به گزارش خبرگزاری تسنیم از زاهدان، در استانی که سال‌ها با خشکسالی‌های پی‌درپی، کاهش منابع آب زیرزمینی و پراکندگی گسترده جمعیتی مواجه بوده، تامین آب شرب پایدار و توسعه زیرساخت‌های فاضلاب، یکی از مهم‌ترین مطالبات مردم و اولویت‌های مدیریت اجرایی به شمار می‌رود. سیستان و بلوچستان با دارا بودن بیش از پنج هزار روستا و 55 شهر، یکی از پیچیده‌ترین نظام‌های خدمات‌رسانی آب و فاضلاب کشور را در اختیار دارد؛ شرایطی که برنامه‌ریزی دقیق، تامین عتبارات پایدار و مدیریت جهادی را بیش از هر زمان دیگری ضروری ساخته است.

فرهاد سرگلزایی، مدیرعامل شرکت آب‌وفاضلاب سیستان و بلوچستان، در گفت‌وگو با تسنیم ضمن تشریح آخرین وضعیت خدمات‌رسانی در استان، از تحقق پوشش کامل آب شرب شهری، اجرای پروژه‌های گسترده روستایی، توسعه طرح‌های فاضلاب و بهره‌گیری از ظرفیت بازچرخانی پساب سخن گفته است.

تسنیم: مهم‌ترین دستاوردهای شرکت آب‌وفاضلاب استان در حوزه آب شرب شهری چیست؟

سرگلزایی: آب، مایه حیات و یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های زندگی بشر است و با آغاز فصل گرما، اهمیت تامین پایدار آن بیش از هر زمان دیگری نمایان می‌شود. استان سیستان و بلوچستان با 55 شهر و 5 هزار و 577 روستا، گستره وسیعی را دربرمی‌گیرد و همین موضوع مسئولیت ما را دوچندان کرده است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی اقدامات گسترده‌ای در حوزه زیرساخت‌های آب و فاضلاب انجام شده و اکنون 53 شهر استان زیرپوشش خدمات آبفا قرار دارند. دو شهر باقی‌مانده شامل سرجنگل و بریس نیز در آستانه بهره‌مندی کامل از خدمات پایدار قرار گرفته‌اند.

پروژه آبرسانی شهر سرجنگل به بهره‌برداری رسیده و مردم این منطقه از آب شرب سالم برخوردار شده‌اند. همچنین پروژه آبرسانی شهر بریس در مراحل پایانی قرار دارد و با بهره‌برداری از آن، برای نخستین‌بار تمامی شهرهای استان زیرپوشش خدمات شرکت آب‌وفاضلاب قرار خواهند گرفت و شاخص بهره‌مندی شهری به مرز 100 درصد خواهد رسید.

پوشش 3400 روستا و برنامه آبرسانی به 2008 روستای دیگر

تسنیم: وضعیت خدمات‌رسانی در روستاهای استان چگونه است؟

سرگلزایی: از مجموع 5 هزار و 577 روستای استان، حدود 3 هزار و 400 روستا در حال حاضر از آب شرب پایدار بهره‌مندند. با توجه به شرایط اقلیمی استان، خشکسالی‌های متوالی، افت منابع آب زیرزمینی و خشک‌شدن سفره‌های آبی، هر سال با تنش‌های آبی در نقاط مختلف مواجه هستیم؛ اما تلاش شده با فعالیت شبانه‌روزی همکاران و حمایت دولت، خدمات‌رسانی بدون وقفه ادامه پیدا کند.

در چارچوب اهداف برنامه هفتم پیشرفت، برای 2 هزار و 8 روستای استان پروژه‌های آبرسانی تعریف شده است که اجرای آن‌ها با هدف ارتقای شاخص بهره‌مندی و تأمین آب پایدار در دستور کار قرار دارد.

برای تحقق کامل اهداف حوزه آب و فاضلاب استان در سال‌های آینده، حدود 50 همت اعتبار مورد نیاز است تا علاوه بر توسعه زیرساخت‌ها، پایداری خدمات موجود نیز تضمین شود.

آبرسانی سیار به 930 روستا؛ راهکاری موقت تا تکمیل زیرساخت‌ها

تسنیم: وضعیت آبرسانی سیار در استان چگونه است؟

سرگلزایی: در حال حاضر حدود 930 روستا از طریق تانکرهای آبرسانی سیار خدمات دریافت می‌کنند. البته آبرسانی سیار راه‌حلی موقت است و هرگز جایگزین شبکه‌های پایدار نخواهد شد، اما تا زمان تکمیل پروژه‌های زیرساختی، همکاران ما به‌صورت شبانه‌روزی در حال خدمت‌رسانی هستند تا مشکلات ناشی از کمبود آب به حداقل برسد.

تسنیم: مهم‌ترین تغییر مدیریتی در سال گذشته چه بود؟

سرگلزایی: یکی از مهم‌ترین اقدامات سال گذشته، تغییر رویکرد در اجرای پروژه‌ها بود. در گذشته پروژه‌های متعددی تعریف می‌شد، اما محدودیت منابع مالی و پراکندگی اعتبارات موجب طولانی شدن زمان اجرا می‌شد و مردم از نتایج آن بهره‌مند نمی‌شدند.

با حمایت استاندار، معاونت عمرانی استانداری، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، فرمانداران و بخشداران، پروژه‌ها بر اساس اولویت‌های واقعی مردم بازنگری شدند. نیازهای هر شهرستان احصا شد و پروژه‌هایی که بیشترین تأثیر را در رفع مشکلات مردم داشتند، در اولویت تخصیص اعتبار قرار گرفتند.

این رویکرد موجب شد شاخص‌های عملکردی مجموعه رشد قابل توجهی پیدا کند.ادامه این گفت‌وگو شامل بخش‌های تخصصی حوزه فاضلاب، بازچرخانی پساب، آمار تصفیه‌خانه‌ها، طرح‌های زاهدان و زابل و برنامه‌های سال 1405 است که در بخش دوم ارائه خواهد شد.

توسعه فاضلاب در 6 شهر و یک روستا؛ هدف‌گذاری برای رسیدن به شاخص 70 درصدی

تسنیم: آخرین وضعیت طرح‌های فاضلاب استان چگونه است؟

سرگلزایی: در حال حاضر اجرای طرح‌های جمع‌آوری و دفع بهداشتی فاضلاب در شش شهر استان و یک روستای هدف در دستور کار قرار دارد و برنامه‌ریزی‌ها به‌گونه‌ای انجام شده که با تکمیل این طرح‌ها، شاخص بهره‌مندی استان از خدمات فاضلاب به حدود 70 درصد برسد.

سه شهر از این مجموعه در شمال استان، یک شهر در مرکز استان و سه نقطه در جنوب استان قرار دارند. در کنار این شهرها، روستای کهک در شهرستان زهک نیز به‌عنوان نخستین روستای استان برای بهره‌مندی از خدمات دفع بهداشتی فاضلاب انتخاب شده است.

عملیات اجرایی شبکه فاضلاب روستای کهک در سال گذشته حدود 80 درصد پیشرفت فیزیکی داشته و پیش‌بینی می‌شود امسال به بهره‌برداری کامل برسد تا تمامی ساکنان این روستا تحت پوشش خدمات قرار گیرند.

انتخاب شهرهای هدف نیز بر اساس شاخص‌های فنی، جمعیتی و نیازهای توسعه‌ای انجام شده تا بیشترین اثربخشی را در افزایش شاخص بهره‌مندی استان داشته باشد. در صورت تکمیل پروژه‌های در دست اجرا، شاخص بهره‌مندی فاضلاب استان به حدود 70 درصد خواهد رسید؛ رقمی که به‌طور قابل توجهی بالاتر از میانگین کشوری است.

عبور از میانگین کشوری؛ جهش فاضلاب در سیستان و بلوچستان

تسنیم: شاخص فعلی بهره‌مندی فاضلاب در استان چه میزان است؟

سرگلزایی: در حال حاضر متوسط بهره‌مندی از خدمات فاضلاب در کشور حدود 55 درصد است، اما شاخص استان حدود 31 درصد است که تنها در سال گذشته حدود سه درصد افزایش یافته است.

این رشد قابل توجه نتیجه افزایش چشمگیر اعتبارات حوزه فاضلاب بوده است. در سال 1404 میزان اعتبارات این بخش نسبت به سال 1403 بیش از 300 درصد رشد داشت و در مجموع حدود یک‌هزار و 200 میلیارد تومان، معادل 1.2 همت، در حوزه فاضلاب استان هزینه شد.

نکته مهم این است که علاوه بر مصوب شدن اعتبارات، تخصیص آن‌ها نیز به‌صورت کامل انجام شد و همین موضوع زمینه جهش در شاخص‌های بهره‌مندی را فراهم کرد.

زاهدان پیشتاز اجرای طرح فاضلاب استان

تسنیم: وضعیت اجرای طرح‌های فاضلاب در شهرهای مختلف چگونه است؟

سرگلزایی: پروژه‌های فاضلاب استان متناسب با اعتبارات تخصیص‌یافته، پیشرفت‌های متفاوتی دارند و در حال حاضر شهر زاهدان بیشترین میزان پیشرفت فیزیکی را در میان شهرهای هدف به خود اختصاص داده است.

تاکنون حدود 45 درصد از طرح جامع فاضلاب زاهدان اجرا شده و حدود 37 درصد جمعیت این شهر تحت پوشش خدمات دفع بهداشتی فاضلاب قرار دارند. در شمال استان نیز شهرهای زابل و زهک دارای طرح فاضلاب هستند و شبکه فاضلاب زابل از قدیمی‌ترین شبکه‌های استان محسوب می‌شود.

به دلیل قدمت بالای این شبکه، از سال 1400 عملیات بازسازی و نوسازی آن در قالب طرح‌های عمرانی آغاز شده و اعتبارات لازم برای اجرای آن پیش‌بینی شده است. در حال حاضر شهرهای زابل، زهک، زاهدان، ایرانشهر، چابهار و کنارک دارای طرح‌های فعال فاضلاب هستند و عملیات اجرایی در این شهرها با سرعت مناسبی در حال انجام است.

بازچرخانی پساب؛ تبدیل تهدید کم‌آبی به فرصت توسعه

تسنیم: برنامه شرکت آبفا برای استفاده مجدد از پساب چیست؟

سرگلزایی: امروزه در سراسر دنیا نگاه به فاضلاب صرفاً به‌عنوان یک پسماند نیست، بلکه پساب تصفیه‌شده به‌عنوان یک منبع ارزشمند آبی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سیستان و بلوچستان نیز به دلیل خشکسالی‌های مداوم و محدودیت منابع آب، بازچرخانی و استفاده مجدد از پساب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سال گذشته، واگذاری پساب تصفیه‌شده به بخش صنعت بود که با حمایت استاندار استان محقق شد. در حال حاضر در دو شهر زاهدان و زابل قراردادهای واگذاری پساب به واحدهای صنعتی منعقد شده و صنایع مستقر در این مناطق از پساب تصفیه‌شده در فرآیندهای تولیدی خود استفاده می‌کنند.

درآمد حاصل از فروش پساب نیز مجدداً در توسعه و تکمیل پروژه‌های فاضلاب هزینه می‌شود تا روند اجرای طرح‌ها با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند. همچنین معتقدیم فرهنگ استفاده مجدد از پساب نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا استفاده از پساب در صنایع و برخی مصارف مجاز کشاورزی می‌تواند فشار بر منابع آب شیرین را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

شرکت آب‌وفاضلاب آمادگی کامل دارد تا در سایر شهرهای استان نیز، در صورت وجود متقاضی و سرمایه‌گذار، پساب تولیدی را برای مصارف مجاز در اختیار بخش‌های مختلف قرار دهد.بخش سوم این گفت‌وگو شامل آمار اجرای شبکه‌های فاضلاب، وضعیت تصفیه‌خانه‌ها، برنامه‌های توسعه سال 1405 و پاسخ به برخی ابهامات درباره آب‌های سطحی زاهدان خواهد بود.

اجرای 80 کیلومتر شبکه فاضلاب؛ یکی از بالاترین رکوردهای سال‌های اخیر

تسنیم: عملکرد اجرایی شرکت آب‌وفاضلاب استان در حوزه فاضلاب طی سال گذشته چگونه بوده است؟

سرگلزایی: طی سال 1404 حدود 80 کیلومتر شبکه جمع‌آوری فاضلاب در سطح استان اجرا شد که یکی از بالاترین حجم‌های اجرای شبکه در سال‌های اخیر محسوب می‌شود. این میزان اجرای شبکه، حاصل افزایش اعتبارات، تمرکز بر پروژه‌های اولویت‌دار و تلاش مستمر مجموعه آب‌وفاضلاب استان بوده است. خوشبختانه حمایت‌های مجموعه مدیریت استان و سازمان برنامه‌وبودجه کشور از طرح‌های فاضلاب مطلوب بوده و همین موضوع موجب شده عملیات اجرایی پروژه‌ها با سرعت و کیفیت مناسبی دنبال شود.

برنامه‌ریزی ما این است که این روند در سال جاری نیز با جدیت ادامه یابد تا بتوانیم بخش بیشتری از جمعیت استان را از خدمات دفع بهداشتی فاضلاب بهره‌مند کنیم.

چهار تصفیه‌خانه فعال و تولید سالانه 12 میلیون مترمکعب پساب

تسنیم: وضعیت تصفیه‌خانه‌های فاضلاب استان چگونه است؟

سرگلزایی: در حال حاضر چهار تصفیه‌خانه فاضلاب در شهرهای زاهدان، زابل، چابهار و کنارک در مدار بهره‌برداری قرار دارند و خدمات دفع بهداشتی فاضلاب را به شهروندان ارائه می‌کنند. مجموع تولید پساب در تصفیه‌خانه‌های استان سالانه حدود 12 میلیون مترمکعب است که ظرفیت ارزشمندی برای تأمین نیازهای صنعتی و برخی مصارف مجاز کشاورزی محسوب می‌شود.

تمامی پساب‌های تولیدی به‌صورت مستمر توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست پایش می‌شوند و کنترل‌های کیفی لازم بر آن‌ها صورت می‌گیرد. پساب تولیدی در تصفیه‌خانه‌های استان مطابق استانداردهای سازمان حفاظت محیط‌زیست بوده و استفاده از آن در چارچوب ضوابط تعیین‌شده بلامانع است. این موضوع نشان می‌دهد که فاضلاب تصفیه‌شده می‌تواند از یک تهدید زیست‌محیطی به فرصتی برای توسعه پایدار و مدیریت بهینه منابع آبی تبدیل شود.

ارتقای تصفیه‌خانه‌ها و احداث تاسیسات جدید در دستور کار

تسنیم: مهم‌ترین برنامه‌های توسعه‌ای شرکت در حوزه تصفیه‌خانه‌ها چیست؟

سرگلزایی: تکمیل و ارتقای سه تصفیه‌خانه اصلی استان در دستور کار قرار دارد. در شهر زابل، طرح ارتقای تصفیه‌خانه فاضلاب اجرا خواهد شد؛ در زاهدان، تکمیل بخش لجن تصفیه‌خانه در برنامه قرار گرفته و در کنارک نیز احداث تصفیه‌خانه‌ای جدید با ظرفیت هفت هزار و 500 مترمکعب در شبانه‌روز پیش‌بینی شده است.

اعتبارات مورد نیاز این پروژه‌ها پیش‌بینی شده و تلاش خواهیم کرد در نیمه نخست سال جاری پیمانکاران مربوطه انتخاب شوند تا عملیات اجرایی هرچه سریع‌تر آغاز شود. هدف ما این است که با تکمیل این طرح‌ها، علاوه بر افزایش ظرفیت تصفیه، کیفیت خدمات نیز ارتقا یابد و زمینه بهره‌برداری بهینه از پساب تولیدی فراهم شود.

هدف‌گذاری برای واگذاری 16 هزار انشعاب جدید فاضلاب

تسنیم: برنامه شرکت آب‌وفاضلاب برای سال 1405 چیست؟

سرگلزایی: برای سال جاری برنامه‌های توسعه‌ای متعددی پیش‌بینی شده است. یکی از مهم‌ترین اهداف ما، واگذاری بیش از 16 هزار انشعاب جدید فاضلاب در سطح استان است. با تحقق این هدف، جمعیتی نزدیک به 100 هزار نفر دیگر از شهروندان سیستان و بلوچستان تحت پوشش خدمات فاضلاب شهری قرار خواهند گرفت.

این اقدام می‌تواند تأثیر بسزایی در ارتقای شاخص‌های بهداشتی، حفاظت از محیط‌زیست و بهبود کیفیت زندگی شهروندان داشته باشد.

آب‌های سطحی زاهدان الزاماً فاضلاب نیستند

تسنیم: درباره برخی تصورات عمومی نسبت به آب‌های جاری در معابر زاهدان چه توضیحی دارید؟

سرگلزایی: یکی از موضوعاتی که لازم است درباره آن شفاف‌سازی شود، منشأ آب‌هایی است که در برخی معابر شهر زاهدان مشاهده می‌شوند. این آب‌ها الزاماً فاضلاب خانگی نیستند و ممکن است ناشی از بارندگی، آبریزی‌های غیرمجاز یا سایر عوامل باشند؛ بنابراین نباید همه آن‌ها را به شبکه فاضلاب مرتبط دانست.

متولی جمع‌آوری آب‌های سطحی در شهرها، شهرداری‌ها هستند و وظیفه شرکت آب‌وفاضلاب صرفاً اجرای شبکه جمع‌آوری و دفع فاضلاب خانگی است. طول کل شبکه مورد نیاز فاضلاب شهر زاهدان حدود یک‌هزار و 100 کیلومتر برآورد شده که تاکنون حدود 430 کیلومتر آن اجرا شده است.

تمامی مناطقی که شبکه فاضلاب در آن‌ها اجرا شده، تحت پوشش خدمات قرار گرفته‌اند و هیچ نقطه‌ای وجود ندارد که شبکه اجرا شده باشد اما خدمات دفع فاضلاب ارائه نشود. بخش قابل توجهی از آبریزی‌هایی که عمدتاً در برخی مناطق شمالی زاهدان مشاهده می‌شود، منشأیی غیر از فاضلاب خانگی دارند و لازم است از سوی دستگاه‌های متولی مورد بررسی قرار گیرند.

توسعه زیرساخت‌ها؛ مسیر ادامه‌دار آبفا در سیستان و بلوچستان

تسنیم: مهم‌ترین اولویت‌های شرکت آب‌وفاضلاب استان در ادامه مسیر چیست؟

سرگلزایی: توسعه شبکه‌های فاضلاب، افزایش پوشش خدمات، تکمیل تصفیه‌خانه‌ها، گسترش استفاده از پساب و تأمین پایدار آب شرب از مهم‌ترین برنامه‌های شرکت در سال جاری است. امیدواریم با استمرار حمایت‌های دولت، همراهی مجموعه مدیریت استان و تخصیص به‌موقع اعتبارات، بتوانیم روند رو به رشد شاخص‌های آب و فاضلاب را ادامه دهیم و خدمات شایسته‌تری به مردم شریف سیستان و بلوچستان ارائه کنیم.

مردم استان در شرایط سخت اقلیمی همواره همراه و صبور بوده‌اند و وظیفه ماست که با تمام توان، برای تأمین آب سالم، توسعه زیرساخت‌های فاضلاب و ارتقای کیفیت خدمات تلاش کنیم؛ چرا که دسترسی به آب سالم و خدمات بهداشتی مناسب، حق مسلم همه شهروندان است.

انتهای پیام/.