خبرگزاری تسنیم ـ عباس نورزائی، فعال سیاسی و اجتماعی | در روزگاری که هر ثانیه میلیون‌ها پیام، تصویر و داده در جهان تولید می‌شود، بسیاری از «انفجار اطلاعات» به‌عنوان تهدیدی برای حقیقت یاد می‌کنند. گسترش هوش مصنوعی، شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های نوین نیز این نگرانی را دوچندان کرده است. اما شهید مرتضی آوینی، سال‌ها پیش، نگاهی متفاوت به این پدیده داشت؛ نگاهی که امروز بیش از هر زمان دیگری قابل تأمل است.

او در مقاله «انفجار اطلاعات» در کتاب رستاخیز جان می‌نویسد: «نمی‌دانم چرا من از این تعبیر آن‌چنان که باید نمی‌ترسم و حتی چه‌بسا... از فکر این‌که جهان به سرنوشت محتوم این عصر نزدیک‌تر می‌شود خوش‌حال می‌شوم.»

این عبارت، نه ستایش آشفتگی است و نه شیفتگی نسبت به فناوری. آوینی اساساً فناوری را نجات‌بخش بشر نمی‌دانست؛ همان‌گونه که آن را صرفاً ابزاری خنثی نیز تلقی نمی‌کرد. از نگاه او، فناوری محصول یک جهان‌بینی است و باید در بستر تمدنی آن فهمیده شود. بنابراین، مسئله اصلی، خود فناوری نیست؛ بلکه نسبت انسان با آن است.

آوینی معتقد بود تاریخ، مجموعه‌ای از رخدادهای بی‌هدف و تصادفی نیست؛ بلکه مسیری معنادار و غایت‌مند دارد. از این منظر، شتاب تحولات، گسترش ارتباطات و حتی انفجار اطلاعات، اگرچه می‌توانند میدان گسترش دروغ و فریب باشند، اما هم‌زمان فرصت آشکار شدن حقیقت را نیز فراهم می‌کنند. هرچه میدان رویارویی گسترده‌تر شود، مرز حق و باطل نیز برای صاحبان بصیرت روشن‌تر خواهد شد.

از همین رو، او سخن نیچه را با برداشتی متفاوت نقل می‌کند: «خانه‌های‌تان را در دامنه‌های کوه آتش‌فشان بنا کنید.» مقصود آوینی، دعوت به خطرجویی نیست؛ بلکه هشدار نسبت به عافیت‌طلبی است. حقیقت‌جویی با فرار از بحران‌ها سازگار نیست. کسانی که تنها آسایش را می‌جویند، معمولاً در لحظه‌های سرنوشت‌ساز تاریخ نیز از ایفای نقش بازمی‌مانند.

کلید فهم این نگاه، مفهوم «انتظار» است. انتظار در اندیشه آوینی، انفعال و گوشه‌نشینی نیست؛ بلکه حضوری فعال، آگاهانه و مسئولانه در متن تاریخ است. مؤمن، نه از فناوری می‌گریزد و نه در برابر آن تسلیم می‌شود؛ بلکه می‌کوشد ابزارهای زمانه را در خدمت حقیقت قرار دهد.

امروز که هوش مصنوعی، رسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، مرز میان واقعیت و جعل را باریک‌تر از همیشه کرده‌اند، سخن آوینی معنای تازه‌ای پیدا می‌کند. راه‌حل، عقب‌نشینی از عرصه فناوری نیست؛ بلکه افزایش بصیرت، قدرت تشخیص و حضور مسئولانه در میدان روایت‌هاست.

شاید به همین دلیل است که آوینی از انفجار اطلاعات هراسی نداشت. او باور داشت که تاریخ، به‌رغم همه آشفتگی‌های ظاهری، به سوی مقصدی روشن در حرکت است و وظیفه اهل حقیقت، گریختن از میدان نیست؛ بلکه ایستادن، تبیین کردن و روایت صادقانه‌ی حقیقت در دل همین میدان است؛ هرچند این میدان، پرهیاهوترین و پیچیده‌ترین میدان تاریخ بشر باشد.

انتهای پیام/