به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در حالی که تنگه هرمز به دلیل جنگ ایران و آمریکا عملاً بسته شده، محور مقاومت با گشودن جبهه‌ای تازه در جنوب شبه‌جزیره، دومین شاهرگ حیاتی صادرات نفت عربستان را نیز مسدود کرده است. سخنگوی نیروهای مسلح یمن با اعلام محاصره دریایی و حملات موشکی و پهپادی بی‌سابقه به تأسیسات نفتی آرامکو در جیزان و ینبع، معادلات را یکباره به هم ریخته است. 

تنش‌ها در منطقه از اسفند 1404 و با حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران آغاز شد. کشورهای کرانه جنوبی خلیج فارس با حمایت از آمریکا و در اختیار قرار دادن آسمان و خاک خود برای حمله به ایران نقش مهمی در شعله‌ور کردن این آتش ایفا کردند. اما آنچه اکنون بحران را به سطحی جدید کشاند، گشودن جبهه‌ای تازه از سوی یمنی‌ها در جنوب شبه‌جزیره عربستان بود. آتش‌بس شکننده‌ای که از سال 2022 میان یمن و ریاض برقرار بود، در اوایل ژوئیه با حملات ائتلاف سعودی به فرودگاه پایتخت یمن و سپس بندر الحدیده شکسته شد. در پاسخ، یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن یک‌شنبه هفته گذشته رسماً محاصره دریایی عربستان را اعلام کرد. از آن روز تاکنون، حتی یک نفت‌کش سعودی نتوانسته از باب‌المندب عبور کند. حملات موشکی و پهپادی گسترده به تأسیسات نفتی آرامکو در جیزان و ینبع نیز معادلات را بیش از پیش پیچیده کرده است. عربستان امروز در محاصره‌ای قرار گرفته که خود یکی از معماران اصلی آن بوده است.

محاصره دریایی ریاض؛ پایان رویای صادرات از غرب

تنگه باب‌المندب که حدود 12 درصد از تجارت دریایی جهان از آن عبور می‌کند، از روز اعلام محاصره، عملاً بر روی نفت‌کش‌های سعودی بسته شده است. بر اساس داده‌های شرکت تحلیل انرژی کپلر، انتقال محموله‌های نفتی عربستان از طریق این تنگه با کاهش 36 درصدی مواجه شده است. عربستان که پس از بسته شدن تنگه هرمز، بیش از 70 تا 75 درصد از صادرات روزانه نفت خود را به بندر ینبع در دریای سرخ هدایت کرده بود، اکنون همین مسیر جایگزین را نیز از دست داده است.

بارگیری نفت خام از ینبع در هفته منتهی به 20 ژوئیه، به حدود 4.5 میلیون بشکه در روز رسیده بود که نشان از وابستگی کامل ریاض به این مسیر دارد. اما همین کریدور حیاتی، اکنون به بزرگترین نقطه ضعف عربستان تبدیل شده است. نفت‌کش‌های سعودی در نتیجه محاصره دریایی عربستان مجبور به استفاده از مسیر بسیار طولانی‌تر کانال سوئز و دماغه امید نیک هستند. بسته شدن همزمان دو تنگه هرمز و باب‌المندب، عرضه جهانی نفت را به میزان قابل‌توجهی کاهش داده است.

حملات به قلب اقتصادی عربستان؛ آتش در دل آرامکو

در روز شنبه 25 ژوئیه، نیروهای مسلح یمن دو عملیات هماهنگ و گسترده را علیه تأسیسات نفتی عربستان اجرا کرد. سخنگوی نیروهای مسلح یمن، سرتیپ یحیی سریع، اعلام کرد که عملیات اول با ده‌ها موشک بالستیک و پهپاد، تأسیسات آرامکو در جیزان را هدف قرار داده و عملیات دوم با ترکیبی از موشک‌های بالستیک، کروز و پهپاد، اهداف حساس آرامکو در ینبع را مورد اصابت قرار داده است. انصارالله تأکید کرد که هر دو عملیات «با دقت و موفقیت انجام شده» است. این حملات در پاسخ به بمباران شهر بندری الحدیده و جزیره کمران توسط ائتلاف سعودی در روزهای قبل صورت گرفته است.

پالایشگاه جیزان با ظرفیت 400,000 بشکه در روز، یکی از مهم‌ترین مراکز پالایش و ذخیره‌سازی نفت عربستان محسوب می‌شود.

تحقیر ترامپ؛ بهای سنگین همراهی با واشنگتن

شاید تلخ‌ترین بخش این ماجرا، نحوه برخورد آمریکا با متحد استراتژیک خود باشد. دونالد ترامپ در چندین نوبت، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان را به طرز بی‌سابقه‌ای تحقیر کرده است. این در حالی است که برخی منابع خبری گزارش داده‌اند بن سلمان شخصاً از ترامپ خواسته بود تا جنگ علیه ایران را ادامه دهد و آن را «فرصتی تاریخی» برای تضعیف ایران خوانده بود. عربستان در ازای حمایت از جنگ آمریکا و میزبانی از پایگاه‌های نظامی این کشور، چیزی جز تحقیر و از دست دادن دو شاهرگ حیاتی صادرات نفت خود به دست نیاورده است.

در میان این آشوب و آتش، اما صدایی از تهران به گوش می‌رسد که می‌تواند چراغ امید عربستان برای خروج از این بحران باشد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، روز یکشنبه 4 مرداد رسماً اعلام کرد که تهران آماده است نقشی «مثبت و سازنده» در حل مناقشه میان عربستان و یمن ایفا کند. عراقچی با صراحت تأکید کرد که «مسئله یمن راه‌حل نظامی ندارد» و تنها از طریق مذاکره قابل حل است؛ وی تصریح کرد که اگر مذاکراتی میان یمن و عربستان آغاز شود، ایران می‌تواند در این فرایند نقشی سازنده ایفا کند.

عربستان اما اگر می‌خواهد به تولید و صادرات نفت خود ادامه دهد و از این باتلاق رهایی یابد، چاره‌ای جز تغییر بنیادین در سیاست‌های منطقه‌ای خود ندارد. ریاض باید دست از همکاری نظامی با ارتش آمریکا علیه کشورهای منطقه بردارد، رویکرد خود در قبال ایران و متحدین منطقه‌ای ایران را تغییر دهد و به محاصره 12 ساله یمن پایان دهد. این سه اقدام، نه سه گزینه که یک راهبرد واحد و ناگزیرند؛ مسیری که بدون آن، عربستان محکوم به ادامه‌ی این قمار باخته خواهد بود. با به نتیجه رسیدن مذاکرات میان ایران و عربستان، احتمالاً دیگر کشورهای عربی نیز از این الگو پیروی خواهند کرد و منطقه به سمت آرامش پایدار حرکت خواهد کرد.

بی‌گمان، ایران از کاهش تنش در منطقه و برقراری روابطی سازنده با همسایگان خود، به ویژه عربستان، استقبال خواهد کرد؛ چرا که ثبات در خلیج فارس و دریای سرخ، به نفع همه بازیگران منطقه‌ای و فراتر از آن، به نفع اقتصاد جهانی است.

جمع‌بندی

عربستان سعودی امروز در تله‌ای گرفتار شده که خود مقصر اصلی آن است. از یک سو، با حمایت از جنگ آمریکا علیه ایران و میزبانی از پایگاه‌های نظامی واشنگتن، علاوه بر تنگه هرمز، مسیر صادرات شرقی خود را هم به طور کامل از دست داده است. از سوی دیگر، با ادامه محاصره 12 ساله یمن و بمباران الحدیده، صنعا را به گشودن جبهه‌ای تازه و بستن باب‌المندب واداشته و مسیر صادرات غربی خود را نیز مسدود دیده است.

همه اینها در حالی است که عربستان در ازای همراهی با پازل ضدایرانی آمریکا، جز تحقیرهای باورنکردنی ترامپ، چیزی به دست نیاورده است. تنها راه خروج از این باتلاق، تغییر بنیادین در سیاست‌های منطقه‌ای ریاض است: پایان محاصره یمن و تغییر رویکرد نسبت به ایران و متحدین آن. در غیر این صورت، عربستان به قماری ادامه خواهد داد که تاکنون جز آتش، تحقیر و از دست دادن دو شاهرگ حیاتی صادرات نفت شرق و غرب، دستاوردی برایش به همراه نداشته است.

نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس حوزه بین الملل

انتهای پیام/