به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، علیرغم اعمال محدودیت‌های دسترسی به بازار روسیه، روابط تیره‌وتار سیاسی میان دو کشور، تهدیدات اقتصادی فزاینده و تلاش‌های آشکار مقامات ایروان برای نزدیک شدن به اتحادیه اروپا، روسیه بر اساس آمارهای رسمی ماه مه سال جاری (2026)، همچنان جایگاه خود را به عنوان بزرگترین شریک تجاری جمهوری ارمنستان حفظ کرده است.

داده‌های منتشر شده توسط کمیته آمار ارمنستان نشان می‌دهد که حجم کل مبادلات تجارت خارجی این کشور با جهان در پنج ماهه نخست سال 2026 میلادی بالغ بر 7.9 میلیارد دلار بوده است که از این میزان، حدود 28 درصد یعنی رقمی نزدیک به 2.2 میلیارد دلار، به تجارت با روسیه اختصاص دارد.

کاهش شتابان سهم مسکو در بازار ارمنستان

اگرچه روسیه همچنان در صدر فهرست شرکای تجاری ارمنستان قرار دارد، اما بررسی دقیق‌تر آمارها حاکی از کاهش چشمگیر و شتابان سهم این کشور در بازار ارمنستان است.

در مدت مشابه سال گذشته، حجم مبادلات تجاری میان دو کشور حدود 600 میلیون دلار بیشتر از رقم فعلی بود و روسیه در آن زمان، 35.1 درصد از کل تجارت خارجی ارمنستان را به خود اختصاص داده بود. این روند نزولی نشان‌دهنده تاثیر تدریجی اختلافات سیاسی بر مناسبات اقتصادی دو کشور هم‌پیمان قدیمی است.

مواضع آرام پاشینیان در قبال اتحادیه اوراسیا

با وجود این چالش‌ها، «نیکول پاشینیان» نخست‌وزیر ارمنستان تلاش کرده تا لحنی آرام و غیرتدافعی در قبال ساختارهای اقتصادی مشترک اتخاذ کند.

پاشینیان در این باره اظهار داشت: «ما به کار خود در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا به آرامی، با خونسردی، بدون تنش و بدون جنجال و مناقشه ادامه خواهیم داد. من موافقم و اطمینان دارم که ما هنوز پتانسیل‌های استفاده‌ نشده‌ای در این مسیر داریم که در آینده نزدیک از آن‌ها بهره خواهیم برد.»

این موضع‌گیری ملایم در حالی صورت می‌گیرد که پاشینیان پیش از این انتقاداتی را به ساختار اوراسیا وارد کرده بود.

رشد تجارت با اروپا و ناکامی در جبران خلاء روسیه

از سوی دیگر، آمارهای رسمی نشان می‌دهند که حجم مبادلات تجاری ارمنستان با کشورهای عضو اتحادیه اروپا رو به افزایش است، اما این رشد هنوز نتوانسته خلاء ناشی از کاهش تجارت با روسیه را به طور کامل جبران کند.

در پنج ماهه نخست سال جاری، کل حجم تجارت ارمنستان با تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا حدود 1.4 میلیارد دلار بوده که این رقم تنها نزدیک به 17 درصد از کل مبادلات خارجی ایروان را شامل می‌شود. این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته، حجم تجارت با اتحادیه اروپا 420 میلیون دلار کمتر (یعنی حدود 12 درصد از کل تجارت) بود.

معمای کاهش واردات از روسیه و تراز منفی با فرانسه

نکته قابل توجه در آمارهای پنج ماهه نخست امسال این است که حجم صادرات ارمنستان به روسیه (که رقمی بیش از یک میلیارد دلار است) کاهش ناگهانی و شدیدی نداشته، بلکه این حجم واردات از روسیه بوده که به شدت افت کرده است.

این مسئله در حالی رخ می‌دهد که مسکو در ماه‌های اخیر محدودیت‌های سختی را بر ورود کالاهای ارمنی از جمله محصولات کشاورزی، فرآورده‌های شیلاتی، نوشیدنی‌ها، گل و آب معدنی اعمال کرده است. کارشناسان معتقدند تاثیر واقعی این محدودیت‌ها بر صادرات ارمنستان در آمارهای ماه‌های آینده و هم‌زمان با اوج‌گیری فصل برداشت محصول نمایان خواهد شد.

بر اساس داده‌های رسمی، واردات از روسیه بیش از 30 درصد کاهش یافته است. در دوره ژانویه تا مه سال جاری در مقایسه با مدت مشابه سال 2025، ارزش کالاهای روسی وارد شده به بازار ارمنستان بیش از 500 میلیون دلار کاهش داشته است. جزئیات دقیق‌تر درباره اینکه کدام کالاها بیشترین کاهش واردات را داشته‌اند، پس از انتشار گزارش تفصیلی کمیته درآمدهای دولتی مشخص می‌شود.

در جبهه اروپا، محرک اصلی رشد تجارت، افزایش چشمگیر صادرات ارمنستان است؛ به طوری که بیش از 450 میلیون دلار کالا به کشورهای اروپایی صادر شده که تقریباً دو برابر مدت مشابه سال گذشته است.

واردات از اتحادیه اروپا نیز با رشد 30 درصدی به حدود 900 میلیون دلار رسیده است. به این ترتیب، کشورهای اروپایی در زمینه صادرات کالا به ارمنستان در حال نزدیک شدن به حجم صادرات روسیه هستند (900 میلیون دلار در برابر نزدیک به 1.2 میلیارد دلار).

با وجود رشد صادرات به کشورهایی مانند بلغارستان، فنلاند، بلژیک، اتریش و لهستان، وضعیت در قبال فرانسه به عنوان اصلی‌ترین شریک سیاسی ارمنستان در اروپا ناامیدکننده است.

صادرات کالا به فرانسه نه تنها رشد نکرده، بلکه کاهش یافته است؛ به طوری که در این مدت حتی 2.5 میلیون دلار کالا نیز به فرانسه صادر نشده، در حالی که واردات از فرانسه به ارمنستان به بیش از 100 میلیون دلار رسیده که نشان‌دهنده یک تراز تجاری منفی نزدیک به 100 درصد است.

وضعیت در قبال کشورهای دیگر مانند پرتغال حتی ضعیف‌تر است و صادرات به این کشور 10 میلیون نفری کمتر از 50 هزار دلار بوده است.

تناقض در ادعای تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی

بررسی مناسبات با دیگر کشورها نشان می‌دهد که تنش‌های سیاسی ایروان با مینسک مانع از توسعه روابط تجاری نشده است. در پنج ماهه نخست امسال، واردات کالاهای بلاروسی به ارمنستان با رشد 53 درصدی نسبت به سال 2025 به بیش از 40 میلیون دلار رسید و بلاروس نیز نزدیک به 50 میلیون دلار کالا از ارمنستان وارد کرد.

این در حالی است که حجم تجارت ارمنستان با دیگر اعضای اوراسیا یعنی قزاقستان و قرقیزستان بسیار ناچیز و حتی کمتر از حجم تجارت با بلژیک و هلند است.

نیکول پاشینیان پیش از این مدعی شده بود: «ما به طور هم‌زمان خود را برای اجرای سیاست تنوع‌بخشی در مسیرهای مختلف آماده کرده‌ایم. اکنون شاهد ظهور راه‌ها و مسیرهای جدید صادراتی هستیم.»

اما آمارهای رسمی این ادعا را به چالش می‌کشند؛ چرا که حجم صادرات ارمنستان به مقاصدی غیر از روسیه و اتحادیه اروپا نه تنها افزایش نیافته، بلکه روندی نزولی داشته است. به عنوان مثال، صادرات به آمریکا با کاهش 8 میلیون دلاری به حدود 16 میلیون دلار رسیده است.

حتی حجم صادرات به کشورهای همسایۀ ارمنستان یعنی ایران و گرجستان نیز در مقایسه با سال گذشته کاهش یافته است. همچنین ارمنستان هنوز هیچ کالایی به جمهوری آذربایجان صادر نکرده، اگرچه در سال جاری بیش از 10 میلیون دلار کالا که عمدتاً شامل سوخت می‌شود، از این کشور وارد کرده است.

انتهای پیام/