به گزارش خبرگزاری تسنیم از کاشان، نوش‌آباد که شهری تاریخی با فرهنگ و باورهای دینی در پنج کیلومتری شمال کاشان است، میراث‌دار آیین‌های اصیل و خاص در پاسداشت عاشورای حسینی است و آیین هایی که به عنوان میراث معنوی کشور به ثبت رسیده و فرصتی برای گردشگری مذهبی و پژوهش‌های آیینی است.

هرچند که بیشتر مراسم محرم ایران به سینه‌زنی و زنجیرزنی در روزهای تاسوعا و عاشورا محدود می‌شود اما آیین‌های محرم نوش‌آباد با پشتوانه بیش از یک قرن، با سقاخوانی در شامگاه عید غدیر شروع شده و با تعزیه خوانی تا پایان ماه صفر ادامه دارد.

سقاخوانی

سقاخوانی نوش‌آباد، نوعی از شعرخوانی دسته جمعی بدون استفاده از ابزار موسیقی است که در ردیف‌های موسیقی ایرانی شور، ماهور، دشتی، اجرا می‌شود.

سقاخوانی نوش‌آباد، آیینی است که در استقبال از قافله حسینی از شامگاه عید غدیر آغاز می‌شود و تا شامگاه اول محرم در مرکز حسینیه ادامه دارد و به شماره 1334 در مهرماه 96 در فهرست میراث معنوی به ثبت رسیده است.

سقاخوانی نوش‌آباد، از دو گروه‌ نقیب یا استاد و دو گروه شاگرد به صورت حلقه‌های همخوانی تشکیل می‌شود؛ قطعه اصلی شعر که در قالب ترجیع یا ترکیب‌بند است توسط گروه استاد خوانده می‌شود و گروه شاگردان که تعدادشان از گروه اصلی بیشتر است چند مصرع از هر شعر را پاسخ می‌گویند و مراسم سقاخوانی در روز تاسوعا به یادبود درگذشتگان در کوچه های شهر برگزار می‌شود و در منزل یکی از سادات به پایان می‌رسد.

سقاخوانی روز عاشورا نیز آدابی دارد که سقاخوان‌ها از گروه سادات هستند و با شال‌های سبز که بر گردن انداخته‌اند، قبل از هیئت سینه‌زنی و پس از تابوت کشته اشعار خاص خود را می‌خوانند.

زنگی به نماد مظلومیت

«زنگِ حیدری» آیین اعلام عزای محرم است که هم‌زمان با دیدن هلال ماه شب اول محرم در نوش‌آباد نواخته می‌شده است و زنگ حیدری، شب قبل از محرم به تیرک‌های منبر مرکز «هیئت حسینی نوش‌آباد» آویخته شده و «سقاخوانان» پای این زنگ به خواندن اشعار و روایات در ستایش امام حسین و بیان مظلومیت آن حضرت می‌پردازند.

مسئول نواختن زنگ یکی از معتمدان و مسن‌ترین افراد هیئت است که در پایان هر دو بیت، یک‌بار به زنگ ضربه می‌زند و خطاب به زنگ می گوید: « ای زنگ ناله کن که زمان محرم است» صدای ناله‌گون زنگ، تمثیلی از نوحه‌گری و هم‌نوایی تمام اجزای طبیعت در غم مظلومان است که در هفتم بهمن 1403 به شماره 2736 در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید.

پنجه‌بندی حسینیه توسط بانوان

پنجه‌بندی یکی دیگر از آیین‌های سنتی محرم در نوش آباد است که توسط بانوان در حسینیه‌های این شهر در روز اول ماه محرم انجام می‌شود.

ترکیب کلی پنجه، دو میله چوبی است که میله عمودی آن به ارتفاع 150سانتی‌متر و قطعه افقی به اندازه 80 سانتی‌متر بر آن کوبیده می‌شود و میله‌های چوبی با پارچه‌های مخمل و ابریشم رنگین زری‌دوزی، تزیین می‌شوند که شیوه قرار گرفتن این پارچه‌ها هم، هنر خاص بانوان نوش‌آبادی است.

نماد دست از جنس مس بر بالای چوبه عمودی و یک آیینه نیز بر وسط پنجه، نصب می‌شود. بانیان پنجه، روز اول محرم آن را به حسینیه‌ ‌آورده تا در ارتفاع خاصی از گوشه‌های داخل حسینیه افراشته می‌شود و در پایان ماه صفر به صاحبان آن‌ها برگردانده می شود.

جریده‌شویی؛ آیینی زنانه

جریده‌شویی، از جمله آیین‌های سنتی و مذهبی نوش‌آباد است که با شماره 1717 در تاریخ 30 دی 97 در فهرست میراث معنوی کشور ثبت‌ شده است و صبح روز ششم محرم بانوان نوش‌آبادی، پس از خواندن قرآن و دعا، ابزار و پارچه‌های جریده را شسته و تمیز کرده و به عَلَم آویزان می‌کنند و کشکول زرین جریده را که با گرد آجر ساییده و با سرکه صیقل داده شده بر روی آن نصب می‌کنند.

کُتل؛ آیینی با حضور کودکان

آیین کُتَل نوش‌آباد که با شماره 1333 در فهرست میراث معنوی به ثبت رسیده است، در روز عاشورا برگزار می‌شود و خانواده‌های نوش‌آبادی، فرزند کوچک خود را نذر شیرخواره کربلا می‌کنند و روز عاشورا با آدابی خاص به صورت نمادین بر اسبی تزئین شده می‌نشانند و قبل از دسته سینه زنی در پیشاپیش هیئت حرکت می‌دهند.

مقدمات کُتَل به این ترتیب است که اسبی را با پارچه‌های رنگین و ابریشمین تزیین کرده و در جلو زین اسب نیز دو میوه مانند پرتقال یا سیب در کاردی فرو کرده و دو کبوتر کنار آن می‌گذارند و کودک را با آرایش خاص بر اسب‌سوار می‌کنند.

مرشدی در کنار کتل، اشعاری در مصائب امام حسین می‌خواند و چند جوان با عنوان شاطر در کنار آنها حرکت داده می‌شود و پدر کودک نیز با تنگی از شربت در کنار کودک در طول مسیر همراه آنها است. در پایان مراسم نیز، صاحب کتل با غذای نذری، از مردم پذیرایی می‌کند.

خیمه‌کوبی عصر هشتم محرم

خیمه‌کوبی و خیمه برداری از آیین‌های عاشورایی است که همه ساله جمعیت زیادی را به نوش‌آباد جلب می‌کند و این آیین، بازآفرینی سفر قافله حسینی از مدینه به کربلا است و در آغاز آیین خیمه‌کوبی، کاروانی درلباس اولیا، در حرکت است که در میانه راه، لشکر اشقیا راه بر آن‌ها می‌بندند در این قافله پیامبران اولوالعزم و فرشتگان مقرب نیز همرکاب حسین(ع) هستند.

قافله هشتم محرم نوش‌آباد، بعد از طی مسیر به بیابانی می‌رسد که خیمه گاه است. کاروان اولیا، خیمه‌های خود را برپا می‌کنند و دیگر سوی، در کنار فرات، خیمه‌های لشگر اشقیا برافراشته می‌شود تا عصر یازدهم با هجوم اشقیا، خیمه‌های حسینی در آتش سوزانده شود.

خیمه‌برداری عصر یازدهم محرم

آیین خیمه‌برداری نوش‌آباد دو بخش دارد که با تعزیه شهادت امام حسین‌(ع) آغاز می‌شود؛ لشکر اشقیاء سوار بر اسب یا پیاده، با سنگ و خنجر به خیمه‌های اهل بیت حمله می‌کنند، بر پیکر شهدا می‌تازند، کودکان را با تازیانه می‌نوازند و زنان حرم را به اسارت می‌برند.

بخش دوم آیین خیمه‌برداری نوش‌آباد، حضور زنان بنی اسد برای یاری امام حسین(ع) است، اما زمانی می‌رسند که واقعه عاشورا به پایان رسیده است. کشته‌ها در میدان افتاده، خاندان حسین به اسارت برده شده و خیمه‌هایشان در آتش سوخته است.

آن‌ها که سر و روی خود را با پارچه سیاه یا سپید پوشانده‌اند و تکه‌هایی از چوب نی را از بالای سر برهم می‌زنند به میدان می‌آیند و میخوانند "ای خیل عرب، حرمت از این کشته بدارید/هرچند شهید است، غریب است به خاکش بسپارید".

آیین‌های سنتی و مذهبی خیمه‌کوبی و خیمه برداری نوش‌آباد، بزرگترین مراسم آیینی مذهبی بر اساس یک سنت دیرینه است که سال 92 به شماره 598 در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید.

توغ‌برداری

توغ‌برداری عنوان آیین دیگری است که به‌عنوان یکی از آیین‌های رایج و مهم عزاداری شیعیان در ایران شناخته می‌شود و پیشینه توغ برداری در نوش‌آباد نیز به دوره صفویه می‌رسد و اجرای این آیین، در روز عاشورا پیشاپیش هیئت و بعد از دسته کتل توسط صاحبان آن حمل می‌شود.

نان عباسعلی

یکی از آیین‌های محرم، پخت یک نذری خوراکی بنام «نان عباسعلی» است که خرداد سال 1395 به شماره 1200 در فهرست آثار معنوی کشور به ثبت رسیده و شامل آرد، روغن، شکر، شیر، زعفران، زرد چوبه و زنجبیل است.

با توجه به طولانی شدن آیین‌های عزاداری روزهای تاسوعا و عاشورا، نان عباسعلی، برای پذیرایی از شرکت کنندگان در مراسم محرم به‌ویژه برای خوراک کودکان استفاده می‌شود.

انتهای پیام/801