حجت‌الاسلام دکتر رضا رمضان نرگسی، عضو هیأت علمی مؤسسه‌ی امام خمینی(ره)، در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، در تبیین جایگاه اجتماعات مردمی گفت: اساسا جامعه با انبوهه شکل نمی‌گیرد، جامعه با دغدغه‌های مشترک شکل می‌گیرد. این را هم جامعه شناس‌ها می‌گویند، هم فلاسفه اجتماعی؛ چنانچه شهید مطهری تأکید می‌کند که انسجام اجتماعی بر اساس دغدغه‌های مشترک شکل می‌گیرد. یا «ویلیام کولب» در کتاب فرهنگ علوم اجتماعی می‌گوید که وفاق اجتماعی عبارت است از توافق با افرادی که در یک نظام اجتماعی مشارکت می‌کنند و به خاطر هنجارها، ارزش‌ها، عقاید و ساختار آن با جامعه احساس نزدیکی کرده و به حمایت آن وابسته هستند. وفاق اجتماعی عبارت است از علقه و پیوند میان افراد جامعه بر مبنای فرهنگ مشترکشان که در یک میدان تعامل موجد عواطف احساسات باشد.

وی خاطرنشان کرد: اتفاقاتی که در چند روز گذشته اتفاق افتاد یک چیزی را خیلی خوب روشن کرد که دغدغه‌های مشترک بین ملت ایران و عراق و شیعیان و تمام پیروان حضرت امام خامنه‌ای نشان از یک واقعیت فوق‌العاده را می رساند و آن واقعیت فوق‌العاده این است که ما اینجا یک جامعه داریم، علی رغم مرزهایی که مشترک نیست.

حجت‌الاسلام نرگسی در توضیح این مرزهای غیر مشترک، مثالی تاریخی زد و به قضیه ناصرالدین شاه اشاره کرد که وقتی در دوره ناصرالدین شاه مردم کربلا و نجف مشکلاتشان را برای او می‌نوشتند، ناصرالدین شاه در خاطراتش می‌گوید که من شاه شیعه نیستم، به عراقی‌ها بگویید. یعنی این‌ها انتظار دارند که ناصرالدین شاه که پادشاه ایران است برای مردم عراق کاری انجام دهد؛ چرا که مردم عراق خصوصا جنوب عراق که شیعه هستند، نسبت به حکومت عثمانی که مسئولیت سیاسی عراق را دارد احساس بیگانگی می‌کنند و با آن‌ها احساس یگانگی و انسجام ندارند؛  برعکس با مردم ایران و به تبع آن با پادشاه ایران احساس یگانگی دارند و از پادشاه ایران می‌خواهند که در مشکلات به داد آن‌ها برسد.

وی همچنین به این ماجرا اشاره کرد که وقتی وهابی‌ها به کربلا و نجف حمله کردند فتحعلی شاه برای عثمانی پیام فرستاد که اگر تو کاری نمی‌کنی، من یک لشکر برای حمایت از کربلا و نجف بفرستم. آن زمان  سید شفتی لشکری فراهم کرد که یه عراق بفرستد و حاکمیت عراق گفت که من خودم شر این‌ها را کم می‌کنم و شما لازم نیست لشکر بفرستید.

انبوهه جامعه نمی‌سازد

او خاطرنشان کرد: این اتفاقات نشان از یک واقعیتی می‌دهد که  انبوهه جامعه نمی‌سازد. وقتی که مثلا در فتنه‌های 18 دی یک عده در خیابان ‌می‌ریزند، چون دغدغه‌های مشترک ندارند و هر کسی به خاطر نفع شخصی خودش و هر کسی با یک هدفی آمده و هیچ برنامه‌ای هم برای آینده ندارند، این‌ها مردم و جامعه نیستند؛ این‌ها در حقیقت یک افراد آنومی، ناهنجار و افراد منحرفی هستند که دنبال نفع شخصی یا دنبال خرابکاری‌ هستند. واقعیت این است که اجتماع را کسانی شکل می‌دهند که دغدغه مشترک دارند و حتی ممکن است مرزهای جغرافی بینشان فاصله انداخته باشد.

عضو هیأت علمی مؤسسه‌ امام خمینی در تعریف فرهنگ گفت: عبارت است از مجموعه‌ای عقاید، باورها، هنجارها ارزش‌ها و رسومات و نمادها که به مردم طریقه زندگی کردن را یاد می‌دهند و این مجموعه حتما در خرده فرهنگ‌ها، هرچه ریزتر شویم، فرق می‌کند و این فرهنگ اساسا یک بخش هسته دارد و یک بخش پیرامون دارد. عقاید و ارزش‌ها هسته فرهنگ را تشکیل می‌دهند و هنجارها و آداب و رسوم و نمادها، فرعی فرهنگ یا پیرامون فرهنگ را تشکیل می دهند.

وی افزود: در آن هسته فرهنگ که بخش اصلی فرهنگ است دیدیم شیعیان عالم، اعم از ایران، عراق و لبنان فرهنگ مشترک دارند و آن فرهنگ مشترک چیزی جز عقاید مشترک و ارزش‌های مشترک نیست؛ هرچند در نمادهایشان  که عبارت از سخن گفتن با هم فرق دارند یا هنجارهایشان مثل طرز لباس پوشیدن و آداب رسوم زندگی با هم فرق دارند؛ اما در آن بخش هسته فرهنگ یکی هستند.

حجت الاسلام نرگسی خاطرنشان کرد: بنابراین می‌شود به جرأت ادعا کرد که مردم عراق و ایران و لبنان و کل شیعیان عالم یک جامعه هستند؛ هرچند مرزها این‌ها را از هم سوا کرده است. کل مردم مذهبی ایران که در تشییع جنازه رهبر شهید، چه آنهایی که شرکت کردند و چه آنهایی که دلشان با این‌ها بود و در تلویزیون نگاه کردند و چه اونهایی که در شهرستان بودند و نتوانستند بیایند ولی با این‌ها دلشان اینجا بود، این‌ها یک جامعه هستند.

او ادامه داد: ولی آن‌هایی که  برانداز هستند یا به لحاظ نگرش‌های بنیادین با این‌ها تفاوت دارند؛ مثلا خدا را قبول ندارند در حقیقت می‌شود اینها را ضد فرهنگ تلقی کرد؛ یعنی افرادی هستند که ضد فرهنگ هستند و کسانی هستند از جامعه خودشان و به تبع از هویت خودشان بیزار هستند.

رابطه انسجام و ارزش‌های مشترک

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به اینکه انسجام اجتماعی حول ارزش‌های مشترک شکل می‌گیرد، اظهار کرد:  اینکه ما به خاطر انسجام، ارزش‌ها و عقاید مشترک را کنار بگذاریم و کلا هسته فرهنگ را کنار بگذاریم، در حقیقت می‌خواهیم انبوهه جامعه بیشتر باشد؛ اما این انسجام نمی‌آورد. این فقط یک انبوهه می‌آورد و این انبوهه است که در حقیقت اینجا دیده می‌شود و نه انسجام. انسجام باید حول عقاید، هویت و احساس دغدغه‌های مشترک باشد. وقتی که ارزش‌های مشترک را می‌بینیم، آن وقت حتی مرزهای جغرافی هم بیانگر جامعه واحد نیست؛ بلکه حتی جامعه از مرزهای جغرافیایی هم رد می‌شود و بلکه حالت جهانی پیدا می‌کند. اینجاست که دهکده جهانی معنا پیدا می‌کند؛ دهکده جهانی حول ارزش‌های شیعی و الهی. 

وی در هشداری به مردم و مسئولین خاطرنشان کرد: مردم ایران و مسئولین مردم ایران حواسشان باشد که به اسم انسجام اجتماعی سرشان را کلاه نگذارند؛ یعنی به اسم اینکه ما می خواهیم انسجام اجتماعی داشته باشیم از ارزش‌ها کوتاه بیایید، از عقایدتان کوتاه بیایید و بگذارید همه جور آدم با هر سلیقه فکری و اعتقادی وارد بشود؛ این در حقیقت یک نوع حرکت کردن از انسجام اجتماعی به انبوهه اجتماعی است؛ یعنی ما به جای اینکه دنبال انسجام اجتماعی باشیم دنبال انبوه اجتماعی خواهیم بود و بعد این انبوه با کوچک‌ترین مناسبت از هم می‌پاشد؛ چرا که چسب اجتماعی ندارد. آن چیزی که یک اجتماع را به هم می‌چسباند و انسجام اجتماعی و وفاق اجتماعی درست می‌کند، ارزش‌ها و عقاید مشترک است.

 حجت‌الاسلام نرگسی ادامه داد: هسته فرهنگ عبارت است از عقاید و ارزش‌ها و ارزش‌های اجتماعی که آن انسجام اجتماعی را شکل می‌دهد. این ارزش‌های اجتماعی را ما در ایران و عراق دیدیم، ما دیدیم که چگونه مردم عراق به خاطر مرجعیت ساعت‌ها در آفتاب ماندند و گرمای آفتاب را تحمل کردند؛ ولی به خاطر نشان دادن هویت خودشان ماندند و یک اجتماع میلیونی در عراق تشکیل دادند. همزمان ما دیدیم چگونه مردم در قم ساعت‌ها زیر آفتاب، مرجعیت شیعه را تشییع می‌کردند، همچنان دیدیم در تهران چطور از میدان امام حسین تا میدان آزادی مملو از جمعیت بود. این‌ها انسجام اجتماعی را شکل می‌دهد و این بیشترین تلنگری است برای ما که به جای انبوهه اجتماعی، سراغ انسجام اجتماعی برویم.

خبرنگار: بابک شکورزاده

انتهای پیام/