشد.

حزب «سوسیال دمکرات سراسری» در سال 2006 پس از کارزار انتخاباتی ژارماخان تویاقبای تأسیس شد و خود را اصلی‌ترین نیروی سوسیال دمکرات قزاقستان می‌داند. حزب مردم نیز ریشه در انشعاب سال 2004 جنبش کمونیستی قزاقستان دارد که بعدها تغییر نام داد تا هویت انتخاباتی گسترده‌تری یابد. در مقابل، چشم‌انداز «حزب سبز بایتاق» با آرای بین 0.5 تا 1.1 درصد ضعیف‌تر است و نشان می‌دهد نگرانی‌های زیست‌محیطی هنوز به حمایت حزبی ملموس تبدیل نشده است.

شکل‌گیری پارلمانی دوحزبی همچنان سناریویی محتمل است. اگر هیچ حزب دیگری نتواند از حد نصاب 5 درصد عبور کند، بر اساس برآوردهای تحلیل‌گران، حزب عدالت حدود 133 کرسی و حزب آئول 12 کرسی باقی‌مانده را کسب خواهند کرد. اما تغییرات جزئی در آرا می‌تواند ترکیب متفاوتی ایجاد کند: عبور آق ژول صدای بخش خصوصی را در پارلمان حفظ می‌کند، ورود رپوبلیکا طیف جدید شهری و تجاری را نمایندگی خواهد کرد و اگر هر دو عبور کنند، نخستین کورولتای قزاقستان چهارحزبی خواهد شد.

بنابراین، شواهد نشان‌دهنده یک رقابت زنده در حد نصاب انتخاباتی است. عدالت پیشتازی قاطعی ایجاد کرده، جایگاه دوم آئول تثبیت‌شده به نظر می‌رسد و آق ژول و رپوبلیکا روشن‌ترین مسیر را برای کسب کرسی‌های بعدی دارند. میزان مشارکت، رای‌دهندگان بلاتکلیف و قدرت تبلیغات منطقه‌ای تعیین خواهد کرد که آیا ساختار جدید انتخاباتی به پارلمانی متکثرتر منجر می‌شود یا صلابت جریان حامی رئیس‌جمهور همچنان حفظ خواهد شد. انتخابات 23 اوت نخستین نشانه عملی از نحوه کارکرد سیستم جدید فهرست حزبی در قزاقستان را ارائه خواهد داد.

انتهای پیام/