خبرگزاری تسنیم ـ عباس نورزائی، کارشناس پژوهشی بنیاد ایران‌شناسی| تجربه جهانی نشان می‌دهد حوادث در تجمعات بزرگ، صرفاً محصول «زیاد بودن جمعیت» نیستند؛ بلکه معمولاً از هم‌افزایی عواملی هم‌چون مدیریت نامناسب جمعیت، ایجاد گلوگاه‌های تردد، انسداد مسیرهای خروج، ضعف اطلاع‌رسانی و افزایش ناگهانی تراکم افراد ناشی می‌شوند. پژوهش‌های حوزه ایمنی تجمعات نیز تاکید دارند که بسیاری از این رخدادها در واقع پیامد «فشار جمعیت» هستند، نه «هجوم ناشی از وحشت».

مروری بر مهم‌ترین حوادث جهان این واقعیت را تایید می‌کند. در سال 1989، فاجعه‌ی ورزشگاه هیلزبورو در انگلستان به جان‌باختن 97 نفر انجامید و استانداردهای ایمنی ورزشگاه‌ها را متحول کرد. در سال 1990، ازدحام در تونل المعیصم در مراسم حج، 1426 قربانی بر جای گذاشت. در سال 2010، حادثه جشنواره لاو پارید در شهر دویسبورگ آلمان به کشته شدن 21 نفر و مجروح شدن صدها نفر انجامید. در سال 2015، حادثه منا به یکی از مرگ‌بارترین سوانح تاریخ معاصر حج تبدیل شد و هزاران زائر جان خود را از دست دادند.

همچنین در سال 2022، فشار جمعیت در جشن هالووین منطقه ایتائون کره جنوبی، جان حدود 150 نفر را گرفت. وجه مشترک همه این رخدادها آن است که نحوه سازماندهی، طراحی مسیرهای تردد و مدیریت جریان جمعیت، مهم‌ترین عامل در تأمین ایمنی اجتماعات بزرگ است.

با این معیار، آنچه در مراسم وداع، نماز، تشییع و تدفین امام شهید حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره) با تخمین 43 میلیون جمعیت قابل توجه است، برگزاری این رویداد عظیم، بدون گزارش حادثه ناشی از فشار جمعیت، کشتار یا جرح جمعی آن است.

این در حالی بود که مراسم با حضور انبوه مردم و در شرایط آب‌وهوایی بسیار گرم، در برخی مناطق با دمای نزدیک یا حتی بیش از 50 درجه سانتی‌گراد، برگزار شد؛ شرایطی که در بسیاری از نقاط جهان می‌تواند احتمال بروز حوادث ناشی از ازدحام را افزایش دهد.

این نتیجه را می‌توان حاصل هم‌افزایی مجموعه‌ای از عوامل دانست؛ از جمله برنامه‌ریزی و مدیریت رویداد، طراحی و سامان‌دهی مسیرهای تردد، همکاری نیروهای امدادی، انتظامی و خدماتی، و نیز مشارکت مسئولانه مردم در رعایت نظم و حقوق دیگران.

افزون بر این، فرهنگ دینی و اجتماعی حاکم بر چنین مراسمی، که در آن آسیب رساندن به دیگران عملی ناپسند و از منظر اعتقادی گناه تلقی می‌شود و یاری رساندن به سال‌مندان، کودکان و افراد ناتوان، یک ارزش اخلاقی و دینی به‌شمار می‌آید، می‌تواند در کاهش مخاطرات ناشی از تراکم جمعیت نقش مؤثری ایفاء کند.

البته از منظر علمی، نسبت دادن این موفقیت به یک عامل واحد صحیح نیست؛ بلکه ایمنی چنین رویدادهایی حاصل تعامل میان مدیریت حرفه‌ای، آمادگی دستگاه‌های مسئول، طراحی مناسب فضا و رفتار جمعی شرکت‌کنندگان است. با این حال، برگزاری این مراسم بدون گزارش حادثه‌ی ناشی از ازدحام، در مقایسه با برخی نمونه‌های مشابه در جهان، تجربه‌ای قابل تأمل است که می‌تواند از منظر مدیریت بحران، مدیریت جمعیت و فرهنگ اجتماعی مورد مطالعه و تحلیل قرار گیرد.

انتهای پیام/