به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، سفر آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد به جزیره قبرس، از آن دسته اخبار و رویدادهای مهمی است که مقامات سیاسی آنکارا و رسانه‌های ترکیه به‌دقت آن را رصد می‌کنند، چرا که قبرس، یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های سیاسی ـ حقوقی است که عملاً بر روابط ترکیه ـ اتحادیه اروپا سایه انداخته است.

از دید سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا و آمریکا، جزیره قبرس یک دولت واحد دارد و استقلال ساختار غیررسمی ترک‌ها در شمال جزیره قابل‌قبول نیست، اما از دید ترکیه، ساختاری به‌نام «جمهوری ترک قبرس شمالی» باید به‌رسمیت شناخته شود.

همه اینها در حالی است که حالا حتی دولت غیررسمی شمال قبرس نیز خواهان استقلال نیست و طوفان ارهورمان در انتخابات اخیر ریاست‌جمهوری شمال جزیره، با این وعده از مردم ترک رأی گرفت که پرونده استقلال را دنبال نکند و فدرالیسم و وحدت را در دستور کار قرار دهد.

گوترش که دیروز، دوشنبه، وارد جزیره قبرس شده است، هم با مقامات طرف ترک در شمال جزیره و هم با مقامات دولت رسمی قبرس در بخش جنوبی جزیره دیدار کرد و سپس هر دو آنها را در منطقه حائل، گرد هم آورد. گوترش اولین دبیرکل سازمان ملل متحد است که در 16 سال گذشته از این جزیره بازدید می‌کند، آخرین بازدید از این جزیره توسط بان کی مون، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد، در سال 2010 انجام شد.

چرا سفر گوترش برای ترکیه مهم است؟

مقامات ترکیه معتقدند که شکست سیاسی فاحش کوفی عنان دبیرکل اسبق سازمان ملل متحد بود که پرونده قبرس را به وضعیت فعلی کشاند، در نتیجه آنان نگران این هستند که گوترش نیز به‌جای حل پرونده و گشودنِ این گره قدیمی، تصمیماتی اتخاذ کند که در عمل، کار را برای ساختار غیررسمی ترک‌ها در شمال جزیره دشوارتر کند.

آنتونیو گوترش قبل از سفر به جزیره اعلام کرده که مشتاق آغاز فرآیند جدیدی برای حل این پرونده قدیمی است و در یک نشست سه‌جانبه، به‌دنبال اقناع طرفین خواهد بود، ولی نکته جالب اینجاست که ترکیه قبل از حرکت هواپیمای دبیرکل سازمان ملل متحد به‌سوی قبرس، یک بار دیگر از رویکردهای اتحادیه اروپا انتقاد و به این اشاره کرد که همچنان، حل این مشکل را در گرو «راه‌حل دوکشوری» می‌بیند.

هنوز مشخص نیست این بار گوترش دقیقاً چه‌چیزی در گفتگو با مقامات قبرس به دست بیاورد، اما ذکر این نکته اهمیت دارد که طوفان ارهورمان به‌عنوان رئیس جمهور بخش ترک‌نشین، بر ضرورت اقناع مقامات آنکارا تأکید کرده و به‌زبان دیپلماتیک اعلام کرده است که لازم است خود سیاستمداران ترک قبرس، تصمیمات خود را درباره آینده قبرس با آنکارا در میان بگذارند.

به‌باور کارشناسان سیاسی؛ حالا مسئله قبرس، برای خود آنتونیو گوترش نیز یک موضوع مهم و حساس است، چرا که از دید حرفه‌ای، او سخت به یک سند افتخار نیاز دارد و در شرایطی که دوره تصدی او در پایان سال جاری میلادی به نقطه انتها می‌رسد، می‌خواهد افتخار حل مشکلی را در کارنامه خود ثبت کند که نیم قرن به‌طول انجامیده است.

او قصد دارد در اوایل پاییزِ آتی یک کنفرانس جدید با فرمت 5+1 با مشارکت طرف‌های قبرسی یونانی‌نشین و قبرسی ترک‌نشین و همچنین کشورهای ضامن ترکیه، یونان و انگلیس ترتیب دهد و این روند را به مرحله‌ای ملموس‌تر برساند، آخرین جلسه در این فرمت در ژوئیه 2025 در نیویورک برگزار شد و هیچ نتیجه‌ای به‌دنبال نداشت.

دولت آنکارا ضمن یادآوری شکست طرح کوفی عنان در سال 2004 میلادی، به مقامات سیاسی ترک شمال قبرس، این موضوع را یادآوری می‌کند که غفلت دبیرکل وقت سازمان ملل متحد، کنار شیطنت یونان، باعث شد در اثنای برگزاری همه‌پرسی، شهروندان یونانی جزیره به همزیستی با ترک‌ها رأی منفی دهند.

پس از آن شکست سنگین، در سال 2017 میلادی نیز در کران مونتانای سوئیس، سناریویی پیشنهاد شد که هدف آن اتحاد مجدد جزیره تحت یک راه‌حل فدرال بود، ولی این طرح نیز بدون نتیجه پایان یافت.

به‌دنبال این ابتکار، ترکیه که طرف یونانی قبرسی را مسئول شکست فرآیند کران مونتانا می‌دانست، اعلام کرد که دیگر با آنها برای راه‌حل فدرال مذاکره نخواهد کرد و هرگونه مذاکره‌ای فقط باید بر اساس اصل «دو کشور» باشد.

اگرچه هنوز مشخص نیست که ابعاد دقیق فرمول گوترش کدامند، اما گفته شده است که ابتکارات اخیر و فزاینده او با هدف گردهم آوردن دوباره قبرس ترک‌نشین و قبرس یونانی‌نشین تحت یک طرح راه‌حل فدرال انجام می‌شود.

ماریا آنجلا هولگوین کوئلار دستیار ویژه دبیرکل در امور قبرس نیز اطلاعات چندانی بیرون نداده است. او از زمان تصدی این سمت در سال 2024 میلادی، همواره در تلاش بوده است تا طرفین را به برگزاری نشست‌های منظم و مداوم سوق دهد.

تفاوت ارهورمان و تاتار
ارسین تاتار رئیس بخش ترک‌نشین شمال جزیره قبرس، به‌عنوان یک سیاستمدار تحت حمایت آنکارا، به‌طور مداوم از ضرورت استقلال ترک‌ها در شمال جزیره صحبت می‌کرد، اما او در انتخابات اخیر متحمل شکست سنگینی شد و با وجود حمایت کامل مالی، رسانه‌ای و تشکیلاتی حزب عدالت و توسعه، باز هم نتوانست از مردم رأی بگیرد و طوفان ارهورمان حقوقدان و سیاستمدار جوان با کسب 63 درصد آراء، با یک وعده انتخاباتی متفاوت توانست پیروز شود: نه به استقلالِ دردسرآفرین، آری به فدرالیسمی که ترک‌ها را نیز عضو اتحادیه اروپا کند. 

پیروزی ارهورمان، نقطه امیدی برای گوترش و دستیار ویژه او بود تا یک بار دیگر، پرونده فدرالیسم و همزیستی ترک ـ یونانی را روی میز بگذارند. در ماه ژوئن، رسانه‌های قبرس گزارش دادند که هولگوین کوئلار دستیار ویژه گوترش، پیش‌نویس طرحی را ارائه داده است تا طرفین را به راه‌حلی بر اساس فدرال نزدیک‌تر کند.

این طرح شامل ایجاد یک ساختار بین‌المللی واحد متشکل از دو کشور تشکیل‌دهنده است که اداره آن به‌طور مشترک توسط طرف‌های قبرس یونانی و قبرس ترک‌نشین انجام می‌شود.

این طرح شامل پیشنهادهایی مانند بازگرداندن برخی از سرزمین‌ها توسط طرف ترک‌نشین، در درجه اول منطقه بسته واروشا و اعطای حق تجارت مستقیم، پروازهای مستقیم و تماس مستقیم به طرف قبرس ترک‌نشین است.

ارهورمان درباره این طرح اعلام کرده که هنوز متن دقیق و روشنی مشاهده نکرده و نمی‌تواند اظهارنظر کند. اما برخی از منابع دولت ترکیه اعلام کرده‌اند که طرح جدید دبیرکل سازمان ملل متحد، اساساً مبنای فدرالیستی ندارد و شبیه یک «مدل فدراسیون آزاد» است.

به‌دنبال این اتفاقات، وزارت امور خارجه ترکیه با صدور بیانیه رسمی اعلام کرد که از دید آنکارا، یک راه‌حل «دائمی، عادلانه و پایدار» در این جزیره تنها «بر اساس یک راه‌حل دو کشوری که برابری حاکمیت و جایگاه بین‌المللی برابر قبرسی‌های ترک را تأیید کند» امکان‌پذیر است.

آنکارا گفته است: «هر ابتکاری که این واقعیت اساسی را نادیده بگیرد، منعکس‌کننده اراده مردم قبرس ترک‌نشین نخواهد بود و ثبات پایدار در منطقه را فراهم نخواهد کرد».

در پایان باید گفت؛ در شرایط کنونی، آنتونیو گوترش در مقام دبیرکل سازمان ملل متحد، در مقایسه با دوران کوفی عنان در سال 2004 میلادی، در شرایط متفاوتی به‌سر می‌برد، چرا که در آن دوران، قبرس هنوز وارد اتحادیه اروپا نشده بود و ترکیه در مسیر تکمیل روند عضویت خودش در اتحادیه اروپا، درباره پرونده قبرس نیز حرفی از استقلال نمی‌زد و دولت اردوغان از راه‌حل فدرالی حمایت می‌کرد، از این گذشته، شرق مدیترانه هنوز به مسئله انرژی تبدیل نشده بود.

ولی حالا در شرایطی به‌سر می‌بریم که در شرق مدیترانه، تحولات سیاسی، امنیتی و ژئوپولیتیکی خاصی روی داده است و هم‌اکنون، پرونده قبرس دیگر فقط یک مسئله قومی نیست، بلکه موضوعی هیبریدی و درهم‌بافته‌ است که با اکتشاف گاز، خطوط انتقال انرژی، امنیت دریایی، ناتو، اهداف اتحادیه اروپا و شیطنت‌های رژیم صهیونیستی ارتباط بیشتری دارد،

در نتیجه غرب ناچار است گره کور قبرس را بگشاید و در این روند، ممکن است امتیازاتی در حوزه همکاری انرژی، پرواز مستقیم، تجارت مستقیم، کاهش تدریجی محدودیت‌ها و همکاری اقتصادی نصیب ترک‌ها شود، اما خواسته حداکثری ترکیه درباره استقلال ترک‌ها، همچنان برای غرب به‌عنوان یک گزینه غیرقابل‌قبول قلمداد می‌شود.

انتهای پیام/+