به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، گفتمان «نحن المنتقمون» در مکتب مقاومت، غایت پارادایم عدالت‌خواهی در تمدن نوین اسلامی است؛ گفتمانی مشروع و عقلانی.

نسبت این گفتمان با «انتقام قومی و قبیله‌ای، سببی و نسبی» روشن است: عدالت‌خواهی یعنی بستن راه تکرار ظلم؛ یعنی گشودن دروازه ورود به نظمی جهانی که در آن، هیچ‌کس نتواند با خشونت، مخالفان خود را ـ از رهبران تا کودکان ـ به خاک و خون بکشد. زیارت عاشورا نیز دقیقاً همین جهت را می‌نمایاند: اعلام برائت از ظالم، همراه با قیام برای تحقق حق و عدالت؛ یعنی مقاومتی که به «طلب عدالت» ختم می‌شود.

1) عدالت عاشورایی: برائت جهت‌مند

در زیارت عاشورا، دشمن حق معرفی می‌شود و مسیر حق با صراحت طلب می‌گردد. در چنین چارچوبی، «نحن المنتقمون» اگر درست فهم شود، یعنی ما «انتقام شخصی» نمی‌خواهیم؛ ما «برچیده‌شدن علت جرم» را می‌خواهیم، به‌گونه‌ای که جنایت بی‌پاسخ نماند و جامعه از تکرار ظلم مأیوس نشود. این همان عقل‌پسند بودن عدالت است: عدالت نظم می‌آورد، امکان بازگشت حقوق بربادرفته را کاهش می‌دهد و آینده را امن‌تر می‌سازد.

2) مختار: عدالت‌خواهی پس از جنایت، با قرائت «قصاص مشروع»

در سنت تاریخی شیعه، ماجرای مختار معمولاً به‌عنوان نمونه‌ای از «پاسخ عدالت‌طلبانه پس از فاجعه» فهم می‌شود. اینکه با چه جزئیاتی نقل شود، محل بحث‌های تاریخی است؛ اما پیام گفتمانی آن روشن است: پس از کربلا، مطالبه خون اهل حق فقط در سطح احساس باقی نماند، بلکه به عرصه عمل سیاسی ـ عدالتی کشیده شد؛ یعنی سازوکار برخورد با عاملان، تا حد توان، در جهت قطع تداوم ظلم پی گرفته شود.

3) امام سجاد (ع): تأیید عقلانی تحقق عدالت

نکته کلیدی پیوند با امام سجاد(ع) همین است: اگر در برخی نقل‌ها، رضایت یا نوعی خشنودی امام از تحقق مجازات عاملان جنایت مطرح می‌شود، این معنا را تقویت می‌کند که «عدل» در نگاه اهل‌بیت، ارزش خودبسنده دارد. امام سجاد(ع) در فضای عاشورا، بیش از هر چیز «حق‌طلبی نظام‌مند» را تثبیت می‌کند؛ یعنی اگر عدالت امکان ظهور پیدا کند، دل اهل حق از آن آرام می‌گیرد.

پس داستان امام سجاد(ع) را می‌توان چنین خواند: عدالت وقتی محقق شود، جامعه از چرخه ستم فاصله می‌گیرد و امید اصلاح تقویت می‌شود.

جمع‌بندی

بنابراین «نحن المنتقمون» یعنی: غایت ما عدالت است. ما بر اساس زیارت عاشورا، از ظالم برائت می‌جوییم و به تحقق حق فرا می‌خوانیم و در همین چارچوب، قصاص مشروع و عدالت کیفری تأیید می‌شود. مختار نماد «جنبش عدالت‌خواهی پس از جنایت» است و امام سجاد (ع) نماد «تثبیت عقلانی ارزش تحقق عدالت»؛ تا میدان عاشورا فقط یاد مصیبت نباشد، بلکه طرح امنیت آینده تمدن بشری باشد.

سید مجید ظهیری، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

انتهای پیام/