خبرگزاری تسنیم - گروه امام و رهبری: حجت‌الاسلام دکتر سیدکاظم سیدباقری، دانشیار پژوهشگاه  فرهنگ و اندیشه اسلامی در یادداشتی با عنوان «بازسازی اخلاق سیاسی در اندیشه رهبر شهید» به تبیین ابعاد و زوایایی از اندیشه سیاسی امام شهید انقلاب اسلامی پرداخته است.

متن این یادداشت که به صورت اختصاصی در اختیار تسنیم قرار گرفته به شرح زیر است: 

«یکی از مهم­­‌ترین بزنگاه‌ها برای رسیدن به اخلاق سیاسی و دستیابی به ساحت‌های اصلی این گرایش تاثیرگذار، به بازسازی­‌ها، بازاندیشی­‌ها و بازنگری­‌های رهبر شهید آیت‌الله خامنه‌ای (ره) در آن برمی‌­گردد. هر متفکر پس از آن که هنجارها، اندیشه‌­ها و نگرش‌های غالب، مرسوم و رایج زمانۀ خود را با بهره از منابع فکری خویش، نقد می‌­کند، بار دیگر به داشته‌­ها، پشتوانه‌­ها، اندیشه­‌ها، منابع و خاستگاه‌­های فکری خود بازمی‌­گردد و تلاش می­‌کند تا با گذر از نقد و تصرف در آن نگره­‌ها و انگاره‌­های مسلط، به تلقی جدیدی از اندیشه، بینش و نگرش برسد. ایشان نیز با توجه به همین روند، تلاش کرده است تا رویکرد و نگاهی جدید به اخلاق سیاسی را ارائه کند.

با رویکرد بازسازی اخلاق سیاسی، تعارض بنیادین میان الگوهای مسلط علوم انسانی غربی و مبانی توحیدی و قرآنی، نقطۀ عزیمت یک نقد معرفتی و هنجاری قرار می‌گیرد. این نقد، تنها نفی و طرد نیست، بلکه فرآیندی فعال برای بازاندیشی در مبانی انسان‌شناختی، غایت‌شناختی و ارزشی سیاست است. در این چارچوب، عبور آگاهانه از مفروض‌های سکولار و نسبی‌گرایانه، زمینه را برای بازتعریف نسبت قدرت و اخلاق بر اساس توحید، عدالت و مسئولیت فراهم می‌سازد. بازسازی اخلاق سیاسی، مستلزم بازگشت نقادانه به منابع دینی و بازتفسیر آن‌ها در پرتو نیازهای معاصر است تا بتوان الگویی بومی، عدالت‌محور و ارزش‌بنیاد در عرصۀ علوم انسانی و حکمرانی ارائه کرد؛ الگویی که ضمن حفظ هویت معرفتی خویش، توان پاسخ‌گویی به مسائل پیچیدۀ اجتماعی و سیاسی امروز را نیز داشته باشد. رهبر شهید آیت‌الله خامنه‌ای (ره) از مجموعه‏‌هاى دانشگاهى گلایه می‌کنند و تاکید دارند که یکی از چالش‌های اساسی در نظام دانشگاهی، ابتنای علوم انسانی رایج بر مبانی و پیش‌فرض‌هایی است که با جهان‌بینی قرآنی و اسلامی ناسازگارند. علوم انسانی غربی عمدتا بر تلقی متفاوتی از هستی و انسان استوار است و در بسیاری موارد، رویکردی مادی‌گرایانه دارد که از منظر اسلامی، نگاهی نادرست به واقعیت تلقی می‌شود. مسئله زمانی پیچیده‌تر می‌گردد که این علوم، به‌صورت ترجمه‌ای و تقلیدی، بدون ورود اندیشه انتقادی و تحقیق اسلامی، به دانشگاه‌ها منتقل و آموزش داده می‌شوند. در حالی‌که رویکرد صحیح اقتضا می‌کند ریشه‌ها و مبانی علوم انسانی از متن قرآن کریم استخراج شود.»^[1]

بر اساس اندیشه سیاسی رهبر شهید، در بازسازی اخلاق سیاسی، تلاش می‌شود تا اخلاق و سیاست، معنویت و قدرت در کنار هم آیند و نقطه اعتدال به دور از تحجر و التقاط به دست آید که به بیان مطهری، زیربناى هر اندیشه معنوى، ایمان به خداست^[2] در این نگرش، اوج مطلوبیت‌­های یک حکومت، التزام به دستورهای برآمدۀ از ارزش‌های الهی-اخلاقی است، مقام معظم رهبری در این زمینه، این همراهی را این گونه توضیح می‌­دهد که بهترین شیوه اداره جامعه آن است که در رأس سیاست و مدیریت امور عمومی، کسانی قرار گیرند که هم دین‌دار و معنوی باشند و هم سیاست‌ورزی آنان از آفت‌های رایج مصون بماند. دین‌داری آنان نباید دچار تحجر، جمود، التقاط یا کج‌فهمی شود و نباید دین را ابزار منافع شخصی سازند؛ در عین حال، باید از کفایت، تدبیر و شجاعت سیاسی برخوردار باشند و سیاست را از معنویت و اخلاق و فضیلت جدا نکنند. در چنین صورتی، جامعه از بسیاری خطرها مصون خواهد ماند. اوج چنین وضعیتی آن‌گاه است که رهبری سیاسی و دینی در اختیار انسانی معصوم باشد؛ رهبری که دل او آیینه هدایت الهی و رفتار او سرشار از فضیلت است؛ هواهای نفسانی، خشم و شهوت بر او غلبه نمی‌کند و خطا و گناه در او راه ندارد. از نظر سیاسی نیز با بصیرتی نافذ، ریزترین تحولات جامعه را می‌بیند و با شجاعت و اقتدار روحی در برابر فتنه‌ها می‌ایستد؛ چنان‌که می‌فرماید: «واللَّهِ لا أکونُ کالضَّبُعِ تنامُ على طولِ اللَّدْم».[3] او جان خود را ناچیز می‌شمارد، اما نسبت به جان انسان‌ها احساس مسئولیت عمیق دارد. این جمع میان معنویت، عدالت، بصیرت و شجاعت که ریشه در عصمت دارد، عالی‌ترین الگوی مطلوب برای رهبری جامعه و غایت رسالت‌های الهی است.[4]

بنابراین بازسازی اخلاق سیاسی در منظومۀ فکری رهبر شهید، فرارَوی از سه آفت «تحجر دینی»، «اخلاق‌گریزی سیاسی» و «سکولاریسمِ لیبرالی» است و در برابر آنها، الگویی اصیل بر محور توحید، عدالت، عقلانیت و اجتهاد پویا ترسیم می‌کند. در این نگاه، اخلاق از حوزۀ خصوصی خارج شده و به مبنای مشروعیت قدرت، معیار سنجش کنش‌های سیاسی و ستون حکمرانی دینی تبدیل می‌شود؛ بدین‌سان، سیاست در خدمت کمال اخلاقیِ جامعه قرار می‌گیرد و گام‌های آغازین بازسازی اخلاق سیاسی فراهم می‌شود.

انتهای پیام/