به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دومین دوره همایش «امر ملی و پساجنگ» امروز در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد. وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، در این نشست با اشاره به جایگاه منحصربه‌فرد دانشگاه در جامعه ایران، به تبیین مسئولیت‌های این نهاد در دوران پساجنگ پرداخت و تأکید کرد که دانشگاه فراتر از نقش سنتی خود در بازسازی اقتصادی و فناوری، باید متولی «بازسازی اجتماعی و روانی» کشور نیز باشد.

وی با اشاره به جایگاه دانشگاه در جامعه ایران اظهار کرد: دانشگاه یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های ایران معاصر است. بخش بزرگی از توسعه کشور در حوزه‌های مختلف و همچنین نیروهای فکری، فرهنگی و مدیریتی که به ایران خدمت کرده‌اند، از دل دانشگاه‌ها برخاسته‌اند.

شالچی با بیان اینکه دانشگاه همچنان از بالاترین سطح اعتماد اجتماعی در کشور برخوردار است، افزود: براساس آخرین پیمایش‌های معتبر، دانشگاه معتبرترین نهاد اجتماعی ایران محسوب می‌شود و از سرمایه اجتماعی بالایی در میان اقشار مختلف جامعه برخوردار است. این اعتبار، مسئولیت دانشگاه را در دوران پرمخاطره کنونی دوچندان می‌کند.

وی ادامه داد: امروز کشور با مخاطرات متعددی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و هویتی مواجه است. در چنین شرایطی دانشگاه می‌تواند نقشی ایفا کند که سایر نهادهای اجتماعی قادر به انجام آن نیستند.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم در ابتدای سخنان خود ضمن قدردانی از برگزارکنندگان نشست و دانشگاه صنعتی شریف برای میزبانی این برنامه، یاد دو دانش‌آموخته این دانشگاه را گرامی داشت و گفت: نمی‌توان در دانشگاه شریف حضور داشت و از دکتر علی لاریجانی، دانشجوی ورودی سال 1354 این دانشگاه، و دکتر مرتضی لاریجانی، از دانش‌آموختگان نسل نخست پس از انقلاب، یاد نکرد.

وی با اشاره به دیدارهای خود با دکتر علی لاریجانی در روزهای پرمخاطره پیش از جنگ، خاطرنشان کرد: در یکی از ملاقات‌ها، در حالی که تهدیدات و مخاطرات جدی وجود داشت، ایشان را همچنان پرنشاط، خندان و پرانرژی دیدم. شرایط به گونه‌ای بود که مشخص نبود افراد از آن روزها سالم عبور کنند، اما ایشان با روحیه‌ای مثال‌زدنی به خدمت برای ایران ادامه می‌دادند. این روحیه ستودنی است.

شالچی با اشاره به شرایط کنونی کشور تصریح کرد: ما در مقطعی از تاریخ خود قرار گرفته‌ایم که نسل‌های آینده آن را با دقت بررسی خواهند کرد. ایران امروز در یک نقطه عطف تاریخی ایستاده است و مسیر آینده هنوز به‌طور کامل قابل پیش‌بینی نیست.

وی افزود: از منظر جامعه‌شناسی، تاریخ مسیر خطی و قطعی ندارد. عوامل متعدد در شکل‌گیری آینده نقش دارند و رفتار جوامع انسانی نیز به سادگی قابل پیش‌بینی نیست. برخی ملت‌ها در شرایط سخت مسیر تسلیم را انتخاب می‌کنند و برخی دیگر با اتکا به سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی خود از دل بحران‌ها فرصت می‌سازند.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم ادامه داد: در تاریخ جهان نمونه‌های متعددی وجود دارد که کشورها پس از جنگ و بحران، به نقاطی از پیشرفت و شکوفایی رسیده‌اند که پیش‌بینی آن در اوج بحران ممکن نبوده است. ایران نیز در طول تاریخ بارها چنین تجربه‌ای را پشت سر گذاشته و همچون ققنوس از دل دشواری‌ها برخاسته است.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تأکید کرد: جامعه ایران در سال‌های اخیر فشارهای متعددی را تجربه کرده است. جنگ، ناامنی‌های ناشی از تنش‌های منطقه‌ای و مشکلات گوناگون اجتماعی و اقتصادی، جامعه را با آسیب‌ها و فشارهای روانی مواجه کرده است. از این رو ایران نیاز دارد بار دیگر خود را بازیابد و سرمایه اجتماعی خود را ترمیم کند.

وی با اشاره به نخستین وظیفه دانشگاه در این مسیر گفت: دانشگاه باید روایتگر دردها و رنج‌هایی باشد که مردم ایران متحمل شده‌اند. این وظیفه‌ای است که نباید از آن غفلت شود.

شالچی اظهار کرد: جامعه ایران سال‌ها با تحریم‌های گسترده‌ای مواجه بوده است؛ تحریم‌هایی که طراحان آنها آشکارا از عنوان «تحریم‌های فلج‌کننده» استفاده می‌کردند و هدفشان ایجاد فشار حداکثری بر زندگی مردم بود

وی ادامه داد: در کنار تحریم‌ها، جنگ، ناامنی‌ها و از دست رفتن جان انسان‌های بی‌گناه، رنج‌های بزرگی را بر جامعه تحمیل کرده است. درد خانواده‌هایی که عزیزان خود را از دست داده‌اند، رنج کودکان و نوجوانانی که قربانی خشونت و جنگ شده‌اند و مشکلات بیمارانی که به دلیل تحریم‌ها و محدودیت‌های ناشی از آن در روند درمان با دشواری مواجه شده‌اند، واقعیت‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

شالچی تأکید کرد: دانشگاه باید این دردها را روایت کند، آنها را به حافظه اجتماعی کشور بسپارد و در بازسازی امید، همبستگی و سرمایه اجتماعی ایران نقش فعالی بر عهده بگیرد.

شالچی با تأکید بر ضرورت روایت صادقانه دردها و رنج‌های جامعه ایران گفت: خانواده‌هایی که به دلیل هزینه‌های سنگین درمان ناچار شدند روند درمان خود یا عزیزانشان را رها کنند، بخشی از واقعیت تلخ جامعه ما هستند. این دردها باید روایت شوند و اتفاقاً دلسوزان ایران باید آنها را بازگو کنند.

وی افزود: اگر ما این رنج‌ها را روایت نکنیم، روایت‌های تحریف‌شده و معوج جای آن را خواهند گرفت. نه پنهان کردن دردها و به اصطلاح زیر فرش بردن آنها راه‌حل است و نه اینکه اجازه دهیم دشمنان یا وابستگان آنها این مسائل را به نفع خود روایت کنند.

شالچی اظهار کرد: همه می‌دانیم که در جریان جنگ و بحران‌های اخیر، بخش‌هایی از جامعه ایران از وضعیت موجود رضایت نداشتند و ممکن است انتقادات و گلایه‌هایی داشته باشند، اما هنگامی که کشور در معرض خطر قرار گرفت، بسیاری از همین افراد با وجود اختلاف‌نظرها، از هر اقدامی که به سود دشمن تمام شود پرهیز کردند. این رفتارها باید دیده، تحلیل و روایت شود.

وی افزود: در این دوران قهرمانی‌های فراوانی شکل گرفت که بسیاری از آنها هنوز ناشناخته مانده‌اند. برای مثال کارکنان صنعت انرژی و برق کشور که در روزهای جنگ و پس از آن در محل کار خود حاضر شدند، از قهرمانان این سرزمین هستند.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم ادامه داد: آنها هر روز در شرایطی سر کار می‌رفتند که می‌دانستند احتمال هدف قرار گرفتن وجود دارد. زمانی که رئیس‌جمهور ایالات متحده ایران را تهدید می‌کرد که کشور را به عصر حجر بازخواهد گرداند، هیچ‌یک از کارکنان صنعت برق کشور مسئولیت خود را رها نکردند. آنان هر صبح با این احتمال از خانواده‌های خود خداحافظی می‌کردند که شاید دیگر بازنگردند، اما مردانه و زنانه ایستادند و به خدمت‌رسانی ادامه دادند.

وی خاطرنشان کرد: نمونه‌های این ایثارگری فراوان است؛ از شهدای صنعت دارو که در مسیر تأمین و توزیع دارو جان خود را از دست دادند تا کارکنانی که در بخش‌های مختلف کشور، با وجود تهدیدهای مستقیم، مسئولیت‌های خود را ترک نکردند.

شالچی با اشاره به یکی از این نمونه‌ها گفت: در گمرک خرمشهر، بانوی بارداری که در جریان بمباران زخمی شده بود، حاضر نشد محل خدمت خود را ترک کند و با وجود شرایط دشوار، به کار خود ادامه داد تا روند ترخیص کالاهای مورد نیاز کشور متوقف نشود. شاید نام بسیاری از این افراد را ندانیم، اما آنان از قهرمانان بزرگ این سرزمین هستند.

وی تأکید کرد: دانشگاه باید روایتگر این قهرمانی‌ها باشد؛ قهرمانی‌هایی که متعلق به یک قوم، یک طبقه اجتماعی یا یک جریان سیاسی خاص نیستند. از همه اقوام، سلایق و گرایش‌های فکری افرادی بودند که در این دوران سخت برای حفظ ایران ایستادگی کردند.

شالچی اظهار کرد: در دهه‌های گذشته گاه روایت‌هایی از ایران ارائه شده که بخشی از هویت ملی را برجسته کرده و بخش‌های دیگر را نادیده گرفته‌اند. عده‌ای کوشیده‌اند افتخار به ایران پیش از اسلام را در تقابل با هویت اسلامی تعریف کنند و گروهی دیگر افتخار به اسلام را به بهای نادیده گرفتن میراث ارزشمند ایران پیش از اسلام مطرح کرده‌اند.

وی افزود: برخی نیز هویت ایرانی را در تقابل با هویت‌های قومی قرار داده‌اند و در مقابل، گروهی دیگر بر هویت‌های قومی چنان تأکید کرده‌اند که گویی پیوند تاریخی همه ما در قالب ایران نادیده گرفته می‌شود.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم ادامه داد: همین وضعیت درباره نسبت میان سنت و مدرنیته یا قرائت‌های مختلف از دینداری نیز وجود داشته است. بسیاری از این مناقشات، جامعه را در برابر خود قرار داده و زمینه سوءاستفاده دشمنان را فراهم کرده است.

وی تأکید کرد: ایران در طول تاریخ خود بر پایه وحدت در عین تنوع شکل گرفته است. همان‌گونه که در هنر ایرانی، نقش‌ها و رنگ‌های متفاوت در کنار یکدیگر یک اثر واحد را خلق می‌کنند یا همان‌گونه که سازهای گوناگون در یک ارکستر هارمونی می‌آفرینند، هویت ایرانی نیز حاصل همزیستی همین تنوع‌هاست.

شالچی خاطرنشان کرد: دانشگاه باید روایت جامعی از ایران ارائه دهد؛ روایتی که بتواند همه ایرانیان را با وجود تفاوت‌های قومی، مذهبی، فرهنگی و فکری در کنار یکدیگر قرار دهد. اگر ایران آن‌گونه که در واقعیت تاریخی خود بوده و هست روایت شود، می‌تواند همه ایرانیان را ذیل یک هویت مشترک گرد هم آورد و سرمایه اجتماعی کشور را تقویت کند.

شالچی اظهار کرد: ما در یک نظم جهانی زندگی می‌کنیم که در بسیاری از موارد ناعادلانه و مبتنی بر سلطه است. بی‌تردید وظیفه اخلاقی داریم که در برابر بی‌عدالتی‌ها بایستیم، اما این ایستادگی باید عاقلانه، سنجیده و با در نظر گرفتن هزینه‌ها و پیامدها صورت گیرد.

وی افزود: باید به گونه‌ای عمل کنیم که حتی عقلای جهان نیز حقانیت مواضع ما را تأیید کنند. نمی‌توان نسبت به واقعیت‌های موجود چشم بست و تنها بر آرمان‌ها تکیه کرد. هنر سیاست‌ورزی و مدیریت اجتماعی، برقراری نسبت درست میان واقعیت و آرمان است.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم ادامه داد: عدالت، آزادی و دیگر ارزش‌های بنیادین انقلاب اسلامی همچنان اهمیت دارند و نباید از آنها دست کشید، اما نسبت میان این مفاهیم بسیار پیچیده‌تر از آن است که با شعار یا موضع‌گیری‌های احساسی قابل حل باشد.

وی تأکید کرد: گاهی در فرآیند سیاست‌گذاری با موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شویم که نیازمند تصمیم‌های دشوار و تخصصی است. این مسائل به گفت‌وگوهای عمیق علمی و کارشناسی نیاز دارند و نمی‌توان آنها را با ساده‌سازی یا فریادهای سیاسی حل کرد.

وی با اشاره به ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی کشور گفت: سرمایه ایران تنها نفت و گاز و منابع طبیعی نیست. جامعه ایرانی از سرمایه‌های عظیم فرهنگی، اجتماعی و انسانی برخوردار است که در بزنگاه‌های تاریخی خود را نشان داده‌اند.

شالچی افزود: یکی از دلایل ناکامی تحریم‌های گسترده علیه ایران، وجود شبکه‌های گسترده همیاری اجتماعی و فعالیت‌های خیرخواهانه در میان مردم بود. میلیون‌ها زن ایرانی در قالب انجمن‌های خیریه، فعالیت‌های داوطلبانه یا حتی کمک‌های غیررسمی و خانوادگی، نقش مهمی در حفظ انسجام اجتماعی کشور ایفا کردند.

وی خاطرنشان کرد: اگر امید اجتماعی بر پایه این ظرفیت‌های واقعی، قابل مشاهده و قابل سنجش شکل بگیرد، می‌تواند به سرمایه‌ای مهم برای آینده کشور تبدیل شود.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم در پایان گفت: در شرایطی که برخی رسانه‌ها به‌طور مستمر بر ناامیدی در جامعه ایران دامن می‌زنند و مشکلات موجود نیز گاه زمینه پذیرش این فضای ناامیدکننده را فراهم می‌کند، دانشگاه باید نقش فعالی در تقویت امید اجتماعی ایفا کند. امیدوارم این گفت‌وگوها بتواند به درک عمیق‌تر نقش دانشگاه در آینده ایران و جامعه ایرانی کمک کند.

انتهای پیام/