به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، سخنان رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر آکپارتی در جمع ده‌ها هزار نوجوان ترکیه، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها پیدا کرد.

او در ظاهر برای نوجوانان سخنرانی می‌کرد، اما در باطن، به مخالفین سکولار خود تاخته و آنها را به عنوان «مشتی منحرف» قلمداد کرد که می‌خواهند به تربیت نسل جدید ترکیه آسیب برسانند.

در هنگام سخنرانی پرشور اردوغان، پوسترهای پارچه ای بسیار بزرگی از چهره خود او، سلطان یاووز، سلطان عبدالحمید و سلطان محمد فاتح در استادیوم به اهتزاز درآمدند و به این ترتیب، نهاد متولی نوجوانان حامی حزب حاکم ترکیه، پوستر اردوغان را در کنار پوسترهای سه پادشاه مشهور عثمانی گنجاند.

اردوغان در جمع ده‌ها هزار نفر از دانش‌آموزانی سخنرانی کرد که همگی عضو «بنیاد جوانان ترکیه» (TÜGVA) هستند. این بنیاد در چند سال گذشته، به یکی از مهمترین مراکز فرهنگی حزب عدالت و توسعه تبدیل شده که برنامه های گسترده‌ای دارد و به ویژه در فصل تابستان، پذیرای ده‌ها هزار دانش‌آموز در استان‌های مختلف ترکیه است.

اما دو نکته مهم در برنامه‌های این مرکز فرهنگی جلب توجه می‌کند: اول این که در کلاس‌های آن، علاوه بر قرآن و حدیث، زبان ترکی عثمانی هم تدریس می‌شود. نکته دوم این است که این تشکیلات، در واقع یک نهاد حزبی برای سرمایه گذاری روی نوجوانانی است که اگر چه هنوز به سن رای دادن نرسیده‌اند، ولی در سالیان آتی می‌توانند بخشی از صدها هزار رای مورد نیاز را برای حزب حاکم ترکیه تامین کنند. 

اردوغان در سخنرانی خود اعلام کرد: «این موسسه با جذب بیش از 700 هزار شرکت‌کننده در مدارس تابستانی خود، رکورد جدیدی را ثبت کرد و مجموعاً با احتساب اعضای پیشین، زندگی بیش از 1.5 میلیون جوان را تحت تأثیر قرار داده و به بزرگترین جنبش جوانان ترکیه تبدیل شده است. خوشبختانه 460 هزار دانش‌آموز، آموزش قرآن را به پایان رسانده‌اند، 232 هزار دانش‌آموز آموزش تجوید دیده‌اند و بیش از 387 هزار نفر در طول مدارس تابستانی 6 هفته‌ای، در دروس ترکی عثمانی شرکت کرده‌اند».

منتقدین می‌گویند: حالا از خود اردوغان و مشاورین حزبی او گرفته تا پسرش بلال اردوغان و دامادش سلجوق بیرقدار، برای تداوم قدرت، حتی برای رای نوجوانانی که در سالیان آینده امکان رای دادن خواهند داشت، نقشه کشیده‌اند. اردوغان و مشاورین حزبی او چندین انجمن گسترده چند صدهزار نفری برای تربیت نوجوانان تاسیس کرده‌اند، بلال اردوغان مسئولیت چندین نهاد ورزشی و دانشگاهی را بر عهده گرفته و سلجوق بیرقدار سازنده پهپادهای مشهور ترکیه نیز هر ساله با برگزاری نمایشگاه هوا-فضای تکنوفست، در حال استعدادیابی از فرزندان دبیرستانی خانواده‌های محافظه کار برای پرورش آنها در زیرمجموعه‌های صنایع دفاعی است. اما مساله به همین جا ختم نمی‌شود و در نشست‌ها و سخنرانی‌های تمام این نهادها، محوریت آموزش بر روی این هدف است که در ذهن نوجوانان ترکیه، اردوغان در قامت یک رهبر تاریخی معرفی شود که قرار است خدمات او به ترکیه مانند مشهورترین پادشاهان قلمروگشای عثمانی، بر سرنوشت ترکیه تاثیر همیشگی بگذارد.

طاها آک یول از تحلیلگران و مورخین مشهور ترکیه درباره این موضوع، تحلیلی نوشته که بخش‌هایی از آن را با هم مرور می‌کنیم:

فاتح، یاووز، عبدالحمید و اردوغان

همچنان که می‌دانید «انجمن جوانان ترکیه (TÜGVA ) یک سازمان جوانان بسیار مهم، تأثیرگذار و گسترده است که از لحاظ فکری و سیاسی، کاملاً با حزب عدالت و توسعه همسو است.

برای درک میزان وسعت فعالیت این سازمان، کافیست بدانید که امسال، بیش از 700 هزار نفر از نوجوانان ترکیه در کلاس‌های آن شرکت کردند. خود اردوغان نیز در مراسم اختتامیه دوره تابستانه این سازمان، در یک سخنرانی پرشور، انگیزشی و هیجانی، نوجوانان را مورد خطاب قرار داد. او با توجه به سالیان دوره جوانی خودش، خیلی خوب می‌داند که شور و شوق سیاسی چگونه جوانان را انگیزه می‌دهد. البته کیست که نداند، اردوغان در انتخابات آتی، به شور نوجوانان و خانواده‌های آنان، سخت محتاج است. 

اردوغان، قبلاً در اجتماعات چند ده هزار نفره نوجوانان و جوانان ترکیه، به آنها وعده داده بود که بر اساس سند چشم‌انداز 2023 ترکیه را به یک کشور توسعه یافته و قوی تبدیل خواهد کرد. ولی واقعیت این است که اهداف آن سند محقق نشد و حالا از شعار «قرنِ ترکیه» حرف می‌زند.

یکی از مهمترین بسامدهای تمام سخنرانی‌های اردوغان به ویژه خطاب به نوجوانان، این عبارت است: «اجداد باشکوه ما». اردوغان در سخنرانی دیروز نیز تکرار کرد: «شما فرزندان ملتی هستید که تاریخ را شکل داده، مسیر علم و هنر را ترسیم کرده، دوره‌های تاریخی را پایان داده و دوره‌های جدیدی را گشوده‌اند. شما نوادگان اجداد قهرمانی هستید که بر جهان حکومت می‌کردند، در سه قاره و هفت اقلیم تاختند».

تصور می‌کنم یکی باید به اردوغان بگوید: بله. آنها بر جهان حکومت می‌کردند و همواره می‌تاختند. اما چرا در پیاده شدن از اسب و پذیرفتن قطار و وسایل نقلیه موتوری اینقدر عقب ماندند؟! جوانان باید سفر زندگی و طرز فکر خود را با همین سوال آغاز کنند. اما لفاظی‌های سیاسی و تبلیغاتی پوچ اجازه این سوال را نمی‌دهد.

من قبلاً در یکی از کتاب هایم به نام «از تاریخ تا آینده» به تفصیل به این موضوع اشاره کرده‌ و بارها بر این تاکید کرده‌ام که نام بردن از اجداد باشکوه و افتخارات کهن، ربطی به ضرورت‌های امروز جهان و ترکیه ندارد و با تکیه بر آن خاطرات قدیمی، نمی‌توان برای فرزندان امروز و آینده، قدمی برداشت.

یکی از موضوعات مهم در سخنرانی اردوغان در استادیوم، این بود که پوستر پارچه‌ای بزرگ او را در یک طرف و پوسترهای بزرگ سلطان محمد فاتح، سلطان عبدالحمید و سلطان یاووز سلیم را در طرف دیگر به اهتزار درآوردند.

پیداست حزب عدالت و توسعه، همچنان به دنبال آن است تا در ذهن شهروندان ترکیه و به ویژه در ذهن نوجوانان ما، یک پیوند عاطفی و معنوی بین رخسار اردوغان و چهره پادشاهان عثمانی برقرار کند.

کما این که مصطفی چیفتچی وزیر کشور کابینه اردوغان، در یک سخنرانی رسمی اعلام کرد: «روزگاری سلطان عبدالحمید خان رئیس امت اسلامی بود و حالا رئیس جمهور ما دقیقاً همان نقش تاریخی را ایفا می‌کند».

البته قبلاً هم برخی از طرفداران بلنت اجویت، او را به شخصیت حماسی و قدیمی «کارا اوغلان» تشبیه کردند و صفا یوردانور کتابی با عنوان «دیروز آتاتورک، امروز اجویت» نوشت که به چاپ‌های متعدد رسید.

اینها مظاهر «مدرن» سنت تجلیل و حتی تقدیس رهبر هستند و این عمل، حتی قبل از اسلام در جوامع شرقی رواج داشت. ولی سوال اینجاست: چرا ذهن ما هنوز هم روی همان القاب قدیمی رهبر بزرگ و پادشاه بزرگ گیر کرده است؟

این طرز فکر نقش مهمی در رکود، ایستایی و عقب‌ماندگی ما دارد. وقتی که حاکم و سلطان عثمانی را مانند «سلطان جهان» معرفی کنی، چه کسی جرات دارد از او انتقاد کند! آیا کسانی که می‌خواهند اردوغان را معادل جدید عبدالحمیدخان معرفی کنند، به خطای تاریخی خود واقف هستند؟

بگذارید برایتان توضیح دهم: عبدالحمید یکی از سلاطینی بود که به عنوان سیاستمداری چیره‌دست شناخته می‌شد. ولی بدون تعارف باید پذیرفت، او حاکمی از عصر استبداد بود و به همین دلیل، پیشنهادهای خیرالدین پاشا از تونس برای «حکومت بر اساس قانون» را رد کرد.

اگرچه مورخی مانند استنفورد شاو، عبدالحمید را «اوج تنظیمات» توصیف می‌کند. ولی در هر حال، او واقعاً مستبد بود و دولت عثمانی در دوران او به خاطر شدت استبداد شخص پادشاه، نتوانست نهادینه شود.

من فکر می‌کنم باید این موارد را برای جوانان از هر قشری توضیح دهیم تا بتوانند تصوری عینی از چگونگی اداره یک کشور به عنوان «حکمرانی خوب» داشته باشند.

نوجونان و جوانان امروز ما به جای الگوهای پادشاهی قدیم، به سیاستمداری نیاز دارند که به این مفاهیم مهم و حیاتی باور داشته باشد: اصل تفکیک قوا، قوه قضائیه مستقل، کنترل و توازن، آزادی اندیشه، توسعه و آزادی بیان.

در پایان باید گفت: این فقط طاها آک یول نیست که در ماه‌های اخیر، به رویکرد حماسی و اغراق‌آمیز اردوغان و حزب حاکم ترکیه درباره پادشاهان عثمانی و سلجوقی اعتراض کرده است. 

مراد بلگه از محققین مشهور ترکیه نیز، سال‌هاست نسبت به استفاده ابزاری از تاریخ عثمانی و تبدیل آن به ابزار مشروعیت سیاسی انتقاد می‌کند.

از نگاه او، تشبیه اردوغان به سلاطین عثمانی، نوعی از روایت تاریخی است که گذشته را برای مشروعیت‌بخشی به سیاست امروز به کار می‌گیرد، نه برای فهم انتقادی تاریخ.

همچنین علی بایرام اوغلو، معتقد است که حزب عدالت و توسعه، حوزه آموزش و نهادهای مدنی را عملاً به ابزار بازتولید یک ایدئولوژی حکومتی تبدیل کرده و بر این باور است که پناه بردن حزب حاکم ترکیه به روایت تاریخی و برجسته‌سازی اسامی پادشاهان عثمانی در کنار نام اردوغان، صورت پنهانی از مشروعیت بخشی به تمرکز قدرت، شخصی‌شدن سیاست و محدود شدن فضای نقد در ترکیه است.
انتهای پیام/