به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، انتشار تازه‌ترین آمار رسمی واردات زباله در ترکیه، فعالین زیست محیطی را نگران کرده است. زیرا در شرایطی که دولت اردوغان به دنبال اعتراضات و انتقادات گسترده، وعده داده بود که واردات را به صفر خواهد رساند، حالا مشخص شده که دولت نه تنها وعده خود را از یاد برده بلکه واردات زباله از اروپا در سال 2025 میلادی، با یک رکوردشکنی بیسابقه به 503 هزار تن رسیده است.

یعنی به عبارتی روشن در سال 2025 میلادی به ازای هر یک شهروند از جمعیت 87 میلیون نفری ترکیه 6 کیلوگرم زباله پلاستیکی از اروپا وارد شده است. 

روزنامه قرارگازته سی چاپ آنکارا در گزارش مفصلی به نقل از موسسه تحقیقاتی گرین‌پیس یا «سازمان صلح سبز ترکیه» اعلام کرده که با افزایش ناگهانی 19 درصدی در طول سال، ترکیه همچنان بزرگترین مقصد زباله‌های پلاستیکی از اتحادیه اروپا است.

خلاصه‌ای از داده‌های سال 2025 که توسط شبکه اقدام بازل بر اساس داده‌های تجاری اتحادیه اروپا تهیه شده نیز این رقم را تأیید می‌کند. بر این اساس، میزان زباله‌های پلاستیکی ارسالی به ترکیه از 426 میلیون کیلوگرم در سال 2024 به 503 میلیون کیلوگرم در سال 2025 افزایش یافته است.

در همین مدت، 276000 تن به مالزی، 215000 تن به اندونزی و 137000 تن به ویتنام ارسال شده است.

افزایش 435 برابری از سال 2004

سازمان صلح سبز ترکیه اعلام کرد که میزان زباله‌های پلاستیکی ورودی از اتحادیه اروپا از سال 2004 تاکنون 435 برابر افزایش یافته است. این سازمان محیط زیستی استدلال کرد که در حالی که ترکیه در یک کمپین ملی به رهبری امینه اردوغان رئیس جمهور این کشور، سیاست «زباله صفر» خود را در سطح بین‌المللی تبلیغ می‌کند، به بزرگترین دریافت‌کننده زباله‌های پلاستیکی از اروپا تبدیل شده و این امر نشان‌دهنده تضاد جدی بین این دو سیاست است. 

در کمپین «زباله صفر واقعی» صلح سبز، تأکید شد که پلاستیک‌های ارسالی به ترکیه پس از ورود به این کشور ناپدید نمی‌شوند، زباله‌هایی که قابل بازیافت یا فرآوری صحیح نیستند، ممکن است سوزانده، دفن یا در محیط زیست رها شوند. خطر آلودگی به ترکیه نیز منتقل می‌شود. 

به باور کارشناسان و محققین سازمان صلح سبز ترکیه، واردات زباله‌های پلاستیکی نباید صرفاً به عنوان یک تجارت مواد اولیه اقتصادی در نظر گرفته شود. طبق گفته این سازمان، محموله‌های حاوی انواع مختلف پلاستیک، افزودنی‌های شیمیایی و بسته‌بندی‌های آلوده، بار بازرسی و دسته‌بندی را در تأسیسات بازیافت افزایش می‌دهند.

رها کردن یا سوزاندن زباله‌هایی که نمی‌توانند به درستی پردازش و بازیافت شوند در مناطق باز، خطر آلودگی هوا، خاک و آب را ایجاد می‌کند. این در حالی است که برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد همچنین گزارش می‌دهد که ریختن زباله در مناطق باز می‌تواند تأثیرات جدی بر محیط زیست و سلامت عمومی داشته باشد و کارگران و ساکنان این مناطق را در معرض خطر استنشاق یا بلع مواد سمی قرار دهد.

سوزاندن کنترل نشده پلاستیک‌ها می‌تواند منجر به انتشار مواد مضر مانند دیوکسین‌ها و فوران‌ها شود.

خطر میکروپلاستیک‌ها 

میکروپلاستیک‌ها که با تجزیه پلاستیک‌ها به قطعات کوچک در طول زمان تشکیل می‌شوند، می‌توانند در خاک، دریاها، آب آشامیدنی و غذاهای مختلف شناسایی شوند. 

سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده که شواهد فزاینده‌ای وجود دارد که انسان‌ها از طریق رژیم غذایی و استنشاق در معرض میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها قرار می‌گیرند.

با این حال، عدم قطعیت علمی در مورد میزان تأثیر میکروپلاستیک‌ها بر سلامت انسان همچنان پابرجاست. سازمان ایمنی مواد غذایی اروپا همچنین قصد دارد تا پایان سال 2027 ارزیابی جامعی از ریسک میکروپلاستیک‌ها در غذا، آب و هوا انجام دهد.

اگر پلاستیک در زمین‌های کشاورزی، اطراف مزارع، رودخانه‌ها، کانال‌های آب یا مناطق صنعتی نزدیک مزارع رها شود، در این صورت، مسئله فقط «زباله شهری» نیست و آلودگی می‌تواند به خاک، آب، محصولات کشاورزی، دام و انسان منتقل شود. برای کشوری که کشاورزی بخش مهمی از اقتصاد و صادرات آن است، این یک ریسک اقتصادی بلندمدت نیز هست.

اتفاقات بالا در شرایطی روی داده که به باور فعالان زیست محیطی در ترکیه، پای یک رانت مالی عظیم در میان است. در ترکیه، واردات همه انواع زباله بدون محدودیت از نظر قانونی امکان‌پذیر نیست.

وزارت محیط زیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی اعلام می‌کند که واردات زباله‌های خطرناک طبق قانون محیط زیست ممنوع است. ولی سایر انواع زباله‌های مجاز برای واردات تحت مقررات سالانه، ممیزی‌های انطباق، گواهی‌های تأسیسات و درخواست‌های سهمیه کنترل می‌شوند.

«مقررات کنترل واردات زباله‌های مشمول کنترل برای اهداف حفاظت از محیط زیست» نیز در سال 2026 اجرا خواهد شد. ولی خواسته گرین‌پیس فراتر رفتن از سیستم مجوز و کنترل فعلی و ممنوعیت دائمی و بدون قید و شرط واردات زباله‌های پلاستیکی و نساجی است.

اتحادیه اروپا چه می‌گوید؟

به دنبال افزایش انتقادات زیست‌محیطی، اتحادیه اروپا نیز قوانین خود را در مورد تجارت فرامرزی زباله‌های پلاستیکی تشدید کرده است. از 21 مه 2026، تمام زباله‌های پلاستیکی ارسالی از اتحادیه اروپا به کشورهای ثالث مشمول رویه «رضایت از پیش آگاهانه» خواهند بود.

در عین حال، صادرات زباله‌های پلاستیکی اتحادیه اروپا به کشورهای غیر عضو OECD از 21 نوامبر 2026 ممنوع خواهد شد. از آنجایی که ترکیه عضو OECD است، این ممنوعیت عمومی به طور خودکار ارسال محموله‌ها به ترکیه را متوقف نمی‌کند.

با این حال، کمیسیون اروپا به طور خاص کشورهای OECD را که مقادیر زیادی زباله پلاستیکی دریافت می‌کنند، رصد خواهد کرد. در صورتی که نتوان ثابت کرد که زباله‌ها به شیوه‌ای سازگار با محیط زیست فرآوری می‌شوند، یا اگر محموله‌ها خطر جدی برای محیط زیست و سلامت انسان داشته باشند، تعلیق صادرات امکان‌پذیر خواهد بود.

از ماه مه 2027، شرکت‌هایی که از اتحادیه اروپا زباله صادر می‌کنند، ملزم خواهند بود از طریق ممیزی‌های مستقل ثابت کنند که تأسیساتی که زباله‌ها را به آنها تحویل می‌دهند، به شیوه‌ای سازگار با محیط زیست عمل می‌کنند.

چهار خواسته مهم

صلح سبز ترکیه، به عنوان بخشی از یک کمپین بزرگ مخالف واردات زباله، خواسته‌های زیر را به وزارت محیط زیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی و وزارت تجارت ترکیه ارائه کرده است:
ممنوعیت دائمی و بی‌قید و شرط واردات زباله‌های پلاستیکی و نساجی،
تعلیق سرمایه‌گذاری‌های جدید پتروشیمی،
تعیین اهداف الزام‌آور برای کاهش تولید پلاستیک در مبدا،
برنامه‌ریزی بر اساس محدودیت‌های تولید در مذاکرات پیمان جهانی سازمان ملل.

این کمپین قبل از کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد که به میزبانی ترکیه برگزار خواهد شد، آغاز شد. کنفرانس COP31 بین 9 تا 20 نوامبر 2026 در آنتالیا برگزار خواهد شد.

گرین‌پیس اعلام کرد که ترکیه در حال آماده‌سازی برای برجسته کردن سیاست «پسماند صفر» خود در این اجلاس است و استدلال می‌کند که سطح بی‌سابقه واردات زباله‌های پلاستیکی با این لفاظی‌ها سازگار نیست.

این سازمان محیط زیستی اعلام کرد که امضاهای جمع‌آوری‌شده را به وزارتخانه‌های مربوطه و تیم مذاکره‌کننده COP31 ترکیه ارائه خواهد داد و خواستار ممنوعیت واردات زباله‌های پلاستیکی خواهد شد.

به باور فعالان زیست محیطی، هشدار بزرگ این است: ترکیه ممکن است از «کشور بازیافت‌کننده» به «محل انتقال ریسک زیست‌محیطی اروپا» تبدیل شود. اروپا بخشی از زباله خود را از قلمرو خودش خارج می‌کند و به ترکیه می‌فرستد.

در نتیجه، اروپا می‌تواند آمار بازیافت خود را بهتر نشان دهد، اما بخشی از ریسک واقعیِ دفع، آلودگی و پردازش به ترکیه منتقل می‌شود. چرا که مسئله اصلی فقط پلاستیک نیست، «آلودگی همراه پلاستیک» است.

یک محموله پلاستیک وارداتی الزاماً مجموعه‌ای از بطری‌های تمیز شناخته شده نیست و ممکن است شامل پلاستیک‌های مخلوط، مواد غذایی باقی‌مانده، بسته‌بندی‌های آلوده، مواد افزودنی شیمیایی، پلاستیک‌های چندلایه، پی.وی.سی، مواد غیرقابل‌بازیافت و مواد دیگری باشد که جداسازی‌شان بسیار دشوار است.
انتهای پیام/