به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، قدرت در طول تاریخ، معماری‌های متفاوتی داشته است. زمانی قدرت در تعداد سربازان خلاصه می‌شد. سپس در کارخانه‌های بزرگ، رسانه‌های انحصاری، ارتش‌های کلاسیک و ساختارهای متمرکز اداری. در همه این الگوها، یک اصل مشترک وجود داشت؛ هرچه ساختار بزرگ‌تر و متمرکزتر بود، قدرت بیشتری تولید می‌کرد.

اما آیا جهان همچنان با همان معماری قدرت اداره می‌شود؟ امروزه در بسیاری از ارتش‌های جهان، توجه از ساخت یک سامانه منفرد قدرتمند، به سمت توسعه «دسته‌های پهپادی» جلب شده است. در این الگو، ده‌ها یا حتی صدها پهپاد از طریق تبادل اطلاعات و هماهنگی مستمر، مانند یک سامانه واحد عمل می‌کنند. ممکن است هر پهپاد به تنهایی توان محدودی داشته باشد، اما رفتار جمعی آن‌ها قابلیتی ایجاد می‌کند که از مجموع توان تک‌تک اعضا فراتر می‌رود.

نکته مهم آن است که قدرت این سامانه‌ها تنها از کیفیت هر پهپاد ناشی نمی‌شود؛ بلکه از معماری ارتباط، هماهنگی و تصمیم‌گیری توزیع‌شده میان آن‌ها شکل می‌گیرد. آنچه مزیت ایجاد می‌کند، صرفاً اجزا نیستند؛ بلکه شیوه اتصال اجزاست. این تحول، شاید تنها یک نوآوری نظامی نباشد.

در اقتصاد، شرکت‌های پلتفرمی ارزش خود را از اتصال میلیون‌ها کاربر به یکدیگر به دست می‌آورند. در رسانه، گاه شبکه‌ای از کاربران می‌تواند بر جریان اطلاعات اثر بگذارد. در سیاست، بسیاری از کنش‌های اجتماعی دیگر تنها از ساختارهای کاملاً متمرکز پیروی نمی‌کنند. در حوزه هوش مصنوعی نیز سامانه‌هایی در حال شکل‌گیری هستند که از تعامل اجزای متعدد، توانایی‌هایی فراتر از عملکرد تک‌تک اجزا به دست می‌آورند.

شاید همه این پدیده‌ها، نشانه یک تغییر عمیق‌تر باشند. شاید آنچه در حال تغییر است، ابزارهای قدرت نیست؛ بلکه «معماری قدرت» است. اگر چنین باشد، پرسش مهم دیگری نیز مطرح می‌شود. اگر ماشین‌ها می‌توانند از طریق یک معماری ارتباطی، نوعی هماهنگی جمعی ایجاد کنند، آیا جوامع انسانی نیز دارای نوعی «معماری ذهن جمعی» هستند؟

اگر پاسخ این پرسش مثبت باشد، آنگاه بسیاری از رخدادهای امروز را می‌توان از زاویه‌ای متفاوت دید. جنگ شناختی، شبکه‌های اجتماعی، روایت‌ها، اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی و حتی قدرت سیاسی، دیگر پدیده‌هایی جدا از یکدیگر نخواهند بود؛ بلکه اجزای یک معماری واحد خواهند بود که کیفیت ارتباط میان انسان‌ها را شکل می‌دهد.

در این صورت، مهم‌ترین رقابت آینده کشورها تنها بر سر تولید سلاح‌های پیشرفته یا فناوری‌های نوین نخواهد بود؛ بلکه بر سر طراحی معماری‌هایی خواهد بود که بتوانند ادراک، اعتماد، روایت و هماهنگی جمعی را سازمان دهند.

شاید بزرگ‌ترین تحول قرن بیست و یکم، فقط ظهور فناوری‌های جدید نباشد؛ بلکه تغییر در معماری قدرت باشد و اگر چنین باشد، پرسش اساسی پیش روی سیاست‌گذاران، فرماندهان، پژوهشگران و رسانه‌ها این است: آیا ما هنوز با منطق قدرت قرن بیستم می‌اندیشیم، در حالی که جهان بر اساس معماری دیگری در حال سازمان یافتن است؟

این یادداشت، مقدمه‌ای است بر مجموعه‌ای از تأملات درباره «معماری ذهن جمعی»؛ مفهومی که شاید بتواند برخی از تحولات جنگ، رسانه، فناوری و قدرت در عصر شبکه‌ها را در قالب یک چارچوب واحد توضیح دهد.

یادداشت از: سارا صمدی، پژوهشگر جنگ شناختی

انتهای پیام/