به گزارش خبرگزاری تسنیم از ورامین، امر به معروف و نهی از منکر از بنیادی‌ترین آموزه‌های مکتب اسلام است؛ فریضه‌ای که در منطق قرآن و روایات نه صرفاً یک توصیه اخلاقی، بلکه ستون پایداری جامعه دینی و ضامن بقای ارزش‌های الهی به شمار می‌آید. در منابع اسلامی بارها بر این حقیقت تأکید شده که اگر این فریضه در جامعه زنده بماند، سایر واجبات نیز در بستر آن احیا می‌شوند و اگر این اصل به فراموشی سپرده شود، به‌تدریج سایر ارزش‌ها و احکام نیز رنگ می‌بازند.

امیرالمؤمنین علی(ع) در کلامی مشهور جایگاه این فریضه را چنین ترسیم می‌کنند که همه اعمال نیک و حتی جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهی از منکر همچون قطره‌ای در برابر دریاست. این تعبیر نشان می‌دهد که این فریضه صرفاً یک دستور فردی نیست، بلکه سازوکاری برای صیانت از هویت دینی و اجتماعی جامعه اسلامی محسوب می‌شود. به بیان دیگر، امر به معروف و نهی از منکر موتور محرک اصلاح اجتماعی است؛ اصلی که اگر در جامعه جاری باشد، مسیر انحراف، ظلم و فساد مسدود خواهد شد.

نگاهی به نهضت عاشورا نیز نشان می‌دهد که این فریضه در اندیشه و عمل امام حسین(ع) جایگاهی محوری داشته است. آن حضرت در بیان هدف قیام تاریخی خود تصریح می‌کنند که برای «امر به معروف و نهی از منکر» قیام کرده‌اند؛ عبارتی کوتاه اما سرشار از معنا که در واقع بیانگر تلاش برای احیای عدالت، بازگرداندن جامعه به مسیر صحیح و مقابله با انحرافات حاکم بر زمانه بود. در نگاه امام حسین(ع)، بزرگ‌ترین معروف همان اقامه حق و عدالت و زنده‌کردن سیره پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) است و بزرگ‌ترین منکر نیز حاکمیت ظلم، فساد و طغیان است.

از این منظر، عاشورا صرفاً یک حادثه تاریخی یا یک واقعه عاطفی نیست؛ بلکه مدرسه‌ای برای تربیت انسان‌هایی است که در برابر انحراف و ظلم سکوت نمی‌کنند. قیام کربلا به جامعه اسلامی آموخت که حفظ دین و ارزش‌های الهی گاه نیازمند ایثار، فداکاری و ایستادگی در برابر قدرت‌های ظالم است. به همین دلیل است که فرهنگ عاشورا در طول تاریخ الهام‌بخش حرکت‌های اصلاحی و مقاومت در برابر ظلم بوده است.

امر به معروف و نهی از منکر در ساحت اجتماعی نیز ابعاد گسترده‌ای دارد. این فریضه تنها به تذکر زبانی یا توصیه‌های فردی محدود نمی‌شود، بلکه در سطوح مختلف جامعه از اصلاح رفتارهای اجتماعی گرفته تا مطالبه عدالت، مبارزه با فساد، ترویج ارزش‌های اخلاقی و دفاع از حق معنا پیدا می‌کند. جامعه‌ای که در آن مردم نسبت به سرنوشت یکدیگر و آینده جامعه خود احساس مسئولیت کنند، در واقع روح این فریضه را زنده نگه داشته است.

در شرایط امروز نیز یکی از جلوه‌های مهم امر به معروف و نهی از منکر را می‌توان در حضور آگاهانه مردم در صحنه‌های مختلف اجتماعی و ملی مشاهده کرد. زمانی که مردم با بصیرت و مسئولیت‌پذیری در میدان دفاع از ارزش‌ها، استقلال و عزت جامعه خود حضور می‌یابند، این حضور به‌نوعی استمرار همان روحیه‌ای است که در فرهنگ عاشورا ریشه دارد. چنین حضوری نه‌تنها پشتوانه‌ای برای اقتدار و امنیت جامعه محسوب می‌شود، بلکه پیام روشنی از بیداری و انسجام ملی به دشمنان و بدخواهان مخابره می‌کند.

تجربه تاریخی ملت‌ها نشان داده است که قدرت واقعی هر جامعه در اراده و مشارکت مردم آن نهفته است. هرگاه مردم در صحنه بوده‌اند، دشمنان نتوانسته‌اند اهداف خود را محقق کنند و هر زمان که این حضور تضعیف شده، زمینه برای فشارها و تهدیدها فراهم آمده است. بنابراین، حضور فعال مردم در عرصه‌های مختلف را می‌توان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های اجتماعی و یکی از مصادیق روشن مسئولیت‌پذیری دینی و اجتماعی دانست.

از سوی دیگر، بازخوانی پیام عاشورا در ایام محرم و عزای سیدالشهدا(ع) فرصتی ارزشمند برای بازاندیشی در همین مسئولیت‌هاست. عزاداری برای امام حسین(ع) تنها یک آیین سوگواری نیست، بلکه مجالی برای یادآوری آرمان‌های قیام عاشورا و تعهد دوباره به ارزش‌هایی همچون عدالت، آزادگی، حق‌طلبی و ایستادگی در برابر ظلم است. هنگامی که این مفاهیم در بطن جامعه زنده بماند، جامعه اسلامی می‌تواند در برابر چالش‌ها و تهدیدها با قدرت و انسجام بیشتری حرکت کند.

بر این اساس، احیای فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر به‌عنوان یکی از پیام‌های اساسی عاشورا، نیازمند آگاهی، بصیرت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.جامعه‌ای که این اصل را در ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی خود جاری سازد، نه‌تنها مسیر اصلاح و پیشرفت را هموار می‌کند، بلکه می‌تواند الگویی از پویایی، عدالت‌خواهی و مقاومت در برابر ظلم برای نسل‌های آینده ارائه دهد؛ همان پیامی که از کربلا تا امروز در وجدان بیدار امت اسلامی طنین‌انداز است.

یادداشت: حجت‌‌الاسلام مهدی حسنی، امام جمعه موقت ورامین

انتهای پیام/