به گزارش خبرگزاری تسنیم از کاشان، وقتی از فرهنگ سازمانی پایدار و اثرگذار سخن می‌گوییم، ناگزیر به دنبال الگویی هستیم که کارکنان را در مسیر آرمان‌های مشترک، ایثار و مسئولیت‌پذیری هدایت کند.

فرهنگ عاشورایی که برگرفته از نهضت حسینی است، غنی‌ترین منبع برای شکل‌دهی چنین فضایی است؛ چراکه بر اصولی چون حق‌مداری، بصیرت، تعهد فراتر از منافع فردی و فداکاری جمعی استوار است.

نقطه مشترک فرهنگ عاشورایی و یک سازمان بالنده، «هدف‌محوری اصیل» است؛ در عاشورا، امام حسین(ع) با نهایت شفافیت هدف خود را «احیای امر به معروف و نهی از منکر» اعلام کرد و در مدیریت منابع انسانی نیز سازمان‌های پیشرو، مأموریت و چشم‌انداز خود را به صراحت بیان کرده و کارکنانی را جذب و حفظ می‌کنند که به آن هدف باور قلبی داشته باشند. عدم شفافیت هدف نخستین آسیب در سازمان‌های امروز است.

وفاداری و تعهد سازمانی در فرهنگ عاشورایی نمودی والا دارد؛ یاران سیدالشهداء نه از روی عادت یا ترس، که از روی انتخاب و عشق به آرمان، تا پای جان پای عهد خود ایستادند. در منابع انسانی، بالاترین سطح تعهد؛ "تعهد هنجاری" مبتنی بر باورهای اخلاقی است.سازمانی که بتواند چنین فضایی ایجاد کند، نیاز کمتری به مکانیسم‌های کنترل و نظارت بیرونی دارد، چراکه کارکنان خود را در تراز ارزش‌های متعالی می‌بینند.

یکی از دغدغه‌های همیشگی مدیران منابع انسانی، مدیریت بحران و حفظ انسجام در شرایط دشوار است؛ واقعه عاشورا نشان می‌دهد چگونه یک رهبر کاریزماتیک با تکیه بر اعتماد متقابل و عدالت، تیمی مقاوم در برابر فشارها می‌سازد.

در زبان سازمانی امروز، این همان «تاب‌آوری سازمانی» است و فرهنگ عاشورایی به ما می‌آموزد که رمز عبور از بحران، نه امکانات مادی بلکه «همدلی، صداقت و جان‌نثاری جمعی» است اما نباید از جنبه انتخاب‌گری و شایسته‌سالاری غافل شد و در روز عاشورا، امام حسین(ع) شب قبل از واقعه به یاران فرمود: «هرکس می‌خواهد برود، با من بیعت ندارد».این اخلاقی‌ترین شیوه‌ی غربالگری نیرو است و در منابع انسانی مدرن نیز ما بر «مناسب بودن فرد با فرهنگ سازمان» و نه صرفاً بر توانمندی فنی تأکید می‌کنیم.

یکی از مفاهیم کلیدی در فرهنگ عاشورایی «سپاه خِرد و تدبیر» در برابر «سپاه جهل و هیجان» است و امام حسین(ع) با وجود اقلیت عددی، با بصیرت و برنامه حرکت کرد و در مدیریت منابع انسانی، تصمیمات مبتنی بر داده، مشورت و تفکر راهبردی، موفقیت‌آفرین است.

فرهنگ سازمانی عاشورایی، هرگونه رفتار شتابزده، کلیشه‌ای و تقلیدی را طرد می‌کند و بر «نوآوری اخلاقی و مدبرانه» تأکید دارد و نکته دیگر «عدالت محوری» در ارزیابی عملکرد و توزیع پاداش است.

در مکتب عاشورا، جایگاه افراد به نَسَب یا ثروت نیست بلکه به تقوا و عمل صالح است و برای یک مدیر منابع انسانی، این به معنی طراحی نظام‌های ارزیابی شفاف، عادلانه و بر مبنای شایستگی‌های واقعی است.

سازمانی که تبعیض را نهادینه کند، آرام آرام روح عاشورایی خود را از دست می‌دهد و به سمت نظام طاغوتی حرکت می‌کند و از نگاه منابع انسانی، در کربلا می‌بینیم که امام حسین(ع) برای دشمنان خود نیز حجت را تمام کرد، مهلت داد و از توهین و بی‌احترامی پرهیز کرد.

«مدیریت محترمانه تعارض» و «جای خالی اخلاق در سازمان‌های امروز» را می‌توان با الگوگیری از سیره حسینی پر کرد. حتی در اخراج یا جابه‌جایی کارمند، حفظ کرامت انسانی یک اصل عاشورایی است.

برای پیاده‌سازی چنین فرهنگی، برنامه‌های عملی منابع انسانی یعنی گزینش بر اساس مؤلفه‌های اخلاقی، تدوین منشور اخلاقی عاشورایی، برگزاری رویدادهایی نظیر همایش‌هایی با موضوع اخلاق اداری با الگوبرداری از فرهنگ عاشورایی در ایام محرم، تقدیر از رفتارهای ایثارگرانه و حتی بازتعریف سیستم پاداش بر اساس خدمت به دیگران نه صرفاً سودآوری ضروری است و این‌ها ابزارهایی است که روح عاشورا را در کالبد رویه‌های سازمانی جاری می‌کند.

سخن پایانی اینکه فرهنگ عاشورایی الگوی صرفا مذهبی نیست بلکه یک «سیستم جامع مدیریت ارزش‌بنیان» است که می‌تواند سازمان‌های امروز را در برابر طوفان‌های فساد، بی‌اخلاقی و منفعت‌طلبی افراطی بیمه کند.

از منظر نگارنده بازخوانی این فرهنگ برای قرن بیست و یکم یک ضرورت راهبردی است، چراکه سازمان‌هایی که فقط بر کارایی مادی تمرکز می‌کنند، دیر یا زود فرسوده می‌شوند، اما آن‌هایی که به «تعهد، آزادگی، مسئولیت‌پذیری و همدلی» ایمان دارند، بالنده و ماندگار خواهند ماند.

یادداشت از معصومه دیم‌کار، استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشان

انتهای پیام/801