به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، درست در آستانه میزبانی ترکیه از نشست جهانی تغییرات اقلیمی، بزرگترین شهر این کشور با مشکلات عدیده زیست محیطی روبرو شده است.

با آن که بهار امسال اغلب شهرها و کشورهای منطقه از حیث بارندگی و خنکای هوای وضعیت رضایت بخشی داشتند، ولی استانبول با کم آبی و چند نگرانی و عامل تهدیدزای دیگر روبروست. حالا در این کلانشهر 16 میلیون نفری که به عنوان پایتخت اقتصادی ترکیه شناخته می‌شود، تبخیر و شهرنشینی، موجب کاهش 20 درصدی آب سدها شده است.

پروفسور دکتر اورهان شن، عضو هیئت علمی دانشکده هواشناسی دانشگاه فنی استانبول (ITU)، امروز در مصاحبه با خبرنگاران اعلام کرد: «میزان بارندگی در سراسر ترکیه در ماه ژوئن در مقایسه با میانگین، 30 درصد کاهش یافته است. در این میان، استانبول وضعیت نگران کننده‌ای دارد و بارندگی ژوئن در استانبول 14 درصد کمتر از میانگین بوده است. داده‌ها نشان می‌دهد که کاهش بارندگی به دلیل ال نینو می‌تواند در ماه‌های ژوئیه، اوت و سپتامبر تسریع شود و تا پاییز ادامه یابد».

شن با اشاره به اینکه افزایش ظاهری کل بارندگی در دوره اکتبر تا ژوئن، که سال آبی محسوب می‌شود، می‌تواند گمراه‌کننده باشد، تأکید کرد که نحوه وقوع بارندگی به اندازه مقدار آن مهم است. چرا که بارندگی‌های شدید و کوتاه‌مدت به اندازه کافی منابع آب زیرزمینی را تجدید نمی‌کنند. برخی از باران‌های شدید ژوئن به افزایش آب‌های زیرزمینی کمک نکردند و از طریق رواناب سطحی از بین رفتند.

مناطقی از ترکیه که در ماه ژوئن بارندگی بالاتر از حد متوسط داشتند، استان‌های حاشیه مدیترانه و جنوب شرقی آناتولی بودند و این افزایش‌ها نیز در سطوح بسیار بالایی نبودند.

کارشناسان می‌گویند: اثرات ال نینو از ماه ژوئن احساس شده و کاهش بارندگی در ماه‌های آینده ادامه خواهد یافت. کاهش بارندگی در اواخر تابستان و پاییز ممکن است باعث شود فشار بر منابع آب، به ویژه در شهرهای بزرگ افزایش یابد.

نگرانی درباره سدها  و تهدیدات هیبریدی

ترکیه در بهار امسال، بارندگی قابل توجهی داشت. ولی بخش قابل توجهی از آن شامل بارش‌های شدید بوده که در یک دوره کوتاه رخ می‌دهند و بیشتر به رواناب سطحی تبدیل می‌شوند.

برعکسِ بارش‌های آرام‌تر و طولانی‌تر که برای سدها و منابع آب زیرزمینی کارآمدتر هستند. به عبارتی دیگر، آب باران که بدون نفوذ به خاک جاری می‌شود، سهم مورد انتظار را در تامین آب سدها و ذخایر آب زیرزمینی ندارد.

در نتیجه سطح آب سدهای استانبول به طور قابل توجهی کاهش یافته و این کاهش نه تنها به دلیل بارندگی کم، بلکه به دلیل افزایش تبخیر به دلیل دمای بالا و شهرنشینی شدید نیز بوده است.

اظهار نگرانی کارشناسان بار دیگر لزوم مدیریت دقیق مصرف آب در ماه‌های تابستان و افزایش اقدامات احتیاطی در برابر خطر خشکسالی را برجسته کرد.

 سالهاست که بسیاری از کارشناسان زیست محیطی و متخصصین تغییرات اقلیمی، درباره وضعیت استانبول هشدار می‌دهند.

آنان می‌گویند: استانبول با زیرساخت‌های حمل و نقل شهری ضعیف، ترافیک بالا و پیچیدگی شرایط برای امدادرسانی در مواقع زلزله، در بالاترین سطح ریسک قرار دارد. در یک ارزیابی کلی، تهدیدات هیبریدی استانبول را باید در کم‌آبی، گرمای شدید، بارش‌های ناگهانی و سیلاب، آتش‌سوزی، فشار بر زیرساخت و آسیب پذیری بالا در برابر زلزله دسته بندی کرد. همه اینها در حالی است که استانبول، مهمترین ستون صنعت توریسم ترکیه، قلب تپنده تجارت و کانون یکی از بزرگترین بورس‌های منطقه است.

تنها در سال 2025 میلادی، 15 میلیون توریست خارجی وارد استانبول شده‌اند و سهم این شهر از کل درآمد صنعت گردشگری ترکیه در حد 25 درصد است.

استانبول تقریباً یک‌سوم کل تولید ناخالص ملی اقتصاد ترکیه را تولید می‌کند و یک فاجعه بزرگ در آن می‌تواند ریسک سیستماتیک برای کل کشور باشد و وقوع شرایط اضطراری در استانبول، می‌تواند به عنوان یک تهدید مالی بزرگ برای کل ترکیه تلقی شود. 

حالا بسیاری از دانشگاهیان درباره پدیده خطرناکی به نام برهم‌کنش «ال نینو» و «نااو» هشدار می‌دهند.

پروفسور جم گازی اوغلو از اساتید دانشگاه استانبول معتقد است که نشانه‌ این برهم‌کنش مخرب را باید در منطقه مرمره مشاهده کرد. حالا الگوهای بزرگ جوی در این منطقه، بر اساس اثرگذاری متقابل خشکسالی، سیلاب، موج‌های گرمای دریایی و پدیده موسیلاژ (تشکیل صدها تن کف غلیظ و سفید در سواحل) پدیدار شده‌اند.

بنابراین موضوع استانبول فقط «خشکی» نیست و به وضوح می‌توان دید که این شهر بزرگ با «بی‌ثباتی اقلیمی» (climate volatility) مواجه شده است. یعنی اثرات متقابل خشکسالی طولانی، بارش‌های بسیار شدید و کوتاه، گرمای شدید و گرم شدن آب دریا برای یک کلان‌شهر بسیار خطرناک‌تر از این است که صرفاً درباره «گرم شدن هوا» و خشکسالی هشدار داده شود.

استانبول در گزارش بانک جهانی

بانک جهانی در پروژه موسوم به «پروژه تاب‌آوری استانبول» Istanbul Resilience Project اشاره کرده که این کلانشهر مهم ترکیه به طور همزمان در معرض چندین خطر بزرگ است که در راس آنها باید به زلزله، گرمای شدید، آتش‌سوزی، سیلاب، بناهای ضعیف و خشکسالی اشاره کرد.

یعنی از دید بانک جهانی، مسئله استانبول یک خطر منفرد نیست و می‌توان آن را همچون «تجمع ریسک‌ها» توصیف کرد.

با توجه به جمعیت 15 میلیون نفری استانبول، در صورت تداوم، حتی تامین آب شرب این شهر دشوار خواهد شد و علاوه بر آن آب در بخش‌های بهداشت، صنعت و تولید مواد غذایی نیز به سختی تامین خواهد شد.

از دیگر سو، بر اساس یک روند سیاسی – اجتماعی و فرهنگی قدیمی در ترکیه، به طور معمول نارضایتی اجتماعی در استانبول، زودتر از دیگر شهرهای ترکیه نمود عینی پیدا می‌کند. 

استانبول با یک مشکل قدیمی دیگر نیز مواجه است و صاحب نظران عمران شهری، این کلانشهر را به عنوان یک شهر متراکم می‌شناسند که فضای سبز آن به فراخور افزایش جمعیت افزایش پیدا نکرده و حالا در قواره غول بزرگی است که اجزای اصلی آن را بتن، آسفالت، ترافیک و برج‌های متراکم تشکیل می‌دهند.

این ترکیب، به طور مداوم حرارت را جذب و نگه می‌دارد. در نتیجه، حتی اگر افزایش دمای منطقه‌ای مثلاً چند درجه باشد، تجربه حرارتی در بعضی مناطق شهری می‌تواند بسیار شدیدتر شود.

این مورد در گزارش بانک جهانی هم مورد اشاره قرار گرفته و از آن به عنوان پدیده «گرمای شدید» (extreme heat) یاد شده که می‌تواند سالمندان، کودکان، کارگران فضای باز، بیماران و افراد کم‌درآمد را در معرض خطرات جدی قرار دهد.

گزارش بانک جهانی بر این موضوع تاکید کرده که یکی از ویژگی‌های اقلیمی عجیب استانبول، این است که پس از مدتی خشکسالی، ممکن است به یک باره و در عرض چند ساعت، بارش فوق‌العاده شدید روی دهد که معمولاً منجر به وقوع سیل می‌شود و سطوح نفوذناپذیر شهری و ضعف سیستم‌های زهکشی این خطر را تشدید می‌کنند.

بنابراین استانبول می‌تواند در یک فصل با دو بحران مواجه شود: کمبود آب و آب اضافی مخرب. علاوه بر این، قرار گرفتن استانبول در مجاورت مناطق جنگلی وسیع، همواره خطر آتش‌سوزی در حاشیه شهر را به دنبال دارد.

اگر پیش از این، ساحلی بودن استانبول، همواره به عنوان یک مزیت اقتصادی بزرگ محسوب می‌شد، حالا به قول پروفسور گازی اوغلو، این مزیت تغییر کرده و افزایش دمای آب دریا در 10 سال گذشته بر اثر تغییرات اقلیمی، موجب تغییر اکوسیستم، کاهش اکسیژن آب، آسیب به صنعت شیلات و ماهیگیری، افزایش موسیلاژ یا کف دریایی غلیط و آسیب به تنوع زیستی شده است.

تغییرات اقلیم و اثرگذاری آن بر دریاها، در چند سال گذشته افزایش سطح دریا را نیز به دنبال آورده و به ویژه در زیرساخت‌های ساحلی، بنادر، محله‌های کم‌ارتفاع و شبکه فاضلاب، دردسرساز شده است. 
انتهای پیام/