به گزارش خبرگزاری تسنیم از زاهدان، تامین آب شرب پایدار در سیستان و بلوچستان به دلیل گستردگی جغرافیایی، پراکندگی سکونتگاه‌ها، خشکسالی‌های مستمر و محدودیت منابع آبی، یکی از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین ماموریت‌های حوزه زیرساختی کشور به شمار می‌رود. استانی که نزدیک به نیمی از جمعیت آن در مناطق روستایی زندگی می‌کنند و بخش قابل توجهی از خدمات عمومی در آن وابسته به توسعه شبکه‌های آب‌رسانی است.

در سال‌های اخیر دولت و شرکت آب و فاضلاب استان سیستان و بلوچستان تلاش کرده‌اند با اجرای مجتمع‌های بزرگ آب‌رسانی، توسعه خطوط انتقال، استفاده از ظرفیت سدهای مهم استان و همچنین بهره‌گیری از اعتبارات ویژه تنش آبی، بخشی از مشکلات دیرینه روستاها را برطرف کنند.در این میان، جنوب سیستان و بلوچستان به کانون اجرای برخی از بزرگ‌ترین پروژه‌های آب‌رسانی کشور تبدیل شده است؛ پروژه‌هایی که با استفاده از منابع آبی سدهای پیشین، کهیر، زیردان و خیرآباد، تامین آب پایدار صدها روستا را هدف‌گذاری کرده‌اند.

همزمان در مناطق مرکزی و شمالی استان سیستان و بلوچستان نیز طرح‌های بازسازی شبکه‌های فرسوده، توسعه زیرساخت‌های انتقال آب و افزایش ظرفیت تامین منابع در دستور کار قرار گرفته تا تاب‌آوری روستاها در برابر خشکسالی افزایش یابد.برای بررسی آخرین وضعیت آب‌رسانی روستایی، میزان پوشش خدمات، روند اجرای پروژه‌های مهم و برنامه‌های پیش‌روی شرکت آب و فاضلاب، خبرنگار تسنیم با مصطفی سیاسر مدیر دفتر توسعه آب‌رسانی روستایی شرکت آب و فاضلاب استان سیستان و بلوچستان گفت‌وگو کرده است.

گستردگی روستاها مهم‌ترین چالش آب‌رسانی در سیستان و بلوچستان

تسنیم: وضعیت آب‌رسانی روستایی در سیستان و بلوچستان از نظر گستره خدمات و جمعیت تحت پوشش چگونه است؟

سیاسر: سیستان و بلوچستان به عنوان پهناورترین استان کشور دارای گستره بسیار وسیعی از سکونتگاه‌های روستایی است و همین موضوع تامین آب شرب پایدار را به یکی از پیچیده‌ترین و مهم‌ترین ماموریت‌های شرکت آب‌وفاضلاب تبدیل کرده است.در استان سیستان و بلوچستان 5 هزار و 577 روستای دارای کد آبادی وجود دارد و اگر آبادی‌های فاقد کد نیز در محاسبات لحاظ شوند، تعداد سکونتگاه‌های روستایی استان به حدود 7 هزار و 500 آبادی می‌رسد.

از جمعیت حدود 3 میلیون و 200 هزار نفری استان نیز نزدیک به یک میلیون و 460 هزار نفر در مناطق روستایی زندگی می‌کنند که تقریباً معادل نیمی از جمعیت استان است.به همین دلیل توسعه زیرساخت‌های آب‌رسانی روستایی همواره یکی از اولویت‌های اصلی شرکت آب‌وفاضلاب بوده و برای ارائه خدمات پایدار، مجتمع‌های بزرگ آب‌رسانی روستایی در نقاط مختلف استان تعریف و اجرایی شده‌اند.

نسخه واحد برای آب‌رسانی در استان وجود ندارد

تسنیم: شرایط تامین آب در مناطق مختلف استان چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارد؟

سیاسر: سیستان و بلوچستان از نظر منابع تامین آب دارای شرایط ویژه‌ای است و نمی‌توان برای همه مناطق استان یک نسخه واحد پیچید.در شمال استان تامین آب روستاها عمدتاً از طریق چاه‌نیمه‌ها انجام می‌شود. در مناطق مرکزی، بخش عمده آب شرب روستایی از منابع زیرزمینی شامل چاه‌های عمیق و نیمه‌عمیق تامین می‌شود و در جنوب استان نیز طرح‌های بزرگ و زیرساختی متعددی برای تامین پایدار آب در حال اجراست.هر منطقه متناسب با ظرفیت‌های منابع آبی خود نیازمند برنامه‌ریزی اختصاصی است و به همین دلیل نوع پروژه‌ها و شیوه تأمین آب در نقاط مختلف استان با یکدیگر تفاوت دارد.

بازسازی شبکه‌های فرسوده سیستان در دستور کار

تسنیم: مهم‌ترین برنامه‌های آب‌رسانی در منطقه سیستان چیست؟

سیاسر: در شمال استان یکی از مهم‌ترین برنامه‌های در دست اجرا، بازنگری، نوسازی و بهسازی شبکه‌های قدیمی آب‌رسانی منطقه سیستان است.بخش قابل توجهی از این زیرساخت‌ها در دهه 70 اجرا شده‌اند و اکنون پس از گذشت سال‌ها نیازمند بازسازی و ارتقا هستند.

اعتبارات تنش آبی؛ فرصتی جدید برای شتاب‌بخشی به پروژه‌های روستایی

تسنیم: یکی از موضوعات مهم سال‌های اخیر، اختصاص اعتبارات ویژه تنش آبی به استان‌ها بوده است. این اعتبارات چه تاثیری بر روند آب‌رسانی روستایی داشته‌اند؟

سیاسر: یکی از اتفاقات مهم سال 1404، اختصاص اعتبارات ویژه تنش آبی روستایی به شرکت‌های آب‌وفاضلاب کشور بود؛ اعتباری که پیش از این در اختیار شرکت‌های آب‌وفاضلاب قرار نداشت و از ابتدای سال گذشته به‌صورت هدفمند برای رفع مشکلات مناطق دارای تنش آبی تخصیص یافت.این ردیف اعتباری نقش بسیار مهمی در تسریع اجرای پروژه‌های آب‌رسانی روستایی ایفا کرده است؛ زیرا بسیاری از طرح‌هایی که سال‌ها به دلیل محدودیت منابع مالی با کندی پیش می‌رفتند، اکنون امکان تکمیل و بهره‌برداری سریع‌تر را پیدا کرده‌اند.در استانی مانند سیستان و بلوچستان که وسعت جغرافیایی بالا، پراکندگی روستاها و خشکسالی‌های پی‌درپی، فشار مضاعفی بر زیرساخت‌های آب‌رسانی وارد کرده است، این اعتبارات می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش تنش‌های آبی و افزایش شاخص بهره‌مندی روستاییان داشته باشد.

هنوز 900 روستا از طریق تانکر آبرسانی می‌شوند

تسنیم: در حال حاضر چه تعداد از روستاهای استان از طریق آب‌رسانی سیار خدمات دریافت می‌کنند؟

سیاسر: در حال حاضر حدود 900 روستای استان از طریق آب‌رسانی سیار خدمات دریافت می‌کنند.البته لازم است توضیح داده شود که همه این روستاها فاقد شبکه آب‌رسانی نیستند. در بسیاری از موارد، شبکه انتقال و توزیع آب در روستاها وجود دارد اما به دلیل خشکسالی‌های مداوم، کاهش منابع تامین آب، افت سطح سفره‌های زیرزمینی یا بروز تنش‌های فصلی، امکان تامین مستمر آب از طریق شبکه وجود ندارد و ناچار از آب‌رسانی سیار استفاده می‌شود.بنابراین نباید تصور شود هر روستایی که از تانکر آب دریافت می‌کند فاقد زیرساخت است؛ در بسیاری از مناطق مشکل اصلی، کمبود یا ناپایداری منابع تامین آب است نه نبود شبکه توزیع.

خشکسالی تعیین می‌کند چند روستا نیازمند آب‌رسانی سیار باشند

تسنیم: آیا تعداد روستاهای دارای آب‌رسانی سیار عدد ثابتی است؟

سیاسر: خیر. تعداد روستاهای نیازمند آب‌رسانی سیار در استان عدد ثابتی نیست و متناسب با شرایط اقلیمی و میزان بارندگی در مناطق مختلف تغییر می‌کند.ممکن است در یک سال آبی مناسب، بخشی از روستاها از چرخه آب‌رسانی سیار خارج شوند، اما در سالی که بارندگی کاهش یابد یا منابع آبی با افت مواجه شوند، روستاهای جدیدی به این فهرست اضافه شوند.به عنوان نمونه، در منطقه بم‌پشت سراوان اگر بارندگی‌های فصلی به میزان کافی اتفاق نیفتد، بخش قابل توجهی از روستاهای این منطقه با کمبود آب مواجه شده و ناچار به دریافت آب از طریق تانکرهای سیار خواهند شد.به همین دلیل مدیریت آب‌رسانی روستایی در سیستان و بلوچستان همواره نیازمند برنامه‌ریزی پویا و متناسب با شرایط اقلیمی است.

هدف‌گذاری برای خروج 300 روستا از چرخه آب‌رسانی سیار

تسنیم: برای کاهش تعداد روستاهای دارای آب‌رسانی سیار چه برنامه‌ای در دستور کار قرار دارد؟

سیاسر: در صورت تامین و تخصیص کامل اعتبارات پیش‌بینی‌شده، این امکان وجود دارد که در سال 1405 حدود 300 روستا از چرخه آب‌رسانی سیار خارج شوند.این هدف‌گذاری بر اساس پروژه‌های در حال اجرا و میزان پیشرفت آن‌ها انجام شده و در صورت تأمین منابع مالی مورد نیاز، کاملاً دست‌یافتنی خواهد بود.خروج این تعداد روستا از چرخه آب‌رسانی سیار می‌تواند تحول مهمی در شاخص‌های بهره‌مندی روستایی استان ایجاد کند و هزینه‌های جاری آب‌رسانی را نیز کاهش دهد.

سد پیشین؛ کلید حل مشکل آب 150 روستا

تسنیم: کدام پروژه‌ها بیشترین نقش را در تحقق این هدف خواهند داشت؟

سیاسر: یکی از مهم‌ترین پروژه‌ها، طرح انتقال آب از سد پیشین به محدوده دشتیاری و چابهار است.تنها با تکمیل بخشی از این پروژه، امکان خروج حدود 150 روستا از وضعیت آب‌رسانی سیار فراهم خواهد شد.این پروژه از جمله طرح‌های راهبردی جنوب استان به شمار می‌رود که نقش بسیار مهمی در تأمین پایدار آب شرب روستاهای منطقه خواهد داشت و می‌تواند بخش عمده‌ای از مشکلات موجود را برطرف کند.

طرح انتقال آب از سد کهیر؛ پایان آب‌رسانی سیار به 30 روستا

تسنیم: پروژه سد کهیر چه تاثیری بر وضعیت آب‌رسانی روستاهای جنوب استان خواهد داشت؟

سیاسر: با تکمیل بخشی از طرح انتقال آب از سد کهیر به شهرستان کنارک، حدود 30 روستای دیگر نیز از خدمات آب‌رسانی سیار بی‌نیاز خواهند شد.این پروژه علاوه بر تامین پایدار آب شرب، زمینه افزایش تاب‌آوری روستاها در برابر خشکسالی و کاهش هزینه‌های آب‌رسانی را نیز فراهم می‌کند.سد کهیر یکی از ظرفیت‌های مهم تامین آب در جنوب استان محسوب می‌شود و بهره‌برداری کامل از این ظرفیت می‌تواند آثار مثبت گسترده‌ای در توسعه منطقه داشته باشد.

نیکشهر و قصرقند در مسیر کاهش تنش آبی

تسنیم: وضعیت پروژه‌های آب‌رسانی در شهرستان‌های نیکشهر و قصرقند چگونه است؟

سیاسر: در شهرستان‌های نیکشهر و قصرقند نیز طرح‌های متعددی در حال اجراست.این پروژه‌ها متناسب با اعتبارات تخصیص‌یافته پیش می‌روند و در صورت تأمین منابع مالی لازم، می‌توانند تعداد قابل توجهی از روستاهای این مناطق را از وضعیت تنش آبی خارج کنند.هدف ما این است که با تکمیل این طرح‌ها، پایداری خدمات آب شرب در مناطق روستایی جنوب استان به شکل محسوسی افزایش یابد.

80 درصد اعتبارات آبفا صرف توسعه آب‌رسانی روستایی می‌شود

تسنیم: سهم مناطق روستایی از اعتبارات شرکت آب‌وفاضلاب استان چقدر است؟

سیاسر: حدود 80 درصد اعتبارات استانی اختصاص‌یافته به شرکت آب‌وفاضلاب در حوزه توسعه و بهبود آب‌رسانی روستایی هزینه می‌شود.این آمار نشان می‌دهد که روستاها در اولویت برنامه‌های توسعه‌ای شرکت قرار دارند و بخش عمده منابع مالی برای ارتقای زیرساخت‌های این مناطق اختصاص یافته است.دلیل این رویکرد نیز روشن است؛ زیرا بخش بزرگی از جمعیت استان در روستاها سکونت دارند و بسیاری از چالش‌های آبی استان نیز در همین مناطق متمرکز است.

حذف کامل آب‌رسانی سیار؛ هدفی دشوار اما قابل کاهش

تسنیم: آیا می‌توان امیدوار بود که در آینده آب‌رسانی سیار به طور کامل از استان حذف شود؟

سیاسر: واقعیت این است که با وجود همه اقدامات انجام‌ شده، باید شرایط خاص جغرافیایی و اقلیمی استان را نیز در نظر گرفت.گستردگی استان، پراکندگی سکونتگاه‌ها و خشکسالی‌های مداوم باعث می‌شود موضوع آب‌رسانی سیار به طور کامل حذف نشود.

در بسیاری از موارد ممکن است یک منطقه از چرخه آب‌رسانی سیار خارج شود، اما در نتیجه کاهش بارندگی یا افت منابع آبی در منطقه‌ای دیگر، روستاهای جدیدی نیازمند دریافت آب از طریق تانکر شوند.بنابراین هدف اصلی ما کاهش حداکثری تعداد روستاهای دارای آب‌رسانی سیار و افزایش پایداری شبکه‌های تأمین آب است، هرچند حذف کامل این پدیده در شرایط فعلی چندان واقع‌بینانه نیست.

توسعه مجتمع‌های آب‌رسانی؛ راهکار عبور از پراکندگی روستاها

تسنیم: با توجه به پراکندگی گسترده سکونتگاه‌های روستایی در سیستان و بلوچستان، چه راهبردی برای افزایش پایداری آب شرب در استان دنبال می‌شود؟

سیاسر: یکی از مهم‌ترین راهبردهای شرکت آب‌وفاضلاب در سال‌های اخیر، توسعه مجتمع‌های بزرگ آب‌رسانی روستایی بوده است.واقعیت این است که در استانی با وسعت سیستان و بلوچستان، اجرای پروژه‌های کوچک و منفرد نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای موجود باشد. به همین دلیل تلاش شده است تا با طراحی مجتمع‌های آب‌رسانی، چندین روستا به صورت همزمان تحت پوشش یک سامانه تأمین و توزیع آب قرار گیرند.

این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه‌های اجرایی و بهره‌برداری، موجب افزایش پایداری خدمات، بهبود مدیریت منابع آبی و ارتقای کیفیت آب شرب در مناطق روستایی می‌شود.در بسیاری از مناطق استان نیز تجربه نشان داده است که مجتمع‌های آب‌رسانی توانسته‌اند مشکلات چندین روستا را به صورت همزمان برطرف کنند و سطح خدمات را به شکل قابل توجهی ارتقا دهند.

سدهای بزرگ استان؛ پشتوانه تأمین آب پایدار روستاها

تسنیم: نقش سدهای بزرگ استان در برنامه‌های آب‌رسانی روستایی چیست؟

سیاسر: در سال‌های اخیر استفاده از ظرفیت سدهای مهم استان به یکی از محورهای اصلی توسعه زیرساخت‌های آب‌رسانی تبدیل شده است.سدهای پیشین، کهیر، زیردان و خیرآباد از جمله مهم‌ترین منابعی هستند که برای تامین آب پایدار روستاهای جنوب استان مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

طرح‌های انتقال آب از این سدها نه‌تنها نیاز فعلی روستاها را تامین می‌کنند، بلکه با نگاه بلندمدت طراحی شده‌اند تا پاسخگوی رشد جمعیت، توسعه سکونتگاه‌ها و افزایش نیازهای آتی نیز باشند.هر اندازه بتوانیم وابستگی روستاها به منابع محدود محلی و چاه‌های کم‌آب را کاهش دهیم، پایداری تامین آب نیز افزایش خواهد یافت و تاب‌آوری مناطق روستایی در برابر خشکسالی بیشتر خواهد شد.

تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام؛ اولویت اصلی آبفای استان

تسنیم: در حوزه اجرای پروژه‌ها چه سیاستی در دستور کار قرار دارد؟

سیاسر: یکی از مهم‌ترین سیاست‌های شرکت آب‌وفاضلاب در سال‌های اخیر، تمرکز بر تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام و اولویت‌دار بوده است.تجربه نشان داده پراکندگی منابع مالی میان تعداد زیادی پروژه، موجب کند شدن روند اجرا و کاهش اثربخشی سرمایه‌گذاری‌ها می‌شود.بر همین اساس تلاش شده است اعتبارات موجود به سمت پروژه‌هایی هدایت شود که بیشترین تاثیر را در رفع مشکلات مردم دارند و می‌توانند در کوتاه‌ترین زمان ممکن به بهره‌برداری برسند.این رویکرد باعث شده است بسیاری از طرح‌های مهم آب‌رسانی در نقاط مختلف استان شتاب بیشتری بگیرند و نتایج ملموس‌تری برای روستاییان به همراه داشته باشند.

اعتبارات؛ حلقه تعیین‌کننده موفقیت پروژه‌ها

تسنیم: مهم‌ترین عامل در تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده چیست؟

سیاسر: بدون تردید تامین و تخصیص به‌موقع اعتبارات مهم‌ترین عامل موفقیت پروژه‌های آب‌رسانی است.بخش عمده طرح‌های در دست اجرا از نظر مطالعاتی و فنی آماده هستند و در بسیاری از موارد عملیات اجرایی نیز آغاز شده است؛ اما سرعت پیشرفت آن‌ها ارتباط مستقیمی با میزان تخصیص اعتبارات دارد.

هر میزان که منابع مالی به موقع تامین شود، امکان بهره‌برداری سریع‌تر از پروژه‌ها و کاهش تنش‌های آبی در مناطق مختلف استان نیز فراهم خواهد شد.به همین دلیل حمایت دولت، سازمان برنامه و بودجه و سایر دستگاه‌های مرتبط نقش بسیار مهمی در تحقق اهداف توسعه‌ای حوزه آب‌رسانی روستایی دارد.

مقابله با خشکسالی؛ ماموریتی دائمی برای آبفای استان

تسنیم: خشکسالی‌های مداوم چه تاثیری بر برنامه‌های آب‌رسانی دارد؟

سیاسر: خشکسالی یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی حوزه آب در سیستان و بلوچستان است و تقریباً تمامی برنامه‌های ما تحت تاثیر این شرایط قرار دارد.کاهش بارندگی، افت سطح آب‌های زیرزمینی و افزایش نیاز مصرف در فصل‌های گرم سال، فشار مضاعفی بر شبکه‌های تامین آب وارد می‌کند.به همین دلیل علاوه بر اجرای پروژه‌های توسعه‌ای، مدیریت مصرف، حفاظت از منابع آبی و افزایش بهره‌وری نیز به عنوان بخش مهمی از برنامه‌های شرکت دنبال می‌شود.واقعیت این است که توسعه زیرساخت‌ها بدون مدیریت صحیح منابع آب نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای بلندمدت استان باشد.

چشم‌انداز آب‌رسانی روستایی در سیستان و بلوچستان

تسنیم: چشم‌انداز آینده آب‌رسانی روستایی در استان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

سیاسر: با وجود همه چالش‌ها، چشم‌انداز حوزه آب‌رسانی روستایی در استان امیدوارکننده است.پروژه‌های بزرگی که امروز در شمال، مرکز و جنوب استان در حال اجرا هستند، در سال‌های آینده آثار خود را به شکل ملموس نشان خواهند داد.توسعه مجتمع‌های آب‌رسانی، اجرای خطوط انتقال از سدهای بزرگ استان، استفاده از اعتبارات ویژه تنش آبی روستایی و تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام، مجموعه اقداماتی هستند که می‌توانند پایداری آب شرب روستاییان را به شکل قابل توجهی افزایش دهند.

امیدواریم با استمرار حمایت‌های دولت، تخصیص به‌موقع اعتبارات و همراهی دستگاه‌های اجرایی، شاهد کاهش محسوس تنش‌های آبی، افزایش شاخص بهره‌مندی و ارتقای کیفیت خدمات در مناطق روستایی سیستان و بلوچستان باشیم.در حال حاضر حدود 900 روستای استان از طریق تانکرهای سیار خدمات دریافت می‌کنند، اما با تکمیل پروژه‌های مهمی همچون انتقال آب از سدهای پیشین و کهیر، امکان خروج حدود 300 روستا از این وضعیت فراهم خواهد شد.

تمرکز بر تکمیل پروژه‌های اولویت‌دار، استفاده از اعتبارات ویژه تنش آبی و توسعه زیرساخت‌های پایدار، مهم‌ترین راهبردهای شرکت آب‌وفاضلاب برای کاهش تنش آبی و ارتقای کیفیت زندگی روستاییان سیستان و بلوچستان در سال‌های آینده است.

انتهای پیام/