به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، شهر آلماتی قزاقستان در نخستین رتبه‌بندی «شاخص شهرهای هوشمند» که توسط گروه مشاوره بوستون (BCG) تدوین شده است، در جایگاه 38ام از میان 61 شهر مورد بررسی قرار گرفت؛ رتبه‌ای قابل قبول که در عین حال، فاصله میان جاه‌طلبی‌های دیجیتال قزاقستان و مراکز شهری پیشرو جهان را آشکار می‌سازد.

در این ارزیابی، نحوه بهره‌گیری شهرها از هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال برای بهبود خدمات‌رسانی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان مورد سنجش قرار گرفته است. شهر آلماتی با کسب امتیاز 62 از 100، در گروه شهرهای «نوظهور» این رتبه‌بندی جای گرفت.

جزئیات جایگاه آلماتی؛ نقاط قوت و ضعف فناوری

کسب این امتیاز، آلماتی را در رتبه سی‌وهشتم جهان و بالاتر از شهرهای مطرحی همچون ملبورن، میلان و استانبول قرار داده است. با این حال، آلماتی همچنان 5 امتیاز با پایین‌ترین شهر حاضر در رده بالاتر یعنی گروه «شتاب‌دهنده» فاصله دارد و 23 امتیاز عقب‌تر از لندن است که با کسب 85 امتیاز در صدر این جدول تکیه زده است.

آلماتی در شاخص‌های مرتبط با استراتژی، پذیرش فناوری و زیرساخت‌های دیجیتال عملکرد نسبتاً مناسبی ارائه داده است، اما ضعیف‌ترین کارنامه این شهر به حوزه «روش‌های کاری» مربوط می‌شود؛ شاخصی که آمادگی نهادی، حکمرانی شهری و نحوه اجرای پروژه‌ها را ارزیابی می‌کند.

گزارش کارشناسان نشان می‌دهد شهرهای پیشتاز جهان آن دسته از کانون‌های شهری هستند که فناوری را با پاسخگویی شفاف، تأمین مالی پایدار و بهبودهای ملموس برای زندگی روزمره مردم پیوند داده‌اند.

هم‌زمان با انتشار این رتبه‌بندی، وزارت توسعه دیجیتال و هوش مصنوعی قزاقستان، متدولوژی ملی شهرهای هوشمند و مناطق هوشمند را به تصویب رساند. این دستورالعمل قانونی که از 12 ژوئیه وارد فاز اجرایی شده است، الزامات و زمان‌بندی‌های مشخصی را برای شهرهای قزاقستان تعیین می‌کند. حال این پرسش مطرح است که آیا این مصوبه به بهبود حقیقی کیفیت زندگی شهری خواهد انجامید یا صرفاً مقامات محلی را به انباشت تجهیزات و پلتفرم‌های شکلی برای کسب امتیازات بالاتر سوق می‌دهد؟

مدیریت حمل‌ونقل شهری و چالش تحقق وعده‌ها

ملموس‌ترین نمونه‌های هوشمندسازی در آلماتی در بخش حمل‌ونقل عمومی دیده می‌شود که شهروندان می‌توانند در رفت‌وآمدهای روزانه خود درباره عملکرد آن قضاوت کنند. در حال حاضر اتوبوس‌های شهری به سیستم‌های موقعیت‌یاب جغرافیایی (GPS) و دوربین‌های ویدئویی مجهز شده‌اند و پرداخت کرایه نیز از طریق سیستم الکترونیکی انجام می‌شود.

بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، شهرداری قصد دارد امکان پرداخت از طریق کارت‌های بانکی و پلتفرم‌های جدید را فراهم سازد. همچنین قرار است در طول سال‌های 2026 و 2027، نمایشگرهای الکترونیکی اطلاع‌رسانی در 1188 ایستگاه اتوبوس نصب شوند.

در فوریه گذشته، مقامات شهری اعلام کردند که در قالب یک برنامه آزمایشی و با همکاری شرکت یاندکس قزاقستان، 50 خودروی خودران وارد خیابان‌های شهر خواهند شد. زمان تعیین‌شده برای آغاز این طرح، اول مه 2026 اعلام شده بود، اما تا اواخر ژوئیه هیچ گزارش یا بیانیه رسمی دیگری مبنی بر تایید اجرای عملیاتی آن منتشر نشد. این موضوع نمایانگر یک چالش عمیق‌تر در روند هوشمندسازی است: اعلام پروژه‌ها اغلب بسیار پررنگ‌تر از گزارش نتایج عملی آن‌ها انعکاس می‌یابد.

برای اینکه پروژه‌های مذکور موقعیت آلماتی را در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی ارتقا دهند، مسئولان شهری باید ثابت کنند که آیا دیجیتالی‌سازی توانسته زمان سفر را کاهش دهد، منظم بودن حرکت اتوبوس‌ها را تضمین کند، امنیت جاده‌ها را ارتقا بخشد و تمایل مردم به استفاده از حمل‌ونقل عمومی را افزایش دهد یا خیر.

سرمایه‌گذاری‌های سنگین در آستانه؛ کلان‌شهر آلاتائو در ترازو

پایتخت قزاقستان نمونه‌ای با ابعاد بسیار بزرگ‌تر را ارائه می‌دهد. در فوریه 2025، شهرداری آستانه قراردادی 6 ساله به ارزش 190 میلیون دلار با شرکت اماراتی ریسایت سرمایه‌گذاری امضا کرد. این پروژه گسترده حوزه‌های مدیریت ترافیک، خدمات عمومی و حسگرهای شهری را پوشش می‌دهد.

علاوه بر این، آستانه در حال نصب و یکپارچه‌سازی بیش از 22 هزار دوربین هوشمند مجهز به فناوری تشخیص چهره است. مرکز ارتباطات شهری پایتخت در سال 2025 به حدود 2.5 میلیون درخواست پاسخ داده که طبق گزارش‌ها، 83 درصد آن‌ها در همان تماس نخست حل‌وفصل شده‌اند.

در این میان، بلندپروازانه‌ترین پروژه هوشمندسازی کشور، احداث شهر «آلاتائو» است که در منطقه میان آلماتی و مخزن سد کاپشاگای در حال توسعه است. بر خلاف شهرهای موجود، آلاتائو از همان ابتدا با چارچوب‌های قانونی و اداری مجزا و مدیریت کاملاً دیجیتال طراحی شده است. دولت قزاقستان قصد دارد این شهر را به نخستین کلان‌شهر مبتنی بر هوش مصنوعی در کشور تبدیل کند.

این طرح شامل سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند، مدیریت خودکار زیرساخت‌ها و منطقه‌ای تحت عنوان «کی اسمارات سیتی» است که با همکاری شرکای کره جنوبی طراحی می‌شود. سبد سرمایه‌گذاری این پروژه شامل 53 طرح به ارزش حدود 2 تریلیون تنگه (حدود 3.9 میلیارد دلار) است و انتظار می‌رود 51 هزار شغل ایجاد کند. بر اساس پیش‌بینی‌ها، جمعیت آلاتائو از حدود 60 هزار نفر فعلی به نزدیک 2 میلیون نفر تا سال 2050 افزایش خواهد یافت.

تجربیات گذشته و واقعیت‌های ملموس زندگی شهروندان

با این حال، حتی دقیق‌ترین برنامه‌ها نیز همیشه در برخورد با واقعیت‌های میدانی موفق نمی‌شوند. ایده احداث یک شهر جدید در حومه آلماتی دهه‌ها قدمت دارد. طرح اولیه در سال 2007 مطرح شد و شامل چهار شهرک اقماری با وظایف تجاری، آموزشی، صنعتی و گردشگری بود تا فشار ترافیک و مسکن آلماتی را کاهش دهد.

بین سال‌های 2008 تا 2015، بیش از 31 میلیارد تنگه از بودجه عمومی صرف زیرساخت‌های مهندسی فاز نخست شد، اما کمبود اعتبارات دولتی و سرمایه‌گذاری ضعیف بخش خصوصی، پروژه را متوقف کرد. آن طرح سال‌ها روی کاغذ باقی ماند تا اینکه اخیراً در قالب پروژه آلاتائو احیا شد.

این سابقه تاریخی نشان می‌دهد که ایجاد چارچوب‌های قانونی جدید یا پلتفرم‌های هوش مصنوعی به تنهایی ضامن موفقیت نیستند. آلاتائو هم‌اکنون از ادغام چند روستا و شهرک تشکیل شده و ساکنان فعلی آن پیش از ساخت مناطق مدرن، نیازمند خدمات پایه شهری هستند.

در اکتبر 2025، گزارش‌های محلی و مصاحبه با ساکنان نشان داد که مردم از کیفیت نامناسب جاده‌ها، خدمات ناپایدار شهری، سرعت پایین اینترنت و خدمات ضعیف عمومی گلایه دارند.

یکی از شهروندان اشاره کرده بود که در منطقه آن‌ها دوربین‌های پیشرفته نصب شده، اما جاده‌ها همچنان خراب است و جمع‌آوری زباله به منظمی انجام نمی‌شود. همچنین حضور بسیار کم‌رنگ مردم در جلسات بررسی توسعه شهر نشان داد که میان ادعاهای متدولوژی ملی درباره شفافیت و مشارکت شهروندان با واقعیت‌های موجود فاصله وجود دارد.

فناوری به عنوان ابزار؛ نه دستاورد نهایی

حضور آلماتی در شاخص گروه مشاوره بوستون نشان می‌دهد قزاقستان پایه‌های دیجیتال معتبری را ایجاد کرده است. اما قرار گرفتن در گروه شهرهای «نوظهور» و به‌ویژه امتیاز پایین در حوزه «روش‌های کاری»، گواه آن است که زیرساخت‌ها و جاه‌طلبی‌ها هنوز با نهادهای اجرایی قوی و نتایج ملموس برای شهروندان هم‌راستا نشده‌اند.

متدولوژی ملی جدید شهرهای هوشمند تنها زمانی مفید خواهد بود که مقامات نتایج را به‌صورت شفاف منتشر کنند، نقاط ضعف را بپذیرند و به شهروندان اجازه دهند درباره تأثیر واقعی فناوری بر حل مشکلات روزمره قضاوت کنند. فناوری در صورتی ارزش خواهد داشت که سرآمدی در آمارها را به بهبود کیفیت زندگی مردم تبدیل کند.

انتهای پیام/