مگس میوه مدیترانهای در کمین طلای نارنجی مازندران
- اخبار استانها
- اخبار مازندران
- 13 مرداد 1405 - 11:55
به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، همزمان با آغاز تغییر رنگ نارنگیهای پیشرس در باغهای مازندران، زنگ خطر مگس میوه مدیترانهای بار دیگر به صدا درآمده است؛ آفتی که اگر در روزهای حساس پیشرو بهدرستی مدیریت نشود، میتواند بخشی از محصول باغداران را از چرخه بازار خارج کرده و خسارت اقتصادی قابلتوجهی به تولیدکنندگان وارد کند. کارشناسان حفظ نباتات مازندران نیز با تأکید بر رصد مستمر باغها، از باغداران خواستهاند مبارزه با این آفت را جدی بگیرند.
خورشید مرداد هنوز گرمای خود را بر باغهای مرکبات مازندران گسترانده است، اما در میان شاخههایی که آرامآرام رنگ پاییز را به خود میگیرند، نگرانی تازهای شکل گرفته است. نارنگیهای پیشرس که هر سال نخستین نوید فصل برداشت مرکبات را به بازار میآورند، این روزها بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدید یکی از خطرناکترین آفات باغی قرار گرفتهاند؛ مگس میوه مدیترانهای.
این آفت کوچک، سالهاست نامی آشنا برای باغداران شمال کشور است. حشرهای که شاید در نگاه اول چندان مهم به نظر نرسد، اما قدرت آن در نابودی محصول، کاهش کیفیت میوه و تحمیل هزینههای سنگین به تولیدکنندگان، باعث شده کارشناسان آن را یکی از مهمترین دشمنان باغهای مرکبات بدانند. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که هرگونه غفلت در روزهای ابتدایی فعالیت این آفت، میتواند خسارتی چند برابر در زمان برداشت به همراه داشته باشد.
در یکی از باغهای نارنگی شرق مازندران، عمو حسین باغداری که بیش از سه دهه از عمر خود را میان درختان مرکبات گذرانده، با نگرانی به شاخههای درختان نگاه میکند. او میگوید: «سرما، خشکسالی و گرانی نهادهها را تحمل میکنیم، اما وقتی مگس میوه وارد باغ شود، انگار تمام زحمت یکسال روی زمین میریزد. میوه از بیرون شاید سالم باشد، اما داخلش دیگر قابل فروش نیست.»
این نگرانی تنها متعلق به یک باغدار نیست. در بسیاری از مناطق مرکباتخیز مازندران، تولیدکنندگان روزهای آینده را تعیینکننده میدانند. زیرا همزمان با تغییر رنگ میوههای پیشرس، شرایط برای تخمگذاری مگس میوه نیز مناسبتر میشود.
مگس میوه مدیترانهای از جمله آفات بسیار خسارتزا و چندمیزبانه جهان است و به صدها گونه گیاهی حمله میکند. مرکبات، هلو، انجیر، خرمالو، انبه، گلابی، سیب و بسیاری از میوههای دیگر میتوانند میزبان این آفت باشند، اما در مازندران، نارنگیهای پیشرس به دلیل زمان رسیدگی، یکی از نخستین اهداف آن محسوب میشوند.
خسارت این آفت تنها به سوراخ کوچکی روی پوست میوه محدود نمیشود. حشره ماده تخمهای خود را زیر پوست میوه قرار میدهد و پس از خروج لاروها، گوشت میوه به سرعت دچار پوسیدگی میشود. نتیجه آن، ریزش میوه، کاهش کیفیت، افزایش ضایعات و از دست رفتن ارزش اقتصادی محصول است.
در بسیاری از موارد، ظاهر میوه تا مدت کوتاهی سالم به نظر میرسد، اما هنگام عرضه یا مصرف، آسیب داخلی آشکار میشود.
کارشناسان حفظ نباتات معتقدند مهمترین اصل در مقابله با این آفت، پیشگیری و پایش مستمر است. نصب تلههای جلبکننده، بررسی روزانه باغ، جمعآوری میوههای آلوده و ریختهشده، رعایت بهداشت باغ و اجرای بهموقع عملیات کنترلی، از اقداماتی است که میتواند جمعیت آفت را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
یکی از کارشناسان حوزه گیاهپزشکی میگوید مبارزه با مگس میوه، یک اقدام فردی نیست؛ اگر یک باغدار همه دستورالعملها را رعایت کند اما باغ مجاور بدون مدیریت رها شود، آفت دوباره بازمیگردد. به همین دلیل، موفقیت در کنترل این حشره نیازمند همکاری همه باغداران، مدیریت هماهنگ و نظارت مستمر دستگاههای مسئول است.
در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی نیز شرایط را برای گسترش برخی آفات فراهم کرده است. افزایش دما، طولانیتر شدن فصل گرما و تغییر الگوی بارندگی، موجب شده دوره فعالیت مگس میوه در برخی مناطق افزایش یابد و خطر خسارت بیشتر شود. این مسئله ضرورت استفاده از سامانههای پیشآگاهی و اطلاعرسانی سریع را دوچندان کرده است.
باغداران مازندران این روزها علاوه بر دغدغه قیمت، هزینه کارگری، تأمین کود و سم و مشکلات بازار، باید با تهدیدی مقابله کنند که اگر بهموقع مهار نشود، میتواند سود یک سال زحمت آنان را از بین ببرد. بسیاری از آنان معتقدند آموزشهای میدانی، دسترسی آسان به تلههای استاندارد، حمایت فنی کارشناسان و اطلاعرسانی مستمر، بیش از هر زمان دیگری ضروری است.
چرا نارنگیهای پیشرس نخستین قربانی مگس میوه مدیترانهای هستند؟
نارنگیهای پیشرس مازندران هر سال زودتر از سایر ارقام مرکبات وارد مرحله رسیدگی میشوند. همین ویژگی که از نظر اقتصادی یک مزیت محسوب میشود، از نگاه مگس میوه مدیترانهای نیز به معنای فراهم شدن نخستین منبع غذایی و محل مناسب برای تخمگذاری است.
کارشناسان گیاهپزشکی معتقدند این آفت در جستوجوی میوههایی است که پوست آنها به اندازه کافی نرم شده، گوشت میوه آبدار باشد و فرآیند رسیدگی آغاز شده باشد. در چنین شرایطی، حشره ماده بهراحتی تخمهای خود را زیر پوست میوه قرار میدهد و چند روز بعد، لاروها با تغذیه از بافت داخلی، فرآیند تخریب را آغاز میکنند.
در ظاهر ممکن است تنها یک نقطه کوچک روی پوست میوه دیده شود، اما درون آن اتفاق دیگری در حال رخ دادن است. لاروها با ایجاد دالانهای متعدد، گوشت میوه را از بین میبرند، زمینه ورود قارچها و باکتریها را فراهم میکنند و در نهایت موجب پوسیدگی، تغییر رنگ، ریزش زودهنگام یا غیرقابل مصرف شدن محصول میشوند.
از سوی دیگر، نارنگیهای پیشرس زمانی روی درخت قرار دارند که هنوز بسیاری از میزبانهای دیگر به مرحله رسیدگی کامل نرسیدهاند. همین مسئله سبب میشود جمعیت مگس میوه به سمت این باغها جذب شود و اگر در همین مرحله کنترل نشود، پس از افزایش جمعیت به سایر باغهای مرکبات نیز گسترش پیدا کند.
تغییرات اقلیمی؛ عاملی برای افزایش جمعیت آفت
کارشناسان معتقدند شرایط آب و هوایی سالهای اخیر نیز به سود مگس میوه مدیترانهای تغییر کرده است. افزایش دمای هوا، کوتاه شدن دوره سرما، طولانی شدن فصل گرما و افزایش رطوبت در برخی مناطق سبب شده است این آفت مدت بیشتری فعال بماند و نسلهای بیشتری را در طول سال تولید کند.
در گذشته سرمای زودهنگام پاییز بخشی از جمعیت آفت را کاهش میداد، اما اکنون تداوم هوای گرم باعث شده است چرخه زندگی آن طولانیتر شود. به همین دلیل، مدیریت آفت دیگر تنها به زمان برداشت محدود نیست و باید از هفتهها قبل از رسیدن میوه آغاز شود.
این تغییرات همچنین باعث شده است که پیشبینی زمان اوج فعالیت آفت اهمیت بیشتری پیدا کند. استفاده از اطلاعات هواشناسی، پایش مستمر باغها و سامانههای پیشآگاهی میتواند به باغداران کمک کند تا پیش از افزایش شدید جمعیت آفت، اقدامات لازم را انجام دهند.
غفلت چند روزه؛ خسارتی چندماهه
یکی از ویژگیهای مگس میوه مدیترانهای سرعت بالای تکثیر آن است. اگر نخستین نسل آفت بهموقع کنترل نشود، جمعیت آن در مدت کوتاهی چند برابر میشود و خسارت به شکل تصاعدی افزایش مییابد.
باغداران باتجربه میگویند تفاوت میان یک باغ سالم و یک باغ خسارتدیده، گاهی تنها چند روز است. تأخیر در نصب تلهها، جمعآوری نکردن میوههای آلوده یا بیتوجهی به هشدارهای کارشناسان میتواند زمینه گسترش آفت را فراهم کند.
از سوی دیگر، خسارت این آفت تنها به کاهش تولید محدود نمیشود. میوههای آلوده بازارپسندی خود را از دست میدهند، امکان صادرات کاهش مییابد، هزینههای جداسازی محصول افزایش پیدا میکند و درآمد باغدار به شدت افت میکند.
مدیریت تلفیقی؛ تنها راه مقابله پایدار
کارشناسان حفظ نباتات تأکید دارند که مبارزه با مگس میوه مدیترانهای تنها با سمپاشی امکانپذیر نیست. تجربه کشورهای تولیدکننده مرکبات نشان داده است که موفقترین برنامهها بر پایه «مدیریت تلفیقی آفات» استوار هستند؛ روشی که مجموعهای از اقدامات پیشگیرانه، بهداشتی، مکانیکی، بیولوژیک و شیمیایی را بهصورت هماهنگ به کار میگیرد.
نخستین گام در این مدیریت، پایش مستمر باغ است. نصب تلههای جلبکننده در نقاط مختلف باغ، وضعیت جمعیت آفت را مشخص میکند و به باغدار امکان میدهد زمان مناسب برای اقدامات کنترلی را تشخیص دهد. بدون پایش، بسیاری از تصمیمها بر اساس حدس و گمان خواهد بود.
بهداشت باغ؛ سادهترین و مؤثرترین راهکار
یکی از مهمترین اصول مدیریت این آفت، رعایت بهداشت باغ است. میوههای آلوده یا ریختهشده روی زمین نباید در باغ رها شوند، زیرا همین میوهها به محل رشد و تبدیل لاروها به حشرات کامل تبدیل میشوند.
جمعآوری روزانه میوههای آسیبدیده، دفن اصولی یا امحای آنها، هرس شاخههای خشک، حذف میوههای باقیمانده از فصل قبل و جلوگیری از انباشت ضایعات در اطراف باغ، نقش مهمی در شکستن چرخه زندگی آفت دارد.
کارشناسان میگویند بسیاری از باغداران تصور میکنند میوههای ریختهشده دیگر اهمیتی ندارند، در حالی که همین میوهها میتوانند هزاران حشره جدید تولید کنند.
در سالهای اخیر استفاده از تلههای فرمونی و جلبکنندههای غذایی به یکی از مؤثرترین روشهای کنترل مگس میوه تبدیل شده است. این تلهها علاوه بر پایش جمعیت، در صورت استفاده گسترده میتوانند بخشی از حشرات بالغ را نیز شکار کرده و از تخمگذاری آنها جلوگیری کنند.
کارشناسان توصیه میکنند نصب تلهها باید پیش از رسیدن کامل میوه انجام شود و بهصورت منظم مورد بازدید قرار گیرد. همچنین تعداد تلهها باید متناسب با وسعت باغ و میزان آلودگی انتخاب شود تا کارایی لازم را داشته باشد.
سمپاشی؛ آخرین حلقه زنجیره مدیریت
برخلاف تصور برخی باغداران، سمپاشی نباید نخستین انتخاب باشد. استفاده بیرویه از سموم نهتنها باعث مقاومت آفت میشود، بلکه به حشرات مفید، محیط زیست و سلامت مصرفکنندگان نیز آسیب میرساند.
کارشناسان حفظ نباتات تأکید میکنند هرگونه مصرف سم باید بر اساس نتایج پایش، توصیه کارشناسان و رعایت زمان مناسب انجام شود. انتخاب سموم ثبتشده، رعایت دز مصرف، توجه به دوره کارنس و جلوگیری از مصرف خودسرانه، از اصول اساسی مبارزه شیمیایی است.
همکاری باغداران؛ حلقه گمشده کنترل آفت
یکی از مهمترین چالشهای مدیریت مگس میوه مدیترانهای، مبارزه انفرادی است. اگر یک باغدار همه توصیههای فنی را رعایت کند اما باغهای مجاور بدون مدیریت باقی بمانند، جمعیت آفت دوباره به باغ بازخواهد گشت.
به همین دلیل کارشناسان بر اجرای برنامههای منطقهای، آموزش همگانی باغداران، حضور مستمر کارشناسان حفظ نباتات و هماهنگی میان تولیدکنندگان تأکید دارند.
نادریان مدیر حفط نباتات جهاد کشاورزی مازندران نیز در گفتوگو با خبرنگاران گفت: براساس بازدیدهای میدانی کارشناسان و گزارشهای ایستگاههای پیشآگاهی طی روزهای اخیر شاهد افزایش شکار مگس میوه مدیترانهای در تلههای جلبکننده هستیم.
وی با اشاره به ضرورت مدیریت و پیشگیری از گسترش آفت مگس میوه افزود: کمیته پیشآگاهی و شبکه مراقبت درختان میوه در مازندران، دستورالعملهای فنی و فوری را برای کاهش جمعیت این مگس و جلوگیری از خسارت به محصولات بهویژه نارنگیهای پیشرس، تدوین کرده است.
مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران تصریح کرد: تأکید بر ضرورت قطع زنجیره میزبانی است و در برداشت میوههای رسیده انجیر، گلابی، سیب و سایر میوهها جهت کاهش جمعیت آفت باید زمان مقابله را تسریع کرد.
نادریان نصب دستکم 50 تا 70 عدد تله حاوی مایع شامل سراتراپ، سراتینکس یا سرات در هر هکتار از باغهای مرکبات را ضروری دانست و بیان کرد: با اولویت نارنگیهای پیشرس همچنین در درختان تکمیزبان حاشیهای مانند خرمالو و انجیر و نصب 2 تا 3 تله بر روی هر درخت الزامی است که باید مورد توجه باغداران قرار گیرد.
وی در ادامه یادآور شد: در صورت مشاهده شکار روزانه 2 تا 3 حشره در تلهها انجام طعمهپاشی با پروتئین هیدرولیزات سه تا 5 لیتر به همراه 200 سیسی حشرهکش مالاتیون در 100 لیتر آب را که با سمپاش پشتی توصیه میشود جدی بگیرند.
مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران اعلام کرد: درصورت افزایش شکار به بیش از سه مگس در هر تله، انجام سمپاشی با سموم توصیهشده نظیر مالاتیون یا دیپترکس هم ضروری است.
نادریان همچنین بیان کرد: حذف علفهای هرز و جمعآوری و دفن میوههای ریختهشده در کف باغ در عمق دستکم 50 سانتیمتری برای کاهش آلودگی حیاتی خواهد بود.
وی گفت: باغداران برای دریافت راهنماییهای فنی و جزئیات بیشتر میتوانند به کارشناسان مستقر در مراکز خدمات کشاورزی و، مدیریتهای جهاد کشاورزی شهرستانها و کلینیکهای گیاهپزشکی مراجعه کنند.
اما کنترل این آفت زمانی موفق خواهد بود که همه باغداران یک منطقه همزمان و بر اساس یک برنامه مشترک اقدام کنند.
حفظ بازار مرکبات با مدیریت علمی
مازندران سهم قابل توجهی در تولید مرکبات کشور دارد و نارنگیهای پیشرس، نخستین محصولی هستند که وارد بازار میشوند. حفظ کیفیت این محصول تنها به سود باغداران نیست، بلکه بر تنظیم بازار، حفظ اعتماد مصرفکنندگان و جایگاه مرکبات استان نیز اثر مستقیم دارد.
از این رو، هشدارهای کارشناسان حفظ نباتات را باید فرصتی برای پیشگیری دانست، نه صرفاً یک اعلام خطر. هر اقدامی که امروز برای کنترل مگس میوه مدیترانهای انجام شود، میتواند از خسارتهای سنگین در هفتههای آینده جلوگیری کند و امنیت اقتصادی هزاران بهرهبردار را حفظ کند. مدیریت علمی، پایش مستمر، همکاری جمعی و رعایت اصول بهداشت باغ، چهار ستون اصلی مقابله با آفتی هستند که هرچند جثه کوچکی دارد، اما توانایی آن در ایجاد خسارت، بسیار بزرگ است.
در واقع، مقابله با مگس میوه مدیترانهای تنها یک مسئله فنی باغ محسوب نمیشود؛ بلکه بخشی از امنیت اقتصادی باغداران و امنیت غذایی جامعه به شمار میرود. حفظ کیفیت نارنگیهای پیشرس، علاوه بر تأمین درآمد تولیدکنندگان، جایگاه مازندران را به عنوان قطب تولید مرکبات کشور نیز حفظ میکند.
امروز، در روزهایی که نخستین نارنگیهای پیشرس آماده ورود به بازار میشوند، نگاه هزاران باغدار به شاخههای درختان دوخته شده است؛ شاخههایی که محصول یک سال تلاش را در خود جای دادهاند. موفقیت در عبور از این مقطع حساس، نیازمند همدلی باغداران، حضور میدانی کارشناسان، اجرای دقیق توصیههای حفظ نباتات و واکنش سریع در برابر نخستین نشانههای حضور این آفت است. زیرا گاهی یک حشره چند میلیمتری میتواند سرنوشت یک باغ و درآمد یک خانواده را تغییر دهد.
انتهای پیام/