به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، کشور ترکیه روند بازسازی زیرساخت‌های مربوط به قطعه خط‌آهن «آکیاکا به گیومری» را که به سمت قلمرو ارمنستان امتداد می‌یابد، به طور رسمی کلید زده است. بر اساس اطلاعات اولیه منتشر شده در این خصوص، پیش‌بینی می‌شود که عملیات عمرانی و اجرایی این پروژه حیاتی ظرف دو الی سه ماه آینده به اتمام برسد.

«اردوگر توپتاش»، شهردار شهر مرزی آکیاکا، در جریان گفتگو با هیئتی از خبرنگاران ارمنستانی که در قالب یک برنامه تبادل رسانه‌ای به ترکیه سفر کرده‌اند، این خبر مهم را رسانه‌ای کرد.

شهردار آکیاکا در مصاحبه اختصاصی با خبرگزاری «آرمن‌پرس» با تایید این تحولات اظهار داشت: «عملیات ساخت‌وساز هم‌اکنون آغاز شده و کارها با سرعت در حال انجام است.»

وی در ادامه سخنان خود تاکید کرد که آغاز این عملیات عمرانی، در واقع گامی مقدماتی و پیش‌درآمدی برای بازگشایی مرزهای زمینی میان ارمنستان و ترکیه محسوب می‌شود.

به اعتقاد توپتاش، در صورت بازگشایی نهایی مرزها، ترکیه به یک مسیر ترانزیتی و ارتباطی جدید برای دسترسی به منطقه قفقاز دست خواهد یافت و در نقطه مقابل، ارمنستان نیز این فرصت تاریخی را پیدا خواهد کرد تا از طریق خاک ترکیه، به بازارهای خاورمیانه متصل شود.

جهش 400 درصدی ترانزیت در مسیر قارص-آخالکالاکی

در همین ارتباط، «کادیر بوزان»، رئیس هیئت مدیره اتاق بازرگانی و صنایع استان قارص به عنوان یکی دیگر از مقامات ترکیه‌ای، به خبرنگاران ارمنی اطلاع داد که در ماه‌های اخیر، حجم حمل‌ونقل و جابه‌جایی بار از طریق خط‌آهن استراتژیک «آخالکالاکی-قارص» با رشد چشمگیر 400 درصدی مواجه شده است.

با این وجود، وی به طور دقیق مشخص نکرد که آیا ارمنستان در حال حاضر از این مسیر ترانزیتی برای صادرات یا واردات کالاهای خود استفاده می‌کند یا خیر.

چند ماه پیش و در تاریخ 24 ماه مه، «نیکول پاشینیان»، نخست‌وزیر ارمنستان به طور رسمی اعلام کرده بود که «خط‌آهن آخالکالاکی-قارص اکنون برای صادرات و واردات کالاهای ارمنستان باز و قابل استفاده است.»

وی این رویداد را یک تحول بزرگ و نقطه عطفی در حیات اقتصادی کشورش توصیف کرده بود.

جزئیات بازدید میدانی خبرنگاران؛ جاده زمینی هم در راه است

بر اساس اطلاعات رسمی منتشر شده، گروهی از روزنامه‌نگاران ارمنستانی در چارچوب یک برنامه مدون تبادل رسانه‌ای به ترکیه سفر کرده‌اند تا از نزدیک و به صورت میدانی بررسی کنند که طرف ترکیه‌ای چه اقدامات و پروژه‌هایی را برای راه‌اندازی مجدد این خط‌آهن مرزی در دست اجرا دارد.

این هیئت رسانه‌ای ارمنی، سفر خود را از شهر قارص با قطار آغاز کرده و راهی شهر مرزی آکیاکا شدند؛ مسیری به طول تقریبی 57 کیلومتر که سفر در آن حدود 50 دقیقه به طول انجامید.

از ایستگاه راه‌آهن آکیاکا تا شهر گیومری در خاک ارمنستان، تنها یک مسیر ریلی کوتاه 18 الی 20 کیلومتری فاصله است که در حالت عادی می‌توان آن را در عرض 30 تا 40 دقیقه طی کرد. با این حال، به دلیل مسدود بودن مرزهای دو کشور در شرایط کنونی، امکان تردد و سفر مستقیم از آکیاکا به گیومری وجود ندارد.

شهردار آکیاکا در بخش دیگری از اظهارات خود از برگزاری مناقصه برای احداث مسیر جاده‌ای خبر داد.

اردوگر توپتاش در این باره گفت: «علاوه بر مسیر ریلی، فعالیت‌ها و برنامه‌ریزی‌هایی نیز برای احداث یک جاده زمینی ترانزیتی در جریان است. مناقصه ساخت جاده زمینی از مبدأ آکیاکا به سمت گیومری هم‌اکنون اعلام شده و ما انتظار داریم که عملیات عمرانی در این بخش نیز به زودی آغاز شود.»

وی بر این باور است که چنین تحرکاتی، به روشنی گواه آن است که دولت‌های هر دو کشور سیاست‌هایی مبتنی بر حسن همجواری و توسعه روابط دوستانه و مسالمت‌آمیز را در دستور کار خود قرار داده‌اند.

این مقام ترکیه‌ای ابراز اطمینان کرد که هر دو کشور از بازگشایی مرزهای ارمنستان و ترکیه و همچنین توسعه همکاری‌های اقتصادی دوجانبه، سود و منفعت سرشاری خواهند برد.

وی به طور ویژه، فرصت‌ها و پتانسیل‌های گسترده‌ای را برای همکاری مشترک در بخش‌های کشاورزی و صنعت پیش‌بینی می‌کند.

امیدواری به بازگشایی مرزها در سایه صلح ارمنستان-آذربایجان

در جریان این سفر، خبرنگاران ارمنستانی فرصت یافتند تا با ساکنان شهرک‌ها و روستاهای مرزی ترکیه در مجاورت ارمنستان نیز گفتگو کنند. اکثریت قریب به اتفاق این شهروندان، بی‌صبرانه منتظرند تا مرزهای دو کشور در سریع‌ترین زمان ممکن بازگشایی شود. آن‌ها کاملاً مطمئن هستند که در نتیجه این گشایش مرزی، فرصت‌های اقتصادی و تجاری نوینی برای منطقه و زندگی آن‌ها فراهم خواهد شد.

اردوگر توپتاش در خصوص روند عادی‌سازی روابط میان ارمنستان و ترکیه رویکردی بسیار خوش‌بینانه دارد.

وی تاکید می‌کند: «ما انتظار داریم که پس از حل‌وفصل نهایی و عادی‌سازی روابط میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان، دیگر هیچ مانع یا مشکلی بر سر راه بازگشایی مرزهای ترکیه و ارمنستان باقی نماند.»

به گفته این مقام محلی، با دستور مستقیم «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهور ترکیه و با هماهنگی دقیق وزارت حمل‌ونقل این کشور، کارهای فشرده‌ای برای آماده‌سازی ایستگاه‌های بازرسی مرزی و بازسازی زیرساخت‌های ریلی جهت بازگشایی نهایی مرزها در حال انجام است.

اگرچه زیرساخت‌های موجود به شدت نیازمند بازسازی و مرمت هستند، اما به زعم وی، در مقطع کنونی جدی‌ترین و بزرگترین مانع بر سر راه راه‌اندازی این خط‌آهن، بسته بودن مرزهای سیاسی دو کشور است.

در اوایل سال 2026، برخی رسانه‌های ارمنستانی با انتشار گزارش‌هایی مدعی شدند که مرزهای ارمنستان و ترکیه در تاریخ یکم فوریه برای تردد شهروندان کشورهای ثالث و همچنین دارندگان گذرنامه‌های دیپلماتیک بازگشایی خواهد شد.

«روبن روبینیان» و «سردار کیلیچ»، نمایندگان ویژه دو کشور در امور عادی‌سازی روابط، پیش‌تر و در جولای 2022 به چنین توافقی دست یافته بودند. ایستگاه بازرسی مرزی «مارگارا» در سمت ارمنستان از مدت‌ها قبل (دسامبر 2023) به طور کامل آماده بهره‌برداری است. اما با وجود تمام توافقات به دست آمده، مرزهای مشترک با ترکیه همچنان مسدود باقی مانده است.

با این حال، در روند طولانی عادی‌سازی روابط، هر از گاهی پیشرفت‌های مثبتی نیز ثبت می‌شود. به عنوان نمونه، از یکم ژانویه 2026، روند صدور روادید برای شهروندان ارمنستان و ترکیه که دارای گذرنامه‌های دیپلماتیک، ویژه یا خدمت هستند، به میزان قابل‌توجهی تسهیل شده است. این افراد اکنون می‌توانند برای سفرهای کمتر از 21 روز، ویزای الکترونیکی خود را بدون نیاز به پرداخت هیچ‌گونه عوارض دولتی دریافت کنند.

سایه سنگین روسیه بر شبکه ریلی ارمنستان

در بررسی ابعاد این تحولات، نباید از بافتار و زمینه اصلی مدیریت خطوط ریلی ارمنستان غافل شد. سیستم راه‌آهن ارمنستان از سال 2008 میلادی و بر اساس یک قرارداد امتیاز بهره‌برداری (کنسرسیوم)، توسط شرکت سهامی بسته «راه‌آهن قفقاز جنوبی» مدیریت و اداره می‌شود.

این شرکت، زیرمجموعه و شعبه‌ای است که 100 درصد سهام آن به شرکت سهامی عام «راه‌آهن روسیه» تعلق دارد. قرارداد واگذاری این امتیاز برای یک دوره 30 ساله منعقد شده است که در صورت رضایت و توافق طرفین، امکان تمدید آن برای یک دوره 10 ساله دیگر نیز وجود دارد.

با این وجود، کارشناسان و تحلیلگران ارمنی انتقادات جدی به این روند دارند. به گفته آن‌ها، از سال 2008 تا کنون، حجم حمل‌ونقل و ترانزیت بار در ارمنستان به نصف کاهش یافته است، برخی از مسیرهای حیاتی به طور کامل تعطیل شده و از کار افتاده‌اند، و سرمایه‌گذاری‌های الزامی و تعهدشده توسط طرف روس، تنها روی کاغذ باقی مانده و هرگز عملی نشده است.

با تمام این تفاسیر، دولت ایروان پیشتر با ارائه درخواستی رسمی از مسکو خواسته بود تا قطعات ریلی «گیومری-آخوریان» و «یراسخ» را بازسازی کند. بازسازی این بخش‌های کلیدی به ارمنستان اجازه می‌دهد تا مسیرهای ریلی خود را به سمت مرزهای جمهوری آذربایجان و ترکیه متصل کند. با این حال، روسیه تا به امروز نه تنها این درخواست حیاتی طرف ارمنی را عملی نکرده، بلکه حتی آمادگی و تمایلی نیز برای انجام آن از خود نشان نداده است.

در سوی دیگر میدان، مقامات روسیه با صراحت و قاطعیت اعلام کرده‌اند که به هیچ وجه قصد ندارند از امتیاز بهره‌برداری خطوط راه‌آهن ارمنستان چشم‌پوشی کنند یا از آن کناره‌گیری نمایند.

در مقابل، مقامات دولتی ارمنستان نیز سناریوهای جایگزین را روی میز نگه داشته‌اند و احتمال خروج مدیریت راه‌آهن از دست روس‌ها و واگذاری آن به یک مدیریت مستقل ملی یا حتی سپردن آن به یک کشور ثالث را رد نمی‌کنند.

در همین راستا، در اوایل ماه جولای سال جاری، نخست‌وزیر پاشینیان به صراحت اعلام کرد که ارمنستان فرآیندها و اقداماتی را با هدف بازسازی خط‌آهن در بخش‌های گیومری-آخوریان و یراسخ آغاز کرده است.

وی همچنین تاکید کرد که دولت ارمنستان به مذاکرات و رایزنی‌های خود در خصوص سایر قطعات شبکه ریلی، از جمله گفتگو با شرکای روسی، ادامه خواهد داد.

انتهای پیام/