به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، جایگاه قزاقستان در زنجیره‌های متنوع تأمین فلزات بحرانی، بر پایه‌ای مستحکم و مبتنی بر ترکیبی کم‌نظیر استوار است: منابع معدنی گسترده، بخش معدنی و متالورژی تثبیت‌شده و زیرساخت‌های حمل‌ونقلی که در سراسر اوراسیا امتداد یافته‌اند.

چالش اصلی آستانه، هماهنگ‌سازی و به‌کارگیری هم‌زمان این دارایی‌هاست؛ چرا که ارزش راهبردی آن‌ها به تبدیل منابع به پروژه‌های قابل تأمین مالی، ارتقای ظرفیت‌های موجود به محصولات دارای استانداردهای بین‌المللی و تبدیل اتصال جغرافیایی به تحویل قابل اعتماد در قالب قراردادهای تجاری بستگی دارد.

قزاقستان این مسیر را با اتکا به یک پایه صنعتی قدرتمند آغاز کرده است. این کشور به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده اورانیوم در جهان، دارای ظرفیت‌های استخراج و فرآوری در زمینه کرومیت، فروآلیاژها، اسفنج تیتانیوم، مس، روی، آلومینیوم، بریلیوم، مولیبدن، رنیوم و سایر مواد استراتژیک است.

بخش عمده‌ای از این زیرساخت‌ها در دوران شوروی سابق ایجاد شده و علاوه بر معادن و کارخانه‌ها، شبکه ریلی باری و نیروی انسانی متخصص را نیز شامل می‌شود. این دارایی‌ها بار سنگین هزینه‌های ساخت پروژه‌های جدید را برای طرح‌هایی که توجیه اقتصادی دارند، به شدت کاهش می‌دهد.

پیوستن قزاقستان به ابتکار «پکس سیلیکا» (Pax Silica) به رهبری آمریکا در ژوئن 2026 به عنوان نخستین کشور از آسیای مرکزی، این موضوعات را وارد ابعاد راهبردی گسترده‌تری کرد. ابتکار پکس سیلیکا، فلزات بحرانی و انرژی را به یک دستور کار صنعتی از تولید نیمه‌هادی‌ها تا زیرساخت‌های هوش مصنوعی پیوند می‌دهد.

عضویت در این ابتکار، فرصتی نهادی برای فرآوری با ارزش افزوده بالاتر و همکاری‌های فناوری فراهم می‌آورد. برای قزاقستان، این رویداد فرصتی است تا از طریق انتقال فناوری، ایجاد اشتغال تخصصی و صادرات محصولات فرآوری‌شده، ارزش افزوده بیشتری را در داخل کشور حفظ کند.

گذار از ذخایر زیرزمینی به پروژه‌های توجیه‌پذیر اقتصادی

فراوانی منابع معدنی اجرای پروژه‌ها را ممکن می‌سازد، اما به خودی خود تضمین‌کننده تأمین مالی آن‌ها نیست. عملیات حفاری جاری و گزارش‌های رسمی ذخایر که بر اساس استانداردهای بین‌المللی تنظیم می‌شوند، باید ابتدا حجم، عیار و سطح اطمینان منابع را مشخص کنند. سپس مطالعات امکان‌سنجی باید نشان دهند که پروژه قابل توسعه است و مجوزهای لازم صادر شوند.

علاوه بر این، پروژه باید خریدار قطعی و تأمین مالی مقاوم در برابر ریسک‌های نوسان قیمت و ساخت‌وساز را جذب کند. پیش‌بینی‌پذیری روند صدور مجوزها و حقوق مالکیت شفاف به سرمایه‌گذاران در ارزیابی ریسک کمک می‌کند؛ ضمن اینکه قابلیت ردیابی محصولات نیز برای وام‌دهندگان و خریداران اهمیت بالایی دارد.

قزاقستان اقداماتی را برای کاربردی‌تر کردن اطلاعات زمین‌شناسی خود آغاز کرده و تاکنون بیش از 4.6 میلیون داده اولیه زمین‌شناسی دیجیتالی شده است. در سال 2025، این کشور 20 پروژه را برای نقشه‌برداری دقیق با مقیاس 1:50,000 در مساحتی بالغ بر 100 هزار کیلومتر مربع طراحی کرد.

دولت قزاقستان همچنین برنامه‌ریزی کرده تا بین سال‌های 2026 تا 2028 حدود 470 میلیون دلار در بخش اکتشاف هزینه کند. دیجیتالی‌سازی می‌تواند اسناد تاریخی را دسترس‌پذیر سازد، اما این اکتشافات تنها زمانی ارزش تجاری پیدا می‌کنند که به نتایج ملموس و ذخایر قابل استخراج اقتصادی تبدیل شوند.

تأمین مالی پروژه‌ها همچنین به نهادهایی بستگی دارد که سرمایه از طریق آن‌ها جذب می‌شود. بورس اوراق بهادار قزاقستان و بورس بین‌المللی آستانه امکان دسترسی صادرکنندگان به سرمایه‌گذاران را فراهم می‌کنند. مرکز بین‌المللی مالی آستانه (AIFC) تحت یک چارچوب حقوقی مبتنی بر حقوق عامه فعالیت کرده و دارای دادگاه مستقل است.

عرضه اولیه سهام شرکت «کازاتوم‌پرم» در بورس لندن و آستانه، توانایی جذب سرمایه جهانی برای یک تولیدکننده ملی را نشان داد. همچنین مالکیت کنترلی شرکت «گلنکور» در «کازسینک» و تولید «سنترال آسیا متالز» در پروژه کونراد از سال 2012، گواهی بر حضور پایدار سرمایه‌گذاران خارجی است.

ارتقای ظرفیت‌های صنعتی و تولید محصولات استاندارد

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، قزاقستان را پیشرفته‌ترین کشور آسیای مرکزی در زمینه فرآوری معرفی کرده و به ظرفیت‌های آن در حوزه تیتانیوم، تانتالوم، بریلیوم، نیوبیوم، روی و سرب اشاره دارد. در برخی زنجیره‌های معدنی، بازسازی هدفمند واحدهای موجود عملی‌تر از ساخت یک سیستم کاملاً جدید است.

بازسازی کارخانه‌های موجود و بهره‌گیری از مهارت‌های فنی تنها زمانی باعث صرفه‌جویی در زمان و سرمایه می‌شود که غیراقتصادی نباشد. همچنین فرآوری نیازمند انرژی پایدار است و محصولات نهایی باید استانداردهای فنی و زیست‌محیطی خریداران را برآورده سازند.

صنعت اورانیوم نمونه بارزی از الگوی موفق صادراتی در قزاقستان است. در ژوئیه 2025، شرکت مشترک «کاتکو» (KATCO) میان کازاتوم‌پرم و شرکت فرانسوی اورانو، سایت 190 میلیون دلاری «تورت‌کودوک جنوبی» را پس از سه سال به بهره‌برداری کامل رساند. انتظار می‌رود تولید سالانه کاتکو در سال 2026 به سطح حداکثری 4000 تن بازگردد.

در حوزه گالیوم، شرکت «گروه منابع اوراسیا» (ERG) قصد دارد به جای احداث معدن جدید، سالانه 15 تن گالیوم را از فرآیندهای صنعتی کارخانه آلومینیوم پاولودار بازیافت کند. تولید این محصول برای سه ماهه سوم 2026 و تحت یک قرارداد بلندمدت با شرکت ژاپنی «میتسوبیشی» برنامه‌ریزی شده است.

در بخش تنگستن، پروژه در مراحل اولیه قرار دارد. شرکت «کوو کاز» (Cove Kaz) در آوریل 2026 سهم 70 درصدی پروژه‌های «کاتجپار شمالی» و «کایراکتی علیا» را تصاحب کرد و قرار است مطالعه امکان‌سنجی نهایی آن در نیمه دوم 2026 تکمیل شود. اگرچه تأمین مالی نهایی نشده است، بانک صادرات-واردات آمریکا و سازمان توسعه مالی بین‌المللی آمریکا (DFC) به ترتیب نامه‌های تمایل غیرالزام‌آور تا سقف 900 میلیون دلار و 700 میلیون دلار صادر کرده‌اند.

حوزه‌های نیکل و کبالت نیز ظرفیت‌های جدیدی برای فرآوری ایجاد می‌کنند، اما توسعه آن‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری‌های اختصاصی جدید است.

توسعه کریدور میانی و پایداری زنجیره ترانزیت

شبکه ریلی قزاقستان با اتصال مناطق صنعتی به چین، روسیه، دریای خزر و جنوب آسیای مرکزی، گزینه‌های تجاری این کشور را گسترش می‌دهد. «کریدور میانی» (مسیر ترانزیت فراخزر) که از طریق دریای خزر، جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه بستر مبادلات را فراهم می‌کند، تنوع ترانزیتی قزاقستان را در کنار مسیرهای سنتی روسیه و چین افزایش داده است.

پروژه‌های ریلی فعلی، مانند خط‌آهن «موینتی-قیزیل‌ژار» با حمایت بانک جهانی، مسیر ترانزیتی را 149 کیلومتر کوتاه کرده و ظرفیت عبور قطارها را از 10 جفت به 30 جفت در روز افزایش می‌دهد. همچنین هاب کانتینری آکتائو با ظرفیت 240 هزار TEU طراحی شده است. در سه ماهه نخست سال 2026، 125 قطار کانتینری از مسیر فراخزر عبور کرده‌اند که رشد 34.4 درصدی را نسبت به سال قبل نشان می‌دهد.

شرایط یکپارچگی قزاقستان در بازارهای بین‌المللی

تحلیل‌گران موسسه «اس‌اندپی گلوبال» مسیر قزاقستان برای تبدیل شدن به یکی از بازیگران برتر معدنی جهان را معتبر می‌دانند. با این حال، پیشرفت این کشور نه بر انباشت صرف دارایی‌ها، بلکه بر اتصال حلقه‌های موجود متمرکز است.

تبدیل داده‌های زمین‌شناسی به پروژه‌های قابل تأمین مالی، تولید محصولات استاندارد مورد پسند خریداران بین‌المللی و تضمین پایداری مسیرهای ترانزیتی، سه ضلع اصلی موفقیت قزاقستان در پیوند دادن منابع آسیای مرکزی به بازارهای مصرفی آمریکا، اروپا و آسیا خواهد بود. اگرچه این وظایف به یکدیگر وابسته‌اند، قزاقستان این مسیر را از یک پایه مستحکم آغاز کرده است.

انتهای پیام/