خبرگزاری تسنیم ـ عباس نورزائی، کارشناس پژوهشی بنیاد ایران‌شناسی| در زندگی برخی انسان‌های بزرگ، همواره فاصله‌ای میان «آن‌چه دیده می‌شود» و «آنچه حقیقتاً وجود دارد» برقرار است؛ فاصله‌ای که گاه تنها با گذر زمان و کنار رفتن غبار روزمرگی آشکار می‌شود. این همان چیزی است که در ادبیات معرفتی از آن با عنوان «حجاب معاصرت» یاد می‌شود؛ پرده‌ای که از شدت نزدیکی بر نگاه انسان می‌افتد و مانع دیدن کامل عظمت یک شخصیت، یک اندیشه یا یک دوره‌ی تاریخی می‌شود.

حکایت، شبیه انسانی است که در اقیانوسی عظیم زندگی می‌کند؛ آن‌قدر با آب و حیات‌بخشی آن خو گرفته که دیگر بزرگی اقیانوس و ارزش هر قطره از آن را احساس نمی‌کند. گاهی تنها هنگامی که از ساحل به این اقیانوس می‌نگریم، وسعت و شکوه آن را درمی‌یابیم.

در تاریخ، نمونه‌های فراوانی از این واقعیت دیده می‌شود. گاه شخصیت‌هایی که در زمان خود درگیر قضاوت‌های روزمره، اختلافات سیاسی و فضای پرهیاهوی عصر خویش بوده‌اند، سال‌ها بعد و با فاصله گرفتن از آن شرایط، بهتر شناخته شده‌اند. فاصله‌ی زمانی، گاه امکان داوری آرام‌تر و جامع‌تر را فراهم می‌کند.

یکی از عوامل تشدیدکننده‌ی این حجاب، «اخلاص و پنهان‌کاری در خدمت» است. برخی انسان‌ها عمداً خدمات خود را آشکار نمی‌کنند؛ نه از سر کم‌کاری، بلکه از بیم آن‌که عمل‌شان گرفتار خودنمایی و ریا شود. آنان ترجیح می‌دهند اثرشان در زندگی مردم باقی بماند، نه نام‌شان در میان سخن‌ها. به همین دلیل، جامعه گاهی پس از سال‌ها درمی‌یابد چه حجم بزرگی از خدمت و فداکاری در سکوت انجام شده است.

در فرهنگ اسلامی، این معنا در سیره‌ی امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) جلوه‌ای روشن دارد؛ شخصیتی که در میدان نبرد، مظهر شجاعت و استواری بود، اما در خلوت شب و در برابر محرومان و نیازمندان، انسانی سرشار از فروتنی، عبادت و مهرورزی. بسیاری از جلوه‌های زندگی او زمانی برای مردم آشکارتر شد که پرده‌های زمان کنار رفت و آثار پنهان رفتار او شناخته شد.

این حقیقت را می‌توان با استعاره‌ی «کوه یخ» نیز توضیح داد. آن‌چه از یک شخصیت بزرگ در دوران حیاتش دیده می‌شود، گاه تنها بخش کوچکی از واقعیت است؛ همان نوک کوه یخ که بر سطح آب قرار دارد. اما بخش عظیم‌تر، یعنی رنج‌های پنهان، محرومیت‌های شخصی، ایثارها و تصمیم‌های دشوار، در زیر سطح پنهان می‌ماند.

از همین منظر، درباره برخی رهبران و شخصیت‌های اثرگذار نیز باید توجه داشت که گاهی میان جایگاه عمومی آنان و زندگی شخصی‌شان فاصله‌ای معنادار وجود دارد؛ ممکن است امام شهید حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره) در بالاترین سطوح مسئولیت اجتماعی قرار داشتند، اما در زندگی شخصی، ساده‌زیستی و پرهیز از بهره‌برداری شخصی از امکانات عمومی را انتخاب کردند. در سنت دینی، این رفتار به عنوان نشانه‌ای از امانت‌داری و ترجیح مسئولیت بر منفعت شخصی مورد توجه بوده است.

حجاب معاصرت، در حقیقت آزمونی برای نگاه تاریخی جوامع است؛ این‌که آیا می‌توانند فراتر از هیاهوی زمانه، عمق شخصیت‌ها را ببینند یا نه. تاریخ معمولاً با آرام‌تر شدن فضا، فرصت بیش‌تری برای شناخت ابعاد پنهان افراد فراهم می‌کند.

شاید به همین دلیل است که برخی شخصیت‌ها پس از گذر زمان، نه به دلیل تغییر در حقیقت وجودشان، بلکه به دلیل تغییر در زاویه نگاه جامعه، بیش‌تر شناخته می‌شوند. آن‌چه آشکار می‌شود، چیزی تازه نیست؛ بلکه همان حقیقتی است که سال‌ها در برابر چشم‌ها بوده، اما حجاب معاصرت اجازه دیدنش را نمی‌داده است.

انتهای پیام/