به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در ترکیه، از رجب طیب اردوغان رئیس جمهور کشور و رهبر حزب عدالت و توسعه یا آکپارتی گرفته تا ده‌ها رسانه و تحلیلگر، همه از اهمیت رشد صنایع دفاعی حرف می‌زنند.

اردوغان، دستیابی به دانش و امکان تولید خودکفای بسیاری از تسلیحات پیچیده را به عنوان یک انقلاب مهم توصیف کرده و معتقد است که صنایع دفاعی، ستون فقرات اصلی پروژه‌ای است که خود او، آن را به عنوان «قرنِ ترکیه» معرفی کرده است. 

اردوغان درباره اهمیت رشد صنایع دفاعی ترکیه گفته است: «ما در بحبوحه یک دوره بسیار آشفته هستیم که در آن کسانی که در میدان قوی نیستند، نمی‌توانند جایی برای خود در میز مذاکره پیدا کنند. ترکیه یکی از کشورهایی است که روح این دوران جدید را خیلی زود تشخیص داد و آن را به دقیق‌ترین شکل تفسیر کرد. صنایع دفاعی ما لوکوموتیو چشم‌انداز ما از یک ترکیه بزرگ و قوی را تشکیل می‌دهد. ما در 23 سال گذشته در مسیری که با هدف یک ترکیه کاملاً مستقل در صنعت دفاعی آغاز کرده‌ایم، پیشرفت قابل توجهی داشته‌ایم.»

وی همچنین در جای دیگری گفته است: «ترکیه با ارتش قوی، قابلیت‌های نظامی مدرن و صنایع دفاعی پیشرفته خود، بیش از 70 سال است که در خط مقدم متحدانی است که به امنیت ناتو کمک می‌کنند. ما به طور فعال در ماموریت‌های ناتو شرکت می‌کنیم و حافظ صلح و ثبات هستیم».

حالا ترکیه بر رده یازدهمین کشور صادرکننده محصولات صنایع دفاعی جهان ایستاده و می‌خواهد در آینده نزدیک، وارد 10 کشور اول شود. این موضوع به یک موج تبلیغاتی و رسانه‌ای مهم تبدیل شده و آکپارتی تمایل دارد رشد صنایع دفاعی ترکیه را در قامت یک انقلاب علمی – اقتصادی توصیف کند.

اما واقعیت عینی چنین نیست و شواهد نشان می‌دهد که بنا به دلایل بسیار، در توصیف ابعاد مهم و حیاتی صنایع دفاعی ترکیه، لایه‌های مشهودی از اغراق دیده می‌شود و دولت و حزب حاکم، بنا به انگیزه‌های سیاسی، این موضوع را زیاده از حد برجسته کرده‌اند.

چند شرکت، چند میلیارد دلار؟
بر اساس گزارش مفصل «انستیتوی افکار استراتژیک» (SDE) مستقر در آنکارا، هم اکنون ترکیه دارای 3 هزار و 500 شرکت دفاعی کوچک و بزرگ است و جمعاً یکصد هزار نفر نیرو در این شرکت‌ها مشغول فعالیت هستند. اما واقعیت این است که کل مبلغ صادرات صنایع دفاعی ترکیه در سال 2025 میلادی به زحمت به مبلغ 10 میلیارد دلار رسیده است.

یکی از مهمترین شرکت‌ها در بخش صنایع هوافضای ترکیه، توساش (TUSAŞ) نام دارد که صادرات سالانه آن در حد 1 میلیارد دلار است. همچنین شرکت Otokar تولیدکننده خودروهای زمینی تجاری و نظامی، نزدیک به 900 میلیون دلار صادرات را ثبت کرده و شرکت مهمات‌سازی مشهور روکتسان ROKETSAN با صادرات 733 میلیون دلاری، در کنار شرکت آسلسان ASELSAN ایستاده که او نیز نهایتاً 500 میلیون دلار، صادر کرده است. شرکت آلپ Alp Havacılık که قطعات ساختاری حیاتی، قطعات موتور و زیرسیستم‌ها را برای صنعت هوانوردی و فضایی غیرنظامی و نظامی تولید می‌کند، دارای صادرات 188 میلیون دلاری است و سامسون یورت هم نهایتاً 192 میلیون دلار سیستم تسلیحاتی صادر کرده است.

چندین شرکت دیگر نیز صادرات زیر یکصد میلیون دلار دارند که شرکت ماشین‌آلات و صنایع شیمیایی (MKE) یکی از آنهاست و در سال گذشته 85 میلیون دلار، صادر کرده است.

اگر سود خالص صادرات سالانه 10 میلیارد دلاری صنایع دفاعی ترکیه را حتی بدون لحاظ کردن یارانه‌های دولتی در بخش مواد خام و انرژی در سطح 50 درصد برآورد کنیم، درآمد 5 میلیارد دلاری صادرات دفاعی ترکیه به عنوان مثال در برابر درآمد 65 میلیارد دلاری بخش گردشگری ترکیه در سال 2025 میلادی، مبلغ کلانی به چشم نمی‌خورد. 

توسعه صنایع دفاعی از هر نظر، ارزش استراتژیک بالایی دارد. چرا که استقلال را افزایش می‌دهد، از بازدارندگی پشتیبانی می‌کند، دیپلماسی را تقویت می‌کند و اشتغال با مهارت بالا ایجاد می‌کند. اما مساله اینجاست که دولت ترکیه هنوز هم اطلاعات روشنی درباره رقم واقعی درصد دانش و تخصص بومی و ملی صنایع دفاعی منتشر نکرده و بخش مهمی از قطعات حساس، وارداتی است.

به عنوان مثال، در شرایطی که اردوغان، بارها تولید هواپیمای جنگنده بدون سرنشین کاآن را به عنوان سندی افتخار تسلیحات ملی ترکیه اعلام کرد، بعدها مشخص شد که موتور این هواپیما ساخت آمریکا است و دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا وعده داد که در نشست سران ناتو در آنکارا، خبر قطعی فروش موتور این هواپیماها را به اطلاع مقامات آنکارا خواهد رساند. 

کارشناسان دفاعی بین‌المللی، بر این باورند که مونتاژ تسلیحات در ترکیه در بسیاری از حوزه‌ها با کیفیت بالا ادامه دارد، اما درحوزه‌های مربوط به تراشه، نرم‌افزار و اجزای مبتنی بر فن آوری هایتک، وابستگی هنوز در رده بالایی است.

این تمایز به طور فزاینده‌ای توسط اقتصاددانان دفاعی غربی و متخصصان زنجیره تأمین مورد بحث قرار می‌گیرد و آشکارا می‌گویند «ساخت ترکیه» لزوماً به معنای «تولید ملی و مستقل» نیست.

اقتصاددانان دفاعی معمولاً چهار سطح را از هم متمایز می‌کنند که شامل مونتاژ داخلی، تولید داخلی، یکپارچه‌سازی سیستم‌های داخلی و نهایتاً در سطح چهارم استقلال استراتژیک کامل است. 

ترکیه در رده‌ای است که بیشتر قطعات مکانیکی در داخل کشور تولید می‌شوند و یکپارچه‌سازی سیستم‌های داخلی نیز در سطح الکترونیک، نرم‌افزار، اویونیک، حسگرها و سلاح‌ها امکانپذیر است، اما نمی تواند تمام فناوری‌های حیاتی را به طور مستقل تولید کند.

توان صنایع دفاعی ترکیه در حوزه‌های یکپارچه‌سازی سیستم‌ها، نرم‌افزار، طراحی پهپاد، فرماندهی و کنترل و همچنین در بخش یکپارچه‌سازی سلاح‌ها، بالا است. اما در چندین فناوری پیشرفته، هنوز هم به درجات مختلف به شرکای خارجی متکی است.

به عنوان مثال، پهپادهای شرکت بایکار متعلق به سلجوق بیرقدار داماد اردوغان، به عنوان سلاح ملی ترکیه معرفی شده، اما دارای سیستم‌های الکترواپتیکی کانادایی از مارک L3Harris WESCAM MX-15 است. موتور این پهپاد نیز متکی به اتریش بوده و بخش‌هایی از مکانیزم رهاسازی سلاح TB2 و برخی از قطعات هوافضا از تأمین‌کنندگان انگلیسی خریداری شده‌اند.

مقامات ترکیه اعلام کرده‌اند که پس از اعمال تحریم از سوی کانادا و انگلیس، سراغ بومی‌سازی کامل رفته‌اند. اما بررسی‌ها نشان داده که چندین قطعه حساس، از اوکراین، آلمان و سوئیس خریداری شده است.

به طور کلی صنایع دفاعی ترکیه، در بخش‌های موتور، اپتیک، حسگرها و همچنین ریزتراشه، وابستگی بالایی به منابع خارجی دارد. 

روایت استقلال و چالش‌های پیشِ رو

بسیاری از اندیشکده‌ها، روزنامه‌ها و رسانه‌های نزدیک به حزب عدالت و توسعه و دولت اردوغان، به طور مداوم و بر اساس برنامه زمانی مشخص، درباره استقلال صنایع دفاعی ترکیه، دست به برنامه‌سازی و تولید محتوا می‌زنند.

اندیشکده مشهور «ستا» که قبلاً به دست ابراهیم کالن رئیس فعلی سرویس اطلاعاتی میت ترکیه تاسیس شده، یکی از اندیشکده‌هایی است که روی استقلال دفاعی ترکیه، مانور فراوانی داده است.

در تازه‌ترین گزارش «ستا»، هارون ترک ار کارا، از تحلیلگران دفاعی این اندیشکده می‌نویسد: «سطح دستیابی صنایع دفاعی ترکیه فراتر از یک موفقیت صرفاً بخشی بوده و به یکی از شاخص‌های مهم تحول ساختاری صنعت ترکیه تبدیل شده است. حتی گزارش‌های اقتصادی اتاق صنایع استانبول این موضوع را اثبات کرده و نشان می‌دهد که تولیدات دفاعی به عنوان یکی از بخش‌های پیشروی ترکیه در گذار به تولید با ارزش افزوده بالا، برجسته است. بنابراین، نه تنها نیازهای امنیتی را برآورده می‌کند، بلکه به نیروی محرکه اساسی سیاست‌های صنعتی، تحول فناوری و رشد اقتصادی پایدار نیز تبدیل شده است».

ار کارا در ادامه می‌نویسد: «ترکیه دیگر فقط کشوری نیست که پلتفرم‌های خاص تولید می‌کند، بلکه دارای یک اکوسیستم صنعتی گسترده است که قادر به تولید یکپارچه در زمینه‌های حیاتی متعددی مانند الکترونیک، سیستم‌های ارتباطی، فناوری‌های رادار، نرم‌افزار، امنیت سایبری، فناوری‌های موتور، مهمات، پلتفرم‌های دریایی و هوایی و فناوری‌های فضایی است و در کنار شرکت‌های پیشرو در صنعت دفاعی که در سطح جهانی صادرات دارند. افزایش نرخ استقلال تولید داخلی از 20٪ به بیش از 80٪، تقویت اکوسیستم تولید در صنعت دفاعی را تسریع کرده است. ادغام شرکت‌های کوچک و متوسط متعدد، پیمانکاران فرعی و شرکت‌های فناوری در این سیستم، صنایع دفاعی را به یکی از عمیق‌ترین خوشه‌های صنعتی ترکیه تبدیل کرده است. این توسعه نه تنها افزایش حجم تولید، بلکه تنوع قابل توجهی در طیف محصولات را نیز نشان می‌دهد».

این تحلیلگر وابسته به حزب حاکم ترکیه، سخنان مارک روته دبیرکل ناتو درباره اهمیت رشد صنایع دفاعی ترکیه را مهم ارزیابی کرده و آن را به عنوان راهی برای حضور ترکیه در معماری امنیت بین‌الملل قلمداد می‌کند.

در بخش بعدی گزارش، به این موضوع خواهیم پرداخت که این روایت‌ها از نظر ساختاری دارای چه نوع اشکالات و نواقصی هستند و سناریوهای پیش روی صنایع دفاعی ترکیه کدامند.
ادامه دارد...

انتهای پیام/