خبرگزاری تسنیم ـ یادداشت ـ رضا میرزاد| دهم دی‌ماه در تاریخ دفاع مقدس، صرفاً یک یادآوری تقویمی نیست، بلکه نقطه‌ای تعیین‌کننده در بازخوانی یکی از پیچیده‌ترین مقاطع جنگ تحمیلی به شمار می‌رود؛ مقطعی که در آن، معادلات میدانی و روانی جنگ، به‌طور هم‌زمان دستخوش تغییر شد و یکی از مهم‌ترین پیروزی‌های راهبردی رزمندگان اسلام در غرب کشور رقم خورد. آزادسازی مهران در عملیات «کربلای 1» از جمله رخدادهایی است که نه‌تنها در سطح نظامی، بلکه در سطح تحلیل‌های سیاسی و رسانه‌ای نیز بازتابی گسترده و ماندگار بر جای گذاشت.

در سال‌های میانی جنگ، پس از عملیات موفق والفجر 8 و سقوط فاو به دست نیروهای ایرانی، ارتش بعث عراق با فشار سنگین نظامی و روانی مواجه شد. صدام حسین که تلاش داشت ابتکار عمل از دست‌رفته را بازگرداند، راهبردی مبتنی بر «جنگ روانی و اشغال‌های مقطعی» را در دستور کار قرار داد. در همین چارچوب، شهر مهران به‌عنوان یک هدف نمادین و در عین حال عملیاتی انتخاب شد؛ شهری مرزی که اشغال آن می‌توانست به‌صورت مصنوعی، تصویری از برتری نظامی عراق در افکار عمومی داخلی و خارجی ایجاد کند.

اشغال مهران توسط ارتش بعث، با تبلیغات گسترده رسانه‌ای همراه شد. رژیم صدام با بهره‌گیری از ماشین تبلیغاتی خود، این منطقه را با تعابیری همچون «مهریه» معرفی کرد و تلاش نمود از یک اقدام نظامی موقت، یک پیروزی راهبردی بسازد. در بغداد، جشن‌های نمایشی برگزار شد و رسانه‌های وابسته به رژیم، اشغال مهران را نشانه‌ای از تغییر موازنه جنگ جلوه دادند؛ در حالی که واقعیت میدانی، چیز دیگری را نشان می‌داد: اشغال بدون تثبیت، در منطقه‌ای با حساسیت عملیاتی بالا، نمی‌توانست پایدار بماند.

فرماندهی نظامی ایران با تحلیل دقیق وضعیت دشمن و رصد نقاط ضعف خطوط اشغال‌شده، طرح بازپس‌گیری مهران را در قالب عملیات «کربلای 1» طراحی و اجرا کرد. این عملیات در شب نهم تیرماه و با رمز مقدس «یا ابوالفضل العباس (ع)» آغاز شد؛ رمزی که خود حامل پیام معنوی و روحی ویژه‌ای برای رزمندگان بود و در تقویت انگیزه و انسجام نیروهای عمل‌کننده نقش مهمی ایفا کرد.

با آغاز عملیات، یگان‌های رزمی ایران در محورهای مختلف به‌صورت هماهنگ وارد عمل شدند. سرعت، غافلگیری و شدت حملات به‌گونه‌ای بود که بخش قابل توجهی از خطوط دفاعی ارتش عراق در همان ساعات ابتدایی دچار فروپاشی شد. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که در کمتر از 40 دقیقه نخست درگیری‌ها، انسجام دفاعی دشمن در چند محور اصلی از بین رفت و نیروهای بعثی ناچار به عقب‌نشینی شتاب‌زده شدند.

در ادامه عملیات، رزمندگان اسلام با پیشروی مستمر، موفق شدند شهر مهران را به‌طور کامل از اشغال خارج کنند و کنترل کامل منطقه را به دست بگیرند. این بازپس‌گیری، صرفاً یک جابه‌جایی جغرافیایی نبود، بلکه ضربه‌ای سنگین به ساختار تبلیغاتی و نظامی رژیم بعث محسوب می‌شد؛ چراکه شهری که با تبلیغات گسترده به‌عنوان نماد پیروزی عراق معرفی شده بود، در مدت کوتاهی از دست آن رژیم خارج شد.

بر اساس برآوردهای میدانی، در جریان عملیات کربلای 1، خسارات سنگینی به ارتش عراق وارد شد. انهدام بیش از 110 دستگاه تانک و نفربر زرهی، یکی از شاخص‌ترین نتایج این عملیات بود. همچنین حدود 1400 نفر از نیروهای دشمن به اسارت درآمدند و شمار قابل توجهی از نیروهای بعثی کشته و زخمی شدند؛ آماری که نشان‌دهنده شدت درگیری و عمق شکست دشمن در این محور عملیاتی است.

اما اهمیت عملیات آزادسازی مهران تنها در ابعاد نظامی خلاصه نمی‌شود. این عملیات، در سطح جنگ روانی نیز یک شکست تمام‌عیار برای رژیم بعث عراق محسوب می‌شود. صدام که تلاش داشت از اشغال مهران به‌عنوان ابزار فشار سیاسی و رسانه‌ای استفاده کند، با از دست دادن سریع این منطقه، با بحران اعتبار در میان حامیان داخلی و منطقه‌ای خود مواجه شد.

عملیات کربلای 1 نشان داد که الگوی اشغال موقت بدون پشتوانه دفاعی و لجستیکی پایدار، در برابر نیرویی مبتنی بر انگیزه ایدئولوژیک، سازماندهی دقیق و فرماندهی میدانی منسجم، قابلیت دوام ندارد. این عملیات همچنین بار دیگر ثابت کرد که عنصر «ایمان و اراده انسانی» در کنار تاکتیک نظامی، می‌تواند موازنه قدرت را در میدان نبرد تغییر دهد.

در سطح کلان‌تر، حماسه مهران به‌عنوان یکی از نقاط عطف دفاع مقدس، در حافظه تاریخی ملت ایران جایگاهی ویژه دارد. این رویداد، نمادی از شکست پروژه‌های تبلیغاتی دشمن و اثبات این واقعیت است که در میدان واقعی نبرد، آنچه تعیین‌کننده نهایی است، نه صرفاً تجهیزات و ادعاها، بلکه ترکیب اراده، ایمان و طراحی عملیاتی هوشمندانه است.

امروز، مرور این حماسه در فضای رسانه‌ای و تاریخی کشور، یادآور این نکته است که امنیت و تمامیت ارضی ایران اسلامی، حاصل مجموعه‌ای از مجاهدت‌ها و تصمیمات راهبردی در سخت‌ترین شرایط جنگی بوده است؛ تصمیماتی که در نهایت، برگ‌های درخشانی را در تاریخ دفاع مقدس ثبت کرده و مفهوم «مقاومت مؤثر» را در ادبیات نظامی و سیاسی کشور تثبیت کرده‌اند.

انتهای پیام/