خبرگزاری تسنیم، یادداشت، محسن علی‌کرمی: در جهان امروز، عرصه رویارویی ملت‌ها دیگر تنها در میدان‌های نظامی تعریف نمی‌شود؛ بلکه بخش مهمی از رقابت‌ها در حوزه ادراک، روایت و افکار عمومی شکل می‌گیرد. جنگ شناختی، تلاشی هدفمند برای اثرگذاری بر باورها، احساسات و تصمیم‌های جوامع است و در چنین شرایطی، عناصر فرهنگی می‌توانند به یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفظ انسجام اجتماعی و افزایش تاب‌آوری ملت‌ها تبدیل شوند.

در میان مؤلفه‌های فرهنگی، موسیقی جایگاهی متفاوت دارد؛ چراکه برخلاف بسیاری از ابزارهای ارتباطی، مستقیماً با لایه‌های عمیق احساس، حافظه و هویت انسان ارتباط برقرار می‌کند. موسیقی تنها مجموعه‌ای از نواها و ریتم‌ها نیست، بلکه حامل خاطرات، ارزش‌ها و تجربه‌های تاریخی یک جامعه است. از همین منظر، موسیقی بومی لرستان را می‌توان نمونه‌ای برجسته از پیوند هنر، هویت و مقاومت در فرهنگ ایرانی دانست؛ موسیقی‌ای که در بزنگاه‌های تاریخی، از یک اثر هنری فراتر رفته و به زبان مشترک همبستگی و ایستادگی تبدیل شده است.

مطالعات حوزه علوم شناختی نشان می‌دهد که موسیقی علاوه بر تحریک حس شنوایی، شبکه‌های مرتبط با هیجان، حافظه و ادراک انسان را نیز فعال می‌کند. به‌همین دلیل، یک قطعه موسیقی هنگامی که با تجربه‌های تاریخی و فرهنگی یک جامعه پیوند می‌خورد، می‌تواند فراتر از یک تجربه شنیداری عمل کند و به عاملی برای بازآفرینی خاطرات مشترک و تقویت احساس تعلق تبدیل شود.

موسیقی لرستان دقیقاً از چنین ظرفیتی برخوردار است. صدای پرطنین سرنا و دهل، مقام‌های حماسی لری و نغمه‌هایی که در بستر زندگی اجتماعی مردم این منطقه شکل گرفته‌اند، صرفاً عناصر موسیقایی نیستند؛ بلکه حامل روایت‌هایی از شجاعت، غیرت، همبستگی و ایستادگی هستند که در طول نسل‌ها منتقل شده‌اند.

از این منظر، شنیدن یک نغمه لری می‌تواند مخاطب را به مجموعه‌ای از تجربه‌ها و ارزش‌های مشترک متصل کند؛ تجربه‌هایی که بخشی از هویت جمعی یک جامعه را شکل داده‌اند. همین ویژگی، موسیقی لرستان را از یک میراث هنری صرف فراتر برده و آن را به رسانه‌ای هویت‌ساز تبدیل کرده است.

موسیقی لرستان ریشه در سنت‌های شفاهی، روایت‌های قومی، حماسه‌های تاریخی و زیست فرهنگی مردم این سرزمین دارد. آوازها و آیین‌های موسیقایی این منطقه در طول تاریخ، تنها برای سرگرمی یا زیبایی‌شناسی شکل نگرفته‌اند، بلکه بخشی از نظام ارتباطی جامعه بوده‌اند.

نوای سرنا و دهل در مراسم جمعی، آوازهای حماسی و روایت‌های موسیقایی برخاسته از فرهنگ مردم لرستان، همواره کارکردی اجتماعی داشته‌اند؛ از ایجاد همدلی و پیوند میان افراد گرفته تا تقویت احساس مسئولیت جمعی.

این همان ظرفیتی است که در ادبیات ارتباطات از آن به‌عنوان نقش هنر و موسیقی در بازتولید حافظه جمعی و افزایش سرمایه اجتماعی یاد می‌شود. جامعه‌ای که بتواند روایت‌های فرهنگی خود را زنده نگه دارد، در برابر تلاش‌ها برای تضعیف هویت و ایجاد گسست اجتماعی، مقاوم‌تر خواهد بود.

یکی از نمونه‌های روشن این ظرفیت، اثر ماندگار دایه دایه وقت جنگه با صدای محمد میرزاوند است؛ قطعه‌ای که توانست از مرزهای یک فرهنگ محلی عبور کند و به بخشی از حافظه موسیقایی ملی ایرانیان تبدیل شود.

ماندگاری این اثر تنها به ساختار موسیقایی آن بازنمی‌گردد، بلکه حاصل پیوند عمیق آن با احساسات و خاطرات تاریخی مردم ایران است. ریتم حماسی، لحن پرانرژی و مفاهیمی همچون دفاع، برادری و ایستادگی، این اثر را در دوران دفاع مقدس به یکی از نمادهای فرهنگی مقاومت تبدیل کرد.

از منظر ارتباطی، چنین آثاری در شرایط بحرانی می‌توانند نقشی فراتر از پیام‌های رسمی ایفا کنند؛ زیرا به‌جای خطاب مستقیم، از مسیر احساس و خاطره با مخاطب ارتباط برقرار می‌کنند. یک نغمه ماندگار می‌تواند روحیه جمعی را تقویت کند، احساس تعلق را افزایش دهد و جامعه را به منابع هویتی خود بازگرداند.

امروز بخش قابل‌توجهی از تقابل‌های جهانی در عرصه رسانه و ادراک عمومی جریان دارد. در جنگ شناختی، هدف صرفاً انتقال یک پیام نیست؛ بلکه تلاش برای تغییر نگرش‌ها، تضعیف امید اجتماعی و ایجاد شکاف در انسجام جوامع دنبال می‌شود.

در چنین فضایی، موسیقی‌های ریشه‌دار و هویت‌محور می‌توانند نقش مهمی در حفظ پیوندهای اجتماعی ایفا کنند. بازخوانی آثار اصیل مقاومت و تولید آثار جدید بر پایه ظرفیت‌های موسیقی بومی، فرصتی برای فعال نگه داشتن حافظه تاریخی و تقویت روایت‌های مبتنی بر امید، اعتماد و ایستادگی است.

موسیقی لرستان به‌دلیل برخورداری از پشتوانه حماسی و فرهنگی، ظرفیت ویژه‌ای در این زمینه دارد. بازآفرینی این میراث با زبان هنری نسل امروز می‌تواند میان گذشته و آینده پیوند ایجاد کند و از سرمایه فرهنگی تاریخی برای مواجهه با چالش‌های نوین بهره بگیرد.

موسیقی مقاومت صرفاً بازخوانی خاطرات گذشته نیست؛ بلکه در شرایطی که جنگ روایت‌ها به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تقابل تبدیل شده، می‌تواند ابزاری برای حفظ انسجام روانی و اجتماعی جامعه باشد.

موسیقی حماسی لرستان، به واسطه پیوند عمیق با فرهنگ ایستادگی، حافظه تاریخی و هویت ملی، ظرفیت آن را دارد که در برابر فشارهای بیرونی و عملیات روانی دشمن، به تقویت روحیه مقاومت و افزایش همبستگی اجتماعی کمک کند.

در شرایط تقابل راهبردی جمهوری اسلامی ایران با جریان‌های معارض، بهره‌گیری هوشمندانه از سرمایه‌های فرهنگی همچون موسیقی بومی، بخشی از ظرفیت قدرت نرم کشور محسوب می‌شود؛ زیرا ملتی که حافظه تاریخی و ریشه‌های فرهنگی خود را زنده نگه می‌دارد، توان بیشتری برای حفظ انسجام و عبور از تهدیدهای پیچیده خواهد داشت.

انتهای پیام/