ناگفتههای معاون سابق پارلمانی سپاه از فرماندهی شهید سلامی
- اخبار استانها
- اخبار یزد
- 25 خرداد 1405 - 10:26
خبرگزاری تسنیم ـ فرشاد براتی| سالگرد شهادت سردار سپهبد شهید حسین سلامی، فرمانده باصلابت و اثرگذار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فرصتی برای بازخوانی ابعاد شخصیتی و مدیریتی یکی از چهرههای برجسته و راهبردی تاریخ معاصر کشور است؛ فرماندهای که نقش او در تقویت توان دفاعی، ارتقای بازدارندگی و شکلدهی به نگاه راهبردی جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته است.
به همین مناسبت، خبرنگار تسنیم یزد، در گفتوگویی تفصیلی با دکتر محمدصالح جوکار، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی، رئیس کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس شورای اسلامی، نائبرئیس اسبق کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، معاون اسبق پارلمانی فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، رئیس اسبق سازمان بسیج دانشآموزی کشور و از فرماندهان اسبق سپاه در استانهای یزد و هرمزگان، به بررسی ابعاد مختلف شخصیت، سیره مدیریتی و نقشآفرینیهای شهید سلامی پرداخته است.
تسنیم: در آغاز اگر بخواهید شهید سپهبد حسین سلامی را در چند جمله معرفی کنید، برجستهترین ویژگی شخصیتی ایشان چه بود؟
جوکار: اگر بخواهم سردار شهید حسین سلامی را از نگاه خودم و بر اساس شناختی که از سالها فعالیت ایشان در مسئولیتهای مختلف داشتم معرفی کنم، باید بگویم ایشان را نمیتوان در یک بعد یا یک عنوان محدود خلاصه کرد. شهید سلامی یک فرمانده صرفاً نظامی نبود، بلکه ترکیبی از «اندیشه راهبردی، ایمان عمیق، روحیه انقلابی و درک دقیق از شرایط پیچیده منطقهای و جهانی» در وجود ایشان شکل گرفته بود.
در نگاه من، برجستهترین ویژگی شخصیتی ایشان «ترکیب عقلانیت و معنویت در تصمیمگیری» بود. یعنی در کنار اینکه در حوزه نظامی و دفاعی کاملاً مسلط و دقیق عمل میکرد، نگاه او به مسائل صرفاً تکنیکی نبود؛ بلکه تصمیماتش ریشه در باورهای اعتقادی، نگاه ولایی و احساس تکلیف نسبت به انقلاب اسلامی داشت. همین موضوع باعث میشد در عین صلابت در مدیریت میدان، در رفتار فردی بسیار متواضع، شنوا و همراه با نیروها باشد.
از سوی دیگر، آنچه از وی به عینه میتوانستیم ببینیم، «قدرت تحلیل راهبردی و نگاه آیندهمحور» ایشان است. شهید سلامی صرفاً به مسائل روزمره نمیپرداخت، بلکه تلاش میکرد تحولات آینده، نوع تهدیدات دشمن و مسیر حرکت نظامی و امنیتی کشور را از قبل تحلیل و برای آن برنامهریزی کند. این ویژگی باعث شد در دوره مسئولیت ایشان، سپاه در بسیاری از حوزههای دفاعی به سمت توسعه فناوریهای نوین و تقویت توان بازدارندگی حرکت کند.
در کنار این ویژگیها، نباید از «روحیه مردمی، تواضع و ارتباط نزدیک با بدنه نیروها» غافل شد. ایشان در عین جایگاه بالای فرماندهی، هیچگاه فاصله سازمانی و انسانی با نیروهای جوان احساس نمیکرد و همین موضوع باعث ایجاد اعتماد و انگیزه در مجموعه تحت امرش شده بود. این ویژگی از نگاه بسیاری از فرماندهان، یکی از عوامل مهم اثرگذاری مدیریتی او به شمار میرفت.
شهید سلامی شخصیتی بود که «درک عمیق از میدان، ایمان ریشهدار، نگاه آیندهنگر و تواضع در رفتار» را در کنار هم داشت و همین ترکیب، او را به یکی از چهرههای متمایز در ساختار دفاعی کشور تبدیل کرده بود.
در همین زمینه یکی از فرماندهان نیروهای مسلح نیز درباره او تعبیر دقیقی دارد که گفته بود: «شهید سلامی تلفیقی از عقلانیت، جسارت و معنویت در فرماندهی بود.»
تسنیم: بسیاری شهید سلامی را فرماندهای مقتدر و در عین حال متواضع توصیف میکنند؛ این ترکیب کمنظیر چگونه در رفتار و منش ایشان نمود داشت؟
جوکار: شهید سپهبد حسین سلامی، نمونهای روشن از پیوند «اقتدار مدیریتی» با «اخلاق فردی و تواضع انسانی» بود. در سطح مسئولیتهای کلان، ایشان هیچگاه در مواجهه با موضوعات راهبردی و امنیتی دچار تردید یا انفعال نمیشد و تصمیمگیریهایش بر اساس تحلیل دقیق شرایط و شناخت عمیق از میدان صورت میگرفت. این اقتدار در عمل، یکی از عوامل مهم در افزایش توان بازدارندگی کشور در سالهای اخیر محسوب میشود.
اما در کنار این اقتدار، آنچه در رفتار شخصی و تعاملات روزمره ایشان دیده میشد، کاملاً متفاوت و در عین حال مکمل آن بود. در ارتباط با نیروها، بهویژه نسل جوان، هیچگونه فاصلهگذاری رسمی و خشک وجود نداشت. او تلاش میکرد فضای گفتوگو و ارتباط مستقیم با بدنه نیروها را حفظ کند و همین مسئله باعث شده بود بسیاری از فرماندهان و نیروهای میدانی احساس نزدیکی و اعتماد بیشتری نسبت به او داشته باشند.
در جلسات رسمی، شهید سلامی شخصیتی جدی، دقیق و کاملاً مسلط به موضوع بود، اما همین فرد در فضای غیررسمی و میدانی، رفتاری آرام، شنوا و بدون تکلف داشت. این تغییر فضا به معنای تغییر شخصیت نبود، بلکه نشاندهنده این بود که او مدیریت را صرفاً در چارچوب دستور و ساختار خشک اداری نمیدید، بلکه به عنصر انسانی در مدیریت اعتقاد جدی داشت.
در بررسی عملکرد ایشان، نکته مهم این است که اقتدار او صرفاً مبتنی بر جایگاه سازمانی نبود، بلکه از «اعتماد به نفس راهبردی» و «شناخت دقیق از توان داخلی» نشأت میگرفت. به همین دلیل، در تصمیمهای مهم، بدون وابستگی ذهنی به بیرون، بر ظرفیتهای داخلی تکیه میکرد و همین نگاه در توسعه توان دفاعی کشور نقش اساسی داشت.
در کنار این ویژگیها، روحیه تواضع و اخلاقمداری او نیز کاملاً محسوس بود. در برخوردهای فردی، رفتار او بهگونهای بود که فاصلههای رسمی را به حداقل میرساند و همین موضوع باعث میشد ارتباطات انسانی در مجموعهای که مدیریت میکرد، تقویت شود.
این ترکیب اقتدار و تواضع، از او چهرهای ساخته بود که هم در سطح تصمیمسازی کلان اثرگذار بود و هم در سطح انسانی و سازمانی، قابل اعتماد و الهامبخش محسوب میشد.
تسنیم: مهمترین خصوصیت اخلاقی شهید سلامی که بیش از همه بر اطرافیان و همرزمانش اثر میگذاشت چه بود؟
جوکار: به یقین در ارتباط با سردار شهید سلامی باید گفت که وی نمونه ای فضایل مختلف اخلاقی بود که در یک شخصیت جمع شده بود اما از نگاه من، مهمترین خصوصیت اخلاقی شهید سپهبد حسین سلامی که بیش از هر چیز در رفتار فردی و مدیریتی ایشان دیده میشد، «احساس عمیق مسئولیت همراه با معنویت و باور قلبی به مأموریت الهی» بود. این ویژگی باعث میشد نگاه او به مسئولیتهای نظامی صرفاً یک وظیفه اداری یا سازمانی نباشد، بلکه آن را یک تکلیف الهی و اعتقادی بداند که باید با نهایت دقت، صداقت و اخلاص انجام شود.
در رفتار روزمره ایشان، این روحیه به شکل جدیت در کار، پیگیری مستمر امور و دقت بالا در تصمیمگیریها خودش را نشان میداد. او نسبت به مسائل کلان و حتی جزئیات اجرایی در حوزه مأموریتهای سپاه بیتفاوت نبود و تلاش میکرد هیچ موضوعی بدون بررسی دقیق باقی نماند. همین دقت و حساسیت باعث شده بود در میان نیروها به فردی شناخته شود که کار را سطحی و مقطعی نمیبیند، بلکه برای هر موضوع یک نگاه عمیق و بلندمدت دارد.
در کنار این روحیه مسئولیتپذیر، یکی دیگر از ویژگیهای برجسته او «ثبات شخصیتی و آرامش در شرایط سخت» بود. در مقاطع حساس که کشور با تهدیدات یا فشارهای مختلف مواجه میشد، او از نظر روحی دچار آشفتگی یا تصمیمهای احساسی نمیشد، بلکه با آرامش، تحلیل و اتکا به توان داخلی تصمیمسازی میکرد. این ویژگی در فضای نظامی و امنیتی اهمیت بسیار بالایی دارد و یکی از دلایل اعتماد مجموعه به مدیریت او بود.
در بعد اخلاقی و رفتاری نیز شهید سلامی فردی کمتکلف، سادهزیست و بهدور از تشریفات غیرضروری بود. این موضوع باعث شده بود ارتباط او با نیروهای بدنه سازمان، ارتباطی خشک و فاصلهدار نباشد. او تلاش میکرد فضای صمیمی و در عین حال منظم را در مجموعه حفظ کند و این موضوع در افزایش انگیزه و روحیه نیروها اثرگذار بود.
آنچه بیش از همه در شخصیت اخلاقی او برجسته بود، «تلفیق ایمان، مسئولیتپذیری، آرامش در بحران و دقت در عمل» بود؛ مجموعهای از ویژگیها که باعث میشد حضور او در رأس فرماندهی سپاه، اثرگذاری عمیق و پایدار در ساختار دفاعی کشور داشته باشد.
تسنیم: رابطه شهید سلامی با نیروهای سپاه به ویژه جوانان و نیروهای میدانی چگونه بود؟
جوکار: ارتباط شهید سلامی با جوانان بسیار خاص بود به گونه ای که از نگاه من، یکی از ویژگیهای برجسته شهید سپهبد حسین سلامی، نوع نگاه او به بدنه سپاه و بهخصوص نیروهای جوان و میدانی بود. او اعتقاد داشت که قدرت واقعی سپاه نه صرفاً در ساختار فرماندهی، بلکه در ایمان، انگیزه و توان نیروهای جوانی است که در میدان حضور دارند. به همین دلیل، ارتباط او با این بدنه صرفاً یک ارتباط اداری و سازمانی نبود، بلکه یک رابطه مبتنی بر اعتماد، احترام متقابل و باور به نقشآفرینی نسل جدید بود.
در روایتهایی که از عملکرد و سبک مدیریتی او در رسانهها منتشر شده، این نکته بهوضوح دیده میشود که شهید سلامی تلاش میکرد فاصله میان سطوح عالی فرماندهی و نیروهای عملیاتی را کاهش دهد. او بهطور جدی معتقد بود که فرماندهی موفق، فرماندهیای است که صدای میدان را بشنود و تصمیماتش بر اساس واقعیتهای عملیاتی و تجربه نیروهای حاضر در صحنه شکل بگیرد.
در بسیاری از تحلیلها درباره دوران مسئولیت او، تأکید شده که شهید سلامی نگاه ویژهای به جوانسازی و میدان دادن به نیروهای تازهنفس داشت. او بر این باور بود که آینده توان دفاعی کشور در گرو اعتماد به نسل جدید است و باید به آنان فرصت تجربه، خطا و رشد داده شود. این نگاه باعث شده بود فضای سپاه در دوره او، فضایی پویا و مبتنی بر ارتقای توان انسانی تلقی شود.
در کنار این نگاه ساختاری، در رفتار فردی نیز او تلاش میکرد ارتباطی صمیمی و بدون تشریفات اضافی با نیروهای تحت امر داشته باشد. در گزارشهای مختلف آمده که او در مواجهه با نیروهای جوان، بیشتر نقش یک راهنما و پشتیبان را ایفا میکرد تا صرفاً یک فرمانده دستوری. همین موضوع باعث افزایش انگیزه و احساس تعلق در میان نیروهای میدانی شده بود.
رابطه شهید سلامی با نیروهای سپاه و جوانان را میتوان یک «رابطه تربیتی و اعتمادمحور» دانست؛ رابطهای که در آن فرماندهی صرفاً صدور دستور نبود، بلکه هدایت، حمایت و پرورش نیروهای آیندهساز در اولویت قرار داشت.
تسنیم: آیا خاطره شخصی از تواضع، مردمداری یا روحیه معنوی ایشان دارید که کمتر گفته شده باشد؟
جوکار: یکی از خاطرات عینی و ماندگاری که از شهید سپهبد حسین سلامی در ذهنم نقش بسته، مربوط به سفر ایشان به استان یزد و حضور در مراسم افتتاح برخی پروژههاست. در همان دیدار، آنچه بیش از هر چیز توجه همه را جلب میکرد، ارتباط بسیار صمیمی و نزدیک ایشان با مردم بود؛ بهگونهای که هر فردی که با ایشان دیدار میکرد، از تواضع، ادب و مردمداری ایشان به نیکی یاد میکرد و این ویژگی را بهوضوح در رفتارشان مشاهده مینمود.
این روحیه صرفاً محدود به همان سفر یا یک مقطع خاص نبود، بلکه در تمام سالهای زندگی پربرکت ایشان، چه در دیدارهای حضوری و چه در روایتهایی که از دیگران میشنیدیم، همواره بر یک نکته تأکید مشترک وجود داشت و آن هم «تواضع، فروتنی و توجه ویژه به مردم و نیروها» بود. این خصوصیت در کنار صلابت و جایگاه فرماندهی ایشان، ترکیبی کمنظیر از اقتدار و اخلاقمداری را در شخصیت وی شکل داده بود؛ ویژگیای که باعث شده بود ارتباط او با بدنه جامعه و نیروهای تحت امر، ارتباطی صرفاً سازمانی نباشد، بلکه رابطهای انسانی، صمیمی و اثرگذار باشد.
تسنیم: شهید سلامی در عرصه فرماندهی چه تفاوتها و ویژگیهای متمایزی داشت که او را به چهرهای برجسته در سپاه تبدیل کرد؟
جوکار: از نگاه من، یکی از مهمترین ویژگیهای شهید سپهبد حسین سلامی در حوزه فرماندهی، این بود که صرفاً یک فرمانده اجرایی در میدان نبود، بلکه در کنار تجربه عملیاتی، یک نگاه کاملاً راهبردی و آیندهمحور داشت. این ترکیب باعث میشد تصمیمهای او محدود به شرایط روز نباشد، بلکه بر اساس تحلیل روندهای بلندمدت تهدیدات و فرصتها در حوزه امنیت ملی شکل بگیرد.
در بررسی دوران مسئولیت ایشان، یکی از تفاوتهای جدی او با بسیاری از فرماندهان، توجه همزمان به «میدان عمل» و «سطح کلان راهبردی» بود. او هم از جزئیات میدان نبرد و توان عملیاتی نیروها شناخت دقیق داشت و هم در سطح کلان، به طراحی ساختارها و توسعه ظرفیتهای دفاعی کشور توجه ویژه نشان میداد. همین نگاه دو سطحی باعث شد در بسیاری از پروژههای دفاعی، نقش او صرفاً مدیریتی نباشد، بلکه نقش هدایتگر و جهتدهنده داشته باشد.
ویژگی دیگر او، اعتقاد جدی به «تحول در ساختار دفاعی بر پایه دانش بومی» بود. در روایتهای مختلف از عملکرد او، این نکته برجسته است که شهید سلامی به توان داخلی بهعنوان یک اصل راهبردی نگاه میکرد و بر این باور بود که اتکا به ظرفیتهای داخلی، مهمترین عامل پایداری قدرت دفاعی کشور است. این نگاه در توسعه توان موشکی، پهپادی و ارتقای سطح بازدارندگی کشور نقش تعیینکنندهای داشت.
در کنار اینها، یکی از ویژگیهای کمتر مورد توجه اما بسیار مهم در سبک فرماندهی او، «توان ایجاد انسجام و هماهنگی میان لایههای مختلف سازمانی» بود. او تلاش میکرد فاصله میان تصمیمسازی در سطح کلان و اجرای میدانی را کاهش دهد و این ارتباط را به شکل مستقیم و کارآمد برقرار کند. همین موضوع باعث افزایش سرعت عمل و هماهنگی در مجموعه تحت فرماندهی او شده بود.
در نهایت، تفاوت اصلی او در این بود که فرماندهی را صرفاً یک جایگاه نظامی نمیدید، بلکه آن را یک «مسئولیت تمدنی و راهبردی» برای حفظ امنیت، اقتدار و پیشرفت کشور تلقی میکرد؛ نگاهی که در کمتر فرماندهای به این وسعت و انسجام دیده میشود.
تسنیم: سبک مدیریتی ایشان را بیشتر چگونه میتوان توصیف کرد؛ فرماندهی میدانی، راهبردی، انگیزشی یا ترکیبی از همه اینها؟
جوکار: سبک مدیریتی شهید سپهبد حسین سلامی را نمیتوان در یک قالب محدود مثل صرفاً میدانی یا صرفاً راهبردی تعریف کرد، بلکه ویژگی اصلی او «ترکیبی و چندلایه» بودن فرماندهیاش بود. او همزمان در چند سطح مختلف عمل میکرد و همین موضوع باعث شده بود که در ساختار سپاه، یک فرمانده صرفاً اجرایی یا صرفاً نظری تلقی نشود، بلکه نقش یک مدیر راهبردیِ میدانی را ایفا کند.
در سطح راهبردی، شهید سلامی نگاه بسیار دقیق و بلندمدتی به تحولات امنیتی و نظامی داشت. تصمیمگیریهای او محدود به شرایط لحظهای نبود و تلاش میکرد روندهای آینده تهدیدات را تحلیل کند. همین نگاه باعث شد بسیاری از برنامههای دفاعی در دوره مسئولیت او با رویکرد توسعه توان بازدارندگی و حرکت به سمت فناوریهای نوین شکل بگیرد. در واقع او به جای واکنشمحور بودن، نگاه پیشدستانه به تهدیدات داشت.
در سطح میدانی نیز ارتباط او با واقعیت صحنه بسیار جدی بود. برخلاف برخی سبکهای مدیریتی که فاصله زیادی با بدنه عملیاتی دارند، او تلاش میکرد از وضعیت واقعی نیروها، توان عملیاتی و نیازهای میدان آگاهی مستقیم داشته باشد. این ارتباط باعث میشد تصمیمهای کلان او با واقعیت اجرایی هماهنگ باشد و همین هماهنگی یکی از نقاط قوت مدیریتی او محسوب میشد.
در بعد انگیزشی، نقش او در ایجاد روحیه خودباوری در بدنه سپاه بسیار برجسته بود. او به توان داخلی و ظرفیت نیروهای جوان اعتقاد جدی داشت و همین باور را در سطح سازمانی منتقل میکرد. این موضوع باعث میشد نیروهای جوان احساس کنند در یک ساختار صرفاً دستوری قرار ندارند، بلکه در یک فرآیند رشد و اعتمادسازی مشارکت دارند.
از طرف دیگر، در بسیاری از تحلیلها و روایتهای مرتبط با عملکرد او، این نکته دیده میشود که شهید سلامی به انسجام سازمانی و هماهنگی بین سطوح مختلف فرماندهی اهمیت ویژهای میداد. او تلاش میکرد تصمیمسازی در سطح کلان و اجرای عملیاتی در میدان از هم جدا نباشند و یک جریان منسجم ایجاد شود.
به همین دلیل، سبک فرماندهی او را میتوان یک «مدل ترکیبی مبتنی بر راهبرد، میدان و انگیزش انسانی» دانست که هر سه بعد را در کنار هم پیش میبرد و همین ویژگی باعث تمایز او در ساختار فرماندهی سپاه شده بود.
تسنیم: یکی از ویژگیهای مهم شهید سلامی، قدرت تصمیمگیری در شرایط پیچیده بود؛ این روحیه چگونه شکل گرفته بود؟
جوکار: بله شهید سلامی در شرایط پیچیده همیشه بهترین تصمیمها را میگرفت، قدرت تصمیمگیری شهید سپهبد حسین سلامی در شرایط پیچیده، یک ویژگی لحظهای یا صرفاً شخصیتی نبود، بلکه نتیجه یک فرآیند طولانی از تجربه، مواجهه مستقیم با میدانهای مختلف و شناخت عمیق از ساختار تهدیدات علیه کشور بود. ایشان سالها در سطوح مختلف فرماندهی حضور داشت و همین مسیر تدریجی باعث شده بود درک دقیقتری از پیچیدگیهای امنیتی، نظامی و منطقهای پیدا کند.
در تحلیلهایی که درباره سبک فرماندهی ایشان مطرح شده، یکی از نکات مهم این است که او در مواجهه با بحرانها، نگاه احساسی یا واکنشی نداشت. تلاش میکرد ابتدا تصویر دقیق و چندلایهای از مسئله به دست آورد و سپس بر اساس مجموعهای از دادههای میدانی، تحلیلی و راهبردی تصمیمگیری کند. این نوع نگاه معمولاً در افرادی شکل میگیرد که هم تجربه میدانی دارند و هم در سطح کلان تصمیمسازی حضور طولانیمدت داشتهاند.
در کنار تجربه، یکی دیگر از عوامل شکلگیری این ویژگی، باور جدی او به «توان داخلی و اتکا به ظرفیتهای درونزا» بود. این باور باعث میشد در شرایط سخت، به جای تکیه بر راهحلهای بیرونی، به سراغ ظرفیتهای موجود در ساختار نیروهای خودی برود و از همان ظرفیتها برای مدیریت بحران استفاده کند. همین نگاه، سرعت و دقت تصمیمگیری او را در شرایط پیچیده افزایش میداد.
از سوی دیگر، در روایتهای مختلف از عملکرد او دیده میشود که شهید سلامی همواره سعی میکرد ارتباط مستقیم با واقعیت میدان را حفظ کند. یعنی تصمیمهایش صرفاً در سطح اتاقهای بسته شکل نمیگرفت، بلکه بر اساس اطلاعات واقعی و درک عملیاتی از وضعیت نیروها و شرایط منطقهای تنظیم میشد. این ارتباط نزدیک با میدان، نقش مهمی در کاهش خطاهای تصمیمگیری او داشت.
همچنین باید به این نکته اشاره کرد که او در طول سالها مسئولیت، با انواع بحرانها و تهدیدات پیچیده مواجه شده بود و همین مواجهه مستمر، به نوعی «تجربه انباشته تصمیمسازی در شرایط سخت» برای او ایجاد کرده بود. این تجربه باعث میشد در لحظات حساس، بتواند با آرامش و بدون شتابزدگی، مسیر مناسب را انتخاب کند.
در نتیجه، قدرت تصمیمگیری او در شرایط پیچیده را باید حاصل ترکیب «تجربه عملیاتی، نگاه راهبردی، اتکا به توان داخلی و ارتباط نزدیک با میدان» دانست؛ مجموعهای که به تدریج در طول سالها شکل گرفته و به یکی از شاخصههای اصلی شخصیت مدیریتی او تبدیل شده بود.
تسنیم: نگاه ایشان به تحول، نوآوری و آیندهسازی در سپاه چه بود؟
جوکار: شهید سپهبد حسین سلامی در موضوع تحول و آیندهسازی در سپاه، یک نگاه کاملاً «فراتر از مدیریت روزمره» داشت. او اعتقاد داشت که ساختارهای دفاعی کشور نباید صرفاً بر اساس تجربههای گذشته اداره شوند، بلکه باید دائماً متناسب با نوع تهدیدات جدید و شکلهای نوین جنگ، بازطراحی و بهروز شوند. این نگاه باعث شده بود موضوع تحول در اندیشه او یک انتخاب نباشد، بلکه یک ضرورت دائمی تلقی شود.
شهید سلامی به شدت بر «حرکت به سمت دانشبنیانی شدن توان دفاعی» تأکید داشت. او باور داشت که قدرت نظامی در دنیای امروز تنها با تجهیزات سنتی تعریف نمیشود، بلکه باید بر پایه علم، فناوری، نوآوری و استفاده از ظرفیت جوانان متخصص شکل بگیرد. به همین دلیل، در دوره مسئولیت او، توجه ویژهای به توسعه توان موشکی، پهپادی و همچنین حوزههای نوظهور جنگهای مدرن مانند جنگ سایبری و جنگ ترکیبی دیده میشود.
از سوی دیگر، یکی از ویژگیهای مهم نگاه او به آیندهسازی، «اعتماد به نسل جوان» بود. او اعتقاد داشت که تحول واقعی زمانی اتفاق میافتد که بدنه جوان و خلاق بتواند در ساختار تصمیمسازی و اجرایی نقش فعال داشته باشد. این نگاه باعث شد فضای سپاه در دوره او به سمت استفاده بیشتر از ظرفیت نیروهای جوان و ایدههای جدید حرکت کند و نوعی پویایی در ساختار ایجاد شود.
در کنار این موارد، این شهید والامقام به مسئله «پیشبینی تهدیدات آینده» نیز توجه جدی داشت. یعنی صرفاً به تهدیدات موجود بسنده نمیکرد، بلکه تلاش میکرد شکلهای آینده تقابل دشمن، از جنگهای ترکیبی گرفته تا نبردهای فناورانه و شناختی را تحلیل و برای آنها آمادگی ایجاد کند. همین نگاه آیندهمحور یکی از دلایل اصلی جهتگیریهای جدید در حوزه دفاعی کشور در سالهای اخیر بوده است.
نکته مهم این است که شهید سلامی تحول را یک فرآیند ایستا نمیدانست، بلکه آن را یک «مسیر دائمی و پویا برای بقا و ارتقای قدرت دفاعی» تعریف میکرد که باید همواره با علم، نوآوری و جوانگرایی همراه باشد.
تسنیم: شهید سلامی چگونه میان اقتدار نظامی و روحیه معنوی و انقلابی پیوند برقرار کرده بود؟
جوکار: یکی از ویژگیهای بنیادین شهید سپهبد حسین سلامی این بود که اساساً میان «کارکرد نظامی» و «باور معنوی و انقلابی» تفکیک قائل نبود و این دو را در امتداد یکدیگر میدید. در نگاه او، مأموریتهای دفاعی صرفاً یک فعالیت حرفهای یا سازمانی نبود، بلکه بخشی از یک مسئولیت اعتقادی و الهی محسوب میشد که باید با نیت، باور و اخلاص همراه باشد.
در سبک رفتاری و مدیریتی ایشان، این پیوند بهصورت کاملاً طبیعی دیده میشد. در عین اینکه در سطح فرماندهی کلان، تصمیمات بسیار دقیق، محاسبهشده و مبتنی بر تحلیلهای راهبردی اتخاذ میکرد، نگاه او به همان تصمیمها صرفاً فنی و نظامی نبود. او معتقد بود که قدرت دفاعی زمانی معنا پیدا میکند که بر پایه ایمان، انگیزه درونی و احساس مسئولیت نسبت به مردم و کشور شکل بگیرد.
در بسیاری از روایتهایی که از فضای فکری و عملکرد او منتشر شده، این نکته برجسته است که شهید سلامی به معنویت نه بهعنوان یک موضوع جدا از مدیریت، بلکه بهعنوان بخشی از قدرت نرم سازمان نگاه میکرد. به همین دلیل، در کنار توجه به توسعه توان نظامی و بازدارندگی، بر تقویت روحیه، باور و انگیزه نیروها نیز تأکید جدی داشت.
از سوی دیگر، در رفتار فردی او نیز این پیوند قابل مشاهده بود. او در عین صلابت در جایگاه فرماندهی، در مواجهه با نیروها و فضای انسانی مجموعه، رفتاری آرام، متین و بهدور از خشونت رفتاری یا فاصلهگذاری غیرضروری داشت. همین موضوع باعث میشد نیروها احساس کنند در یک ساختار صرفاً خشک نظامی قرار ندارند، بلکه در یک مجموعه مبتنی بر ارزشهای انسانی و اعتقادی فعالیت میکنند.
در سطح کلان نیز نگاه او به تهدیدات و تحولات منطقهای، صرفاً نگاه مادی و نظامی نبود. او معتقد بود که قدرت واقعی در کنار تجهیزات و توان عملیاتی، به «انسجام اعتقادی، روحیه جهادی و باور به مأموریت الهی» وابسته است و بدون این مؤلفهها، هیچ ساختار نظامی نمیتواند در بلندمدت پایدار و اثرگذار باشد.
به همین دلیل، در نگاه من، شهید سلامی نمونهای از فرماندهانی بود که توانستند میان «قدرت سخت نظامی» و «قدرت نرم معنوی و اعتقادی» یک پیوند عملی و واقعی ایجاد کنند؛ پیوندی که در سبک فرماندهی او کاملاً قابل مشاهده و اثرگذار بود.
میزان تبعیت و دلبستگی شهید سلامی به ولایت فقیه چگونه در رفتار و مواضع ایشان متجلی بود؟
تسنیم: این موضوع در زندگی شهید سلامی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، به گونهای که مهمترین محور در شناخت شخصیت و مشی فکری شهید سپهبد حسین سلامی، موضوع «ولایت فقیه» بهعنوان ستون فکری و عملی در تصمیمسازیهای او بود. در واقع اگر بخواهم دقیقتر بیان کنم، برای ایشان ولایت فقیه صرفاً یک اصل حقوقی یا ساختاری در نظام جمهوری اسلامی نبود، بلکه یک «مرکز ثقل فکری، اعتقادی و راهبردی» محسوب میشد که همه تصمیمهای کلان نظامی و امنیتی باید در نسبت با آن معنا پیدا کند.
در بررسی رفتار و عملکرد ایشان در دوره مسئولیت فرماندهی کل سپاه، بهوضوح دیده میشود که جهتگیریهای کلان او همواره در چارچوب رهنمودها و سیاستهای کلی نظام تعریف میشد. این تبعیت، نه از جنس یک الزام اداری، بلکه از جنس یک باور درونی بود؛ باوری که در آن، ولایت فقیه ضامن انسجام ملی، استمرار مسیر انقلاب و جهتدهنده به حرکت کلی نظام تلقی میشد.
شهید سلامی در تصمیمسازیهای راهبردی، همواره تلاش میکرد همراستایی کامل میان مأموریتهای سپاه و منویات مقام معظم رهبری ایجاد کند. این همراستایی در حوزههای مختلف از جمله توسعه توان دفاعی، نگاه به تهدیدات منطقهای و تعریف راهبردهای بازدارندگی کاملاً قابل مشاهده بود.
نکته مهم در شخصیت او این بود که ولایت فقیه را تنها یک مفهوم نظری نمیدید، بلکه آن را یک «نظام هدایتگر عملی» برای عبور از بحرانها و مواجهه با پیچیدهترین تهدیدات میدانست. به همین دلیل، در شرایط حساس که کشور با فشارهای بیرونی یا تهدیدات ترکیبی مواجه میشد، این پیوند اعتقادی نقش یک نقطه اتکا و ثبات در تصمیمگیریهای او ایفا میکرد.
در روایتهای مختلفی که از فضای مدیریتی و فکری او منتشر شده، این موضوع برجسته است که شهید سلامی، تبعیت از ولایت فقیه را یک عنصر کلیدی در انسجام نیروهای مسلح و جلوگیری از چندگانگی در تصمیمسازیها میدانست. از نگاه او، وجود یک محور واحد در سطح کلان نظام، باعث میشود که مجموعههای مختلف در یک مسیر هماهنگ حرکت کنند و از پراکندگی تصمیمات جلوگیری شود.
همچنین در عملکرد او، این باور بهصورت عملی در هماهنگی کامل با سیاستهای کلی نظام دیده میشود؛ بهگونهای که در طراحی برنامههای دفاعی و راهبردی سپاه، همواره تلاش میکرد جهتگیریها در راستای تقویت بازدارندگی، حفظ امنیت ملی و تحقق اهداف کلان نظام باشد.
از سوی دیگر، این ولایتمداری در سطح رفتاری نیز قابل مشاهده بود. او در فضای سازمانی سپاه، همواره بر انسجام، وحدت و پرهیز از چندصدایی تأکید داشت و این موضوع را نیز در امتداد همان نگاه ولایی میدید؛ یعنی حفظ انسجام درونی نیروها را بخشی از التزام عملی به ولایت فقیه تلقی میکرد.
دلبستگی شهید سلامی به ولایت فقیه یک «عنصر هویتی و بنیادین» در شخصیت او بود که نهتنها در سخنان و مواضع، بلکه در تمام لایههای تصمیمگیری، مدیریت و فرماندهی او حضور فعال و تعیینکننده داشت.
تسنیم: به نظر شما مهمترین جلوه ولایتمداری شهید سلامی در دوران فرماندهی چه بود؟
جوکار: مهمترین جلوه ولایتمداری شهید سپهبد حسین سلامی را باید در «تبدیل ولایتمداری از یک اصل اعتقادی به یک معیار عملی در تصمیمسازیهای راهبردی» دید. یعنی در رفتار مدیریتی ایشان، تبعیت از ولایت فقیه صرفاً در حد اظهار وفاداری یا موضعگیریهای رسمی نبود، بلکه در عمق فرآیندهای تصمیمگیری و جهتدهی به مأموریتهای کلان سپاه حضور واقعی و تعیینکننده داشت.
در بررسی عملکرد ایشان در دوره فرماندهی، بهوضوح دیده میشود که او همواره تلاش میکرد همه برنامهها، طرحها و اقدامات در چارچوب سیاستهای کلان نظام و رهنمودهای رهبری تنظیم شود. این موضوع در حوزههای مختلف از جمله توسعه توان دفاعی، نگاه به تهدیدات منطقهای و طراحی راهبردهای بازدارندگی قابل مشاهده است. در واقع، ولایت فقیه برای او یک نقطه اتکای فکری بود که مسیر حرکت سازمانی را از آن استخراج میکرد.
یکی از جلوههای مهم این نگاه، «هماهنگی کامل در سطح راهبردی با جهتگیریهای کلان نظام» بود. در روایتهای مختلف از عملکرد سپاه در دوره مسئولیت او، این موضوع برجسته است که تصمیمهای کلان نه بهصورت جزیرهای، بلکه در یک چارچوب واحد و منسجم اتخاذ میشد و این انسجام، ریشه در باور به محوریت ولایت فقیه داشت.
در بعد مدیریتی نیز این ولایتمداری به شکل «حفظ انسجام درونی و جلوگیری از چندصدایی در ساختار فرماندهی» دیده میشد. او معتقد بود که یکی از آثار عملی تبعیت از ولایت فقیه، ایجاد وحدت رویه در تصمیمگیریهاست و همین وحدت، شرط لازم برای موفقیت در برابر تهدیدات پیچیده و چندلایه است. به همین دلیل، تلاش میکرد در سطوح مختلف سپاه، هماهنگی کامل با سیاستهای کلان برقرار باشد.
از سوی دیگر، در تحلیل نگاه او به تهدیدات نیز این موضوع قابل مشاهده است که تصمیمگیریها صرفاً بر اساس محاسبات نظامی محدود نبود، بلکه در یک چارچوب کلانتر و با در نظر گرفتن جهتگیریهای کلان نظام تعریف میشد. این نگاه باعث میشد اقدامات دفاعی کشور نه واکنشی صرف، بلکه بخشی از یک راهبرد بلندمدت و منسجم باشد.
در کنار اینها، در رفتار فردی و سازمانی او نیز این باور به شکل «پایبندی عملی به تصمیمات کلان نظام» دیده میشد. یعنی در عمل، تلاش میکرد اجرای سیاستها و رهنمودهای کلان را بدون انحراف و با دقت دنبال کند و این موضوع در نگاه بسیاری از تحلیلها، یکی از عناصر اصلی سبک مدیریتی او محسوب میشود.
در نهایت، مهمترین جلوه ولایتمداری او را میتوان در این دانست که ولایت فقیه برایش صرفاً یک اصل نظری نبود، بلکه یک «چارچوب زنده و عملی برای هدایت کل سیستم دفاعی کشور» بود که در همه سطوح تصمیمسازی، جهتدهی و اجرا حضور فعال داشت.
جوکار: چه نسبتی میان اندیشههای شهید سلامی و منظومه فکری رهبر معظم انقلاب میتوان ترسیم کرد؟
تسنیم: نسبت میان اندیشههای شهید سپهبد حسین سلامی و منظومه فکری رهبر معظم انقلاب را باید یک «رابطه همراستایی عمیق و عملیاتی» دانست، نه صرفاً یک تبعیت اداری یا اجرای دستور. در واقع، آنچه در رفتار و تصمیمسازیهای ایشان دیده میشود این است که نگاه راهبردی او به امنیت، قدرت و آینده کشور، کاملاً در امتداد چارچوبهای فکری و کلاننگریهای رهبری انقلاب تعریف میشد.
در تحلیل عملکرد ایشان در دوره فرماندهی سپاه، این نکته کاملاً مشهود است که بسیاری از مفاهیمی که در منظومه فکری رهبری انقلاب مانند «اقتدار درونزا»، «بازدارندگی فعال»، «اتکا به توان داخلی» و «جوانگرایی» مطرح میشود، در سیاستها و برنامههای عملیاتی سپاه در دوره مسئولیت او بهصورت اجرایی دنبال شده است. این نشان میدهد که میان سطح نظری و سطح اجرا یک پیوند مستقیم و بدون فاصله وجود داشته است.
در نگاه من، شهید سلامی صرفاً مجری سیاستها نبود، بلکه تلاش میکرد آن مفاهیم کلان را در سطح سازمانی و عملیاتی به زبان قابل اجرا تبدیل کند. به همین دلیل، در دوره او شاهد تمرکز جدی بر توسعه توان دفاعی بومی، ارتقای قدرت بازدارندگی و توجه به جنگهای نوین و ترکیبی هستیم؛ موضوعاتی که در منظومه فکری رهبری نیز بهعنوان اولویتهای راهبردی کشور مطرح شدهاند.
از سوی دیگر، در سبک مدیریتی او نوعی «همفکری و همافقی دائمی» با جهتگیریهای کلان نظام دیده میشود. این همافقی به این معناست که تصمیمهای کلان سپاه در حوزههای مختلف، در راستای تقویت امنیت ملی، حفظ استقلال کشور و ارتقای قدرت منطقهای ایران طراحی میشد؛ عناصری که در ادبیات و نگاه راهبردی رهبری انقلاب نیز جایگاه محوری دارند.
نکته مهم دیگر این است که این نسبت فکری صرفاً در حوزه نظامی محدود نمیماند، بلکه در نگاه فرهنگی و اجتماعی نیز قابل مشاهده است. تأکید بر روحیه جهادی، اعتماد به جوانان، و پرهیز از وابستگی به بیرون، از جمله نقاط اشتراکی است که در هر دو نگاه بهصورت جدی دنبال میشود و در عمل نیز در ساختار سپاه قابل مشاهده بوده است.
در واقع میتوان گفت شهید سلامی در مقام یک فرمانده ارشد نظامی، تلاش میکرد «سیاستهای کلان نظام و رهبری» را به «برنامههای اجرایی و عملیاتی قابل تحقق» تبدیل کند و همین ویژگی باعث شد نقش او نه صرفاً در سطح اجرا، بلکه در سطح تحقق عملی گفتمان کلان نظام نیز قابل توجه باشد.
تسنیم: نقش شهید سلامی در تقویت قدرت بازدارندگی و اقتدار دفاعی جمهوری اسلامی ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟
جوکار: نقش شهید سپهبد حسین سلامی در تقویت قدرت بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران را باید در امتداد یک مسیر «تثبیت، توسعه و عمقبخشی به توان دفاعی کشور» تحلیل کرد؛ مسیری که در آن، نگاه صرفاً دفاعی به یک نگاه فعال، پیشدستانه و بازدارنده تبدیل شد.
در دوره مسئولیت ایشان، یکی از مهمترین تغییرات، تمرکز جدی بر مفهوم بازدارندگی فعال بود؛ یعنی اینکه توان دفاعی کشور فقط برای پاسخ به تهدیدات بالفعل نباشد، بلکه بهگونهای طراحی شود که اساساً امکان محاسبه حمله را برای دشمن دشوار و پرهزینه کند. این نگاه در بسیاری از مواضع و سیاستهای اعلامی و اجرایی سپاه در آن دوره دیده میشود و نشاندهنده تغییر سطح نگاه از «دفاع واکنشی» به «بازدارندگی مبتنی بر قدرت» است.
در کنار این رویکرد، توسعه توانمندیهای موشکی و پهپادی و همچنین تقویت زیرساختهای پدافندی و اطلاعاتی کشور در این دوره بهعنوان یکی از محورهای اصلی دنبال شد. در تحلیلهای منتشرشده از عملکرد سپاه در این سالها، تأکید شده که این پیشرفتها نه بهصورت مقطعی، بلکه در قالب یک برنامه پیوسته و هدفمند برای افزایش قدرت بازدارندگی شکل گرفته است.
از سوی دیگر، شهید سلامی به موضوع «اتکا به توان داخلی» بهعنوان یک اصل راهبردی نگاه میکرد. این نگاه باعث شد بخش مهمی از ظرفیتهای دفاعی کشور بر پایه دانش بومی، نیروی انسانی داخلی و فناوریهای توسعهیافته در داخل کشور شکل بگیرد. همین رویکرد، وابستگی بیرونی را کاهش داد و در عین حال سرعت رشد توان دفاعی را افزایش داد.
یکی دیگر از ابعاد مهم نقش او، توجه به «گسترش عمق راهبردی و منطقهای» بود. در بسیاری از تحلیلها اشاره شده که در این دوره، قدرت منطقهای ایران در قالب شبکهای از روابط و همکاریهای راهبردی در منطقه تقویت شد و این موضوع به افزایش وزن بازدارندگی کشور در سطح فرامنطقهای کمک کرد.
همچنین باید به این نکته اشاره کرد که در نگاه او، بازدارندگی صرفاً یک مفهوم نظامی محدود نبود، بلکه ترکیبی از قدرت نظامی، انسجام داخلی، روحیه ملی و توان مدیریت بحران نیز محسوب میشد. به همین دلیل، در کنار تقویت توان سختافزاری، به موضوع انسجام سازمانی و ارتقای روحیه نیروها نیز توجه جدی داشت.
در نتیجه، نقش شهید سلامی در این حوزه را میتوان در یک خط کلی چنین توصیف کرد: حرکت دادن ساختار دفاعی کشور به سمت «بازدارندگی پایدار، چندلایه و مبتنی بر توان داخلی» که هم در سطح نظامی و هم در سطح راهبردی اثرگذار شده است.
تسنیم: بسیاری معتقدند شهید سلامی از معماران اصلی تثبیت قدرت منطقهای ایران بود؛ تحلیل شما چیست؟
جوکار: قطعا همینطور هست، نقش شهید سپهبد حسین سلامی در تثبیت و تقویت جایگاه منطقهای جمهوری اسلامی ایران را باید در چارچوب یک روند مستمر از «افزایش عمق راهبردی، تقویت بازدارندگی و گسترش قدرت نرم و سخت» تحلیل کرد. در واقع، در دوره مسئولیت ایشان، مفهوم قدرت منطقهای ایران صرفاً در سطح حضور یا نفوذ سیاسی خلاصه نمیشد، بلکه به یک منظومه چندلایه شامل توان نظامی، ظرفیتهای بازدارندگی، انسجام محور مقاومت و اثرگذاری راهبردی در معادلات منطقهای تبدیل شد.
در نگاه من، یکی از محورهای مهم در این مسیر، تقویت نگاه «بازدارندگی فعال در سطح منطقه» بود. یعنی به جای آنکه ایران صرفاً در برابر تهدیدات منطقهای واکنش نشان دهد، ساختاری شکل گرفت که بتواند معادلات تهدید را از ابتدا تغییر دهد و هزینه هرگونه اقدام علیه امنیت کشور را برای طرف مقابل بهطور جدی افزایش دهد. این نگاه باعث شد قدرت ایران در سطح منطقهای بهعنوان یک عامل تعیینکننده در محاسبات امنیتی بازیگران مختلف شناخته شود.
از سوی دیگر، در این دوره توجه ویژهای به انسجام و هماهنگی میان نیروها و ظرفیتهای همسو در منطقه صورت گرفت. این انسجام، نه صرفاً در قالب روابط سیاسی، بلکه در سطح راهبردی و امنیتی تعریف میشد و به نوعی موجب افزایش عمق نفوذ و اثرگذاری ایران در معادلات منطقهای شد. این مسئله یکی از عناصر مهم در تثبیت جایگاه منطقهای کشور به شمار میرود.
در کنار این موضوع، توسعه توان دفاعی و ارتقای ظرفیتهای نظامی داخلی نیز نقش مهمی در تقویت این جایگاه داشت. افزایش توان موشکی، پهپادی و ارتقای زیرساختهای دفاعی کشور در این دوره، بهعنوان یکی از عوامل اصلی افزایش قدرت بازدارندگی ایران در سطح منطقه شناخته میشود. این توانمندیها باعث شد ایران در معادلات منطقهای بهعنوان یک بازیگر مؤثر و غیرقابلچشمپوشی مطرح باشد.
همچنین باید به این نکته اشاره کرد که در نگاه او، قدرت منطقهای صرفاً به ابزار نظامی محدود نبود، بلکه شامل «قدرت اراده سیاسی، انسجام داخلی و توان مدیریت بحران» نیز میشد. این نگاه چندبعدی باعث شد جایگاه ایران در منطقه نه تنها از بعد نظامی، بلکه از نظر سیاسی و راهبردی نیز تثبیت و تقویت شود.
در مجموع، در تحلیل من، نقش شهید سلامی در این حوزه را باید در قالب «تثبیت یک قدرت منطقهای چندلایه و پایدار» دید؛ قدرتی که هم بر پایه توان داخلی استوار است و هم در تعامل با معادلات پیچیده منطقهای، توانسته جایگاه جمهوری اسلامی ایران را بهعنوان یک بازیگر اثرگذار و تعیینکننده تثبیت کند.
تسنیم: نگاه شهید سلامی به تهدیدات دشمن، جنگ ترکیبی و نبردهای آینده چگونه بود؟
جوکار: شهید سپهبد حسین سلامی تهدیدات علیه جمهوری اسلامی ایران را صرفاً در قالب تهدیدات نظامی کلاسیک نمیدید، بلکه معتقد بود ماهیت تقابل با دشمن وارد مرحلهای شده که باید آن را «جنگ ترکیبی» در معنای کامل آن تحلیل کرد؛ یعنی مجموعهای از فشارهای همزمان در حوزههای نظامی، اطلاعاتی، اقتصادی، رسانهای و حتی روانی که بهصورت یکپارچه علیه یک کشور بهکار گرفته میشود.
در نگاه او، یکی از ویژگیهای اصلی تهدیدات جدید این بود که میدان نبرد دیگر محدود به مرزهای جغرافیایی نیست و عملاً همه عرصههای اجتماعی، اقتصادی و حتی ذهنی جامعه به بخشی از میدان درگیری تبدیل شدهاند. بر همین اساس، او بارها بر این نکته تأکید داشت که مقابله با چنین تهدیداتی نیازمند یک نگاه جامع و چندبعدی است و صرفاً با ابزار نظامی قابل پاسخگویی نیست.
در تحلیل رویکرد او، یکی از محورهای مهم این بود که جنگهای آینده بیش از آنکه متکی بر درگیری مستقیم باشند، بر «مدیریت ادراک، جنگ روایتها و اثرگذاری بر ذهن و اراده جوامع» استوار خواهند بود. به همین دلیل، او توجه ویژهای به موضوع جنگ شناختی و رسانهای داشت و آن را یکی از عرصههای اصلی تقابل با دشمن میدانست.
از سوی دیگر، شهید سلامی تهدیدات نظامی را نیز در قالب جدیدی تعریف میکرد. در نگاه او، قدرت بازدارندگی زمانی معنا دارد که دشمن اساساً به این جمعبندی برسد که هزینه هرگونه اقدام علیه ایران بسیار بالاتر از منافع احتمالی آن است. این نگاه باعث شده بود تأکید ویژهای بر تقویت توان بازدارندگی و افزایش هزینههای دشمن در محاسبات راهبردی شکل بگیرد.
در بعد منطقهای نیز او معتقد بود تهدیدات علیه ایران صرفاً داخلی یا محدود به یک جغرافیای خاص نیست، بلکه در یک شبکه گسترده منطقهای و بینالمللی تعریف میشود. به همین دلیل، مقابله با این تهدیدات نیازمند نگاه هماهنگ در سطح منطقه و تقویت عمق راهبردی کشور است.
شهید سلامی جنگهای آینده را نه بهعنوان یک نبرد صرفاً نظامی، بلکه بهعنوان یک «میدان چندلایه و پیچیده از رقابتهای همزمان در حوزه قدرت سخت و نرم» تحلیل میکرد؛ میدانی که در آن، پیروزی متعلق به طرفی است که بتواند هم در عرصه نظامی و هم در عرصه ذهنی و اجتماعی برتری ایجاد کند.
تسنیم: چه دستاوردهایی از دوران فرماندهی ایشان بهعنوان میراث ماندگار برای سپاه باقی خواهد ماند؟
جوکار: دستاوردهای دوران فرماندهی شهید سپهبد حسین سلامی را نمیتوان صرفاً در قالب چند پروژه یا اقدام مقطعی خلاصه کرد، بلکه باید آن را بهعنوان مجموعهای از «تغییرات راهبردی در سطح نگاه، ساختار و توان عملیاتی سپاه» بررسی کرد؛ تغییراتی که اثر آنها فراتر از دوره مسئولیت ایشان باقی خواهد ماند.
یکی از مهمترین میراثهای این دوره، تقویت و نهادینهسازی مفهوم «بازدارندگی فعال» بود. در این رویکرد، سپاه از یک ساختار صرفاً واکنشی به یک نیروی دارای ابتکار عمل تبدیل شد؛ بهگونهای که هدف اصلی، جلوگیری از شکلگیری تهدید از طریق افزایش هزینههای احتمالی برای دشمن تعریف شد. این تغییر نگاه، یکی از پایههای مهم تحول در ادبیات دفاعی کشور در سالهای اخیر محسوب میشود.
در کنار این موضوع، توسعه توانمندیهای مبتنی بر فناوریهای بومی نیز از دیگر دستاوردهای مهم این دوره است. تمرکز بر استفاده از ظرفیتهای داخلی در حوزههای موشکی، پهپادی و سامانههای دفاعی، باعث شد وابستگی به خارج کاهش یافته و در عین حال سرعت پیشرفت در حوزههای دفاعی افزایش پیدا کند. این مسیر، عملاً یک زیرساخت پایدار برای آینده توان نظامی کشور ایجاد کرد.
از سوی دیگر، توجه ویژه به «جوانگرایی و استفاده از نیروی انسانی جدید» در ساختار سپاه، یکی دیگر از ویژگیهای برجسته این دوره بود. در این نگاه، نیروهای جوان نهتنها بهعنوان نیروی اجرایی، بلکه بهعنوان بخش مهمی از فرآیند نوآوری و تحول در نظر گرفته شدند. این موضوع باعث ایجاد پویایی بیشتر در بدنه سازمانی سپاه شد.
همچنین باید به ارتقای نگاه راهبردی به تهدیدات منطقهای و بینالمللی اشاره کرد. در این دوره، تهدیدات بهصورت چندلایه و ترکیبی تحلیل میشدند و بر همین اساس، ساختارهای مقابلهای نیز توسعه یافتند. این تغییر نگاه، سپاه را در موقعیتی قرار داد که بتواند در برابر تهدیدات پیچیدهتر و غیرکلاسیک نیز آمادگی بیشتری داشته باشد.
در کنار این موارد، تقویت انسجام درونی و هماهنگی میان بخشهای مختلف سپاه نیز از دیگر دستاوردهای مهم این دوره محسوب میشود. تلاش برای کاهش فاصله میان تصمیمسازی و اجرا، باعث افزایش کارآمدی و سرعت واکنش در سطوح مختلف سازمانی شد.
آنچه بهعنوان میراث این دوره باقی میماند، صرفاً مجموعهای از اقدامات عملیاتی نیست، بلکه یک «تغییر در منطق فرماندهی و نوع نگاه به قدرت دفاعی» است که مسیر آینده سپاه را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
تسنیم: یکی از ویژگیهای برجسته شهید سلامی، قدرت بیان و تبیینگری ایشان بود؛ این توانمندی چه نقشی در فرماندهی ایشان داشت؟
جوکار: یکی از ویژگیهای مهم و کمتر قابلاغفال در شخصیت شهید سپهبد حسین سلامی، توان بالای او در «تبیین، تحلیل و انتقال مفاهیم راهبردی» بود. این ویژگی صرفاً یک مهارت سخنوری نبود، بلکه بخشی از ابزار فرماندهی او محسوب میشد؛ ابزاری که به او کمک میکرد هم در سطح درونسازمانی و هم در سطح ملی و حتی فراملی، پیامهای راهبردی جمهوری اسلامی ایران را بهصورت دقیق، روشن و اثرگذار منتقل کند.
در تحلیل عملکرد ایشان، دیده میشود که او بهخوبی میدانست در دنیای امروز، قدرت صرفاً در تجهیزات نظامی خلاصه نمیشود، بلکه «قدرت روایت و قدرت اقناع» نیز بخشی از قدرت ملی است. به همین دلیل، در کنار مدیریت حوزههای عملیاتی و دفاعی، توجه ویژهای به حوزه بیان، تحلیل و تبیین داشت. این نگاه باعث شده بود سخنان او فقط جنبه اطلاعرسانی نداشته باشد، بلکه نقش جهتدهی فکری نیز ایفا کند.
در فضای داخلی سپاه، این توان تبیینی باعث میشد نیروها نسبت به اهداف، تهدیدات و مأموریتها درک عمیقتری پیدا کنند. وقتی یک فرمانده بتواند پیچیدهترین مفاهیم راهبردی را به زبان ساده و قابل فهم برای بدنه سازمان توضیح دهد، در واقع انسجام فکری و عملی مجموعه را افزایش داده است. این موضوع در سبک مدیریت او کاملاً قابل مشاهده بود.
از سوی دیگر، در سطح بیرونی نیز این ویژگی اهمیت دوچندان پیدا میکرد. در شرایطی که جنگها و تقابلها تنها در میدان نظامی رخ نمیدهند و بخش مهمی از آنها در عرصه رسانهای و ذهنی جریان دارد، توانایی تبیین صحیح مواضع و تحلیل شرایط، یک ابزار مهم برای مدیریت افکار عمومی محسوب میشود. شهید سلامی با تسلط بر این فضا، تلاش میکرد تصویر دقیقتری از واقعیتهای میدانی و راهبردی ارائه دهد.
در بسیاری از گزارشها و تحلیلها نیز به این نکته اشاره شده که او علاوه بر شناخت عمیق نظامی، از قدرت تحلیل بالا و بیان منسجم برخوردار بود و همین موضوع باعث میشد سخنانش صرفاً واکنشی یا احساسی نباشد، بلکه بر پایه یک منطق راهبردی شکل بگیرد. این ویژگی در مواجهه با تهدیدات و در فضای جنگ ترکیبی، اهمیت بسیار بالایی دارد.
در نتیجه، قدرت تبیینگری شهید سلامی را میتوان یکی از ابزارهای اصلی فرماندهی او دانست؛ ابزاری که هم در افزایش انسجام درونی سپاه نقش داشت و هم در تقویت قدرت نرم و جایگاه راهبردی کشور در سطح منطقهای و بینالمللی اثرگذار بود.
تسنیم: سخنان شهید سلامی همواره روحیهبخش و امیدآفرین بود، راز این اثرگذاری را در چه میدانید؟
جوکار: اثرگذاری سخنان شهید سپهبد حسین سلامی را باید در چند لایه همزمان تحلیل کرد؛ لایههایی که باعث میشد گفتار او صرفاً یک بیان رسمی یا نظامی نباشد، بلکه به یک «پیام انگیزشی و راهبردی» برای مخاطبان داخلی و حتی فراتر از آن تبدیل شود.
نخستین عامل، «باور درونی و اعتقاد واقعی به محتوای سخن» بود. در بسیاری از مواضع و سخنرانیهای ایشان، این ویژگی کاملاً محسوس است که آنچه بیان میکرد صرفاً یک ادبیات سازمانی یا کلیشهای نبود، بلکه برآمده از یک نگاه اعتقادی و راهبردی به قدرت، امنیت و آینده کشور بود. همین باور درونی باعث میشد کلمات او حالت مصنوعی نداشته باشد و از صمیمیت و جدیت همزمان برخوردار باشد.
عامل دوم، «شناخت دقیق از مخاطب و شرایط زمانه» بود. او در فضایی سخن میگفت که ایران درگیر انواع تهدیدات ترکیبی، فشارهای رسانهای و جنگ روانی بود. در چنین شرایطی، پیامهایی که بتواند هم روحیه ایجاد کند و هم تصویر روشنی از توان داخلی ارائه دهد، اهمیت ویژهای پیدا میکند. سخنان او دقیقاً در همین چارچوب شکل میگرفت؛ یعنی تلاش برای تقویت اعتماد به نفس ملی و نشان دادن قدرت بازدارندگی کشور.
نکته دیگر، «زبان صریح و بدون ابهام» او بود به گونهای که شهید سلامی از ادبیات پیچیده و دوپهلو پرهیز میکرد و تلاش داشت پیام را بهصورت مستقیم، روشن و قابل فهم منتقل کند. این صراحت، در فضای امنیتی و راهبردی، خود یک عامل مهم در افزایش اثرگذاری پیام محسوب میشود.
از سوی دیگر، سخنان او معمولاً در پیوند با یک «منطق راهبردی» بیان میشد، نه صرفاً واکنش احساسی به یک رویداد. همین موضوع باعث میشد مخاطب احساس کند با یک تحلیل عمیق مواجه است، نه صرفاً یک موضعگیری لحظهای. این نوع بیان، به پیام او وزن و اعتبار بیشتری میداد.
همچنین باید به نقش «ترکیب اقتدار و آرامش در لحن بیان» اشاره کرد. او در عین قاطعیت در محتوا، لحن آرام و حسابشدهای داشت که باعث میشد پیامش نه تهدیدآمیز احساسی، بلکه مقتدر و مبتنی بر منطق قدرت تلقی شود. این ترکیب، یکی از عوامل مهم در اثرگذاری کلام او بود.
در نتیجه، راز اثرگذاری سخنان شهید سلامی را میتوان در ترکیب «ایمان و باور درونی، شناخت دقیق از شرایط، صراحت در بیان و نگاه راهبردی به پیام» دانست؛ مجموعهای که باعث میشد سخن او فراتر از یک گفتار معمولی، به یک پیام اثرگذار در سطح سازمانی و اجتماعی تبدیل شود.
تسنیم: آیا میتوان شهید سلامی را فقط یک فرمانده نظامی دانست یا او را باید یک نظریهپرداز انقلاب نیز تلقی کرد؟
جوکار: باید دقت داشته باشیم که محدود کردن شخصیت شهید سپهبد حسین سلامی به یک «فرمانده نظامی صرف» تصویر کاملی از نقش و جایگاه او در ساختار فکری و راهبردی جمهوری اسلامی ارائه نمیدهد. آنچه در عملکرد و ادبیات او دیده میشود، نشان میدهد که او علاوه بر نقش فرماندهی، در سطح تولید و تبیین مفاهیم راهبردی نیز اثرگذار بود و همین مسئله باعث شده بود برخی او را فراتر از یک مدیر نظامی و در حد یک «تبیینگر و صورتبندیکننده نگاه راهبردی انقلاب» نیز تحلیل کنند.
در بررسی سخنان، مواضع و نوع تحلیلهای او از شرایط منطقهای و بینالمللی، مشخص است که او صرفاً به توصیف وضعیت موجود اکتفا نمیکرد، بلکه تلاش میکرد یک چارچوب مفهومی برای فهم تهدیدات و فرصتها ارائه دهد. این چارچوبها معمولاً شامل مفاهیمی مانند جنگ ترکیبی، بازدارندگی فعال، عمق راهبردی و نقش قدرت نرم و سخت در کنار هم بود؛ مفاهیمی که نشان میدهد نگاه او صرفاً اجرایی نبود، بلکه دارای بُعد نظری و تحلیلی نیز بوده است.
در تحلیل عملکرد او، میتوان گفت که شهید سلامی در کنار مسئولیتهای سنگین نظامی، نقش مهمی در «ترجمه گفتمان کلان انقلاب به زبان راهبردی و عملیاتی» ایفا میکرد. یعنی مفاهیم کلی و کلان که در سطح رهبری و منظومه فکری انقلاب مطرح میشد، در بیان و تحلیل او به شکل قابل فهمتر و اجراییتر برای بدنه نظامی و حتی افکار عمومی تبدیل میشد.
از سوی دیگر، در بسیاری از روایتها و تحلیلهای رسانهای نیز به این نکته اشاره شده که او درک عمیقی از تحولات منطقهای، ساختار قدرت جهانی و الگوهای جدید تهدید داشت. این سطح از تحلیل نشان میدهد که نگاه او صرفاً محدود به فرماندهی میدانی نبود، بلکه شامل فهم نظری از تغییرات در ماهیت جنگ و قدرت نیز میشد.
با این حال، باید توجه داشت که نقش اصلی او همچنان در حوزه فرماندهی و مدیریت نظامی تعریف میشد، اما این فرماندهی با یک لایه فکری و تحلیلی همراه بود که باعث میشد تصمیمهای او صرفاً واکنشی یا اجرایی نباشد، بلکه بر پایه یک فهم کلان از تحولات انقلاب و منطقه شکل بگیرد.
در نتیجه، در نگاه من، شهید سلامی را باید «فرماندهای با رویکرد نظری و تبیینی» دانست؛ فردی که هم در میدان عمل نقشآفرینی میکرد و هم در سطح مفهومی و راهبردی به تبیین و صورتبندی نگاه انقلاب در حوزه دفاعی و امنیتی کمک میکرد.
تسنیم: به نظر شما نسل جوان امروز چه درسهایی میتواند از زندگی و سیره شهید سلامی بیاموزد؟
جوکار: اگر بخواهیم سیره و شخصیت شهید سپهبد حسین سلامی را برای نسل جوان امروز بازخوانی کنیم، مهمترین نکته این است که او نمونهای از «ترکیب دانش، ایمان، مسئولیتپذیری و باور به توان داخلی» بود؛ مجموعهای از ویژگیها که میتواند برای جوان امروز در هر حوزهای از زندگی، اعم از علمی، شغلی یا اجتماعی، قابل استفاده و الهامبخش باشد.
نخستین درسی که میتوان از مسیر زندگی او گرفت، «اهمیت رشد تدریجی و عمیق در مسیر مسئولیتپذیری» است. او از پایینترین سطوح عملیاتی تا بالاترین جایگاههای فرماندهی را تجربه کرده بود و این مسیر طولانی باعث شده بود شناخت واقعی و ملموسی از مفهوم مسئولیت پیدا کند. این موضوع برای نسل جوان پیام روشنی دارد: موفقیتهای پایدار معمولاً حاصل مسیرهای کوتاه و ناگهانی نیست، بلکه نتیجه رشد مرحلهبهمرحله و یادگیری مستمر است.
درس دوم، «باور به توان داخلی و خوداتکایی» است. در نگاه او، پیشرفت و اقتدار کشور بر پایه اعتماد به ظرفیتهای داخلی شکل میگیرد. این نگاه برای جوان امروز میتواند به معنای اتکا به توان فردی، مهارتآموزی و تلاش برای ساختن مسیرهای جدید به جای وابستگی به شرایط بیرونی باشد.
نکته سوم، «اهمیت ترکیب تخصص و معنویت» است. در سیره او، علم و دانش نظامی در کنار یک نگاه اعتقادی و معنوی معنا پیدا میکرد. این ترکیب نشان میدهد که پیشرفت صرفاً فنی یا صرفاً احساسی نیست، بلکه زمانی به نتیجه میرسد که دانش، اخلاق و هدفمندی در کنار هم قرار بگیرند.
از سوی دیگر، یکی از پیامهای مهم زندگی او برای جوانان، «پذیرش مسئولیت در شرایط پیچیده و پرچالش» است. او در دورههایی فعالیت میکرد که کشور با تهدیدات مختلف مواجه بود، اما نگاه او به بحرانها، نگاه فرصتمحور و حلمسئلهای بود. این رویکرد میتواند برای نسل جوان الهامبخش باشد که در مواجهه با مشکلات، به جای توقف یا ناامیدی، به دنبال تحلیل و راهحل باشند.
در نهایت، میتوان گفت مهمترین درس از سیره او برای نسل امروز، «ایستادن روی اصول و حفظ انسجام درونی در کنار تحرک و تلاش مستمر» است؛ یعنی انسان بتواند در عین انعطاف در مسیر رشد، اصول فکری و هدفهای اصلی خود را حفظ کند و بر اساس آنها حرکت کند.
تسنیم: اگر بخواهید مکتب شهید سلامی را در چند کلیدواژه برای جوانان خلاصه کنید، آن کلیدواژهها چیست؟
جوکار: اگر بخواهم مکتب فکری و رفتاری شهید سپهبد حسین سلامی را برای نسل جوان در چند کلیدواژه خلاصه کنم، باید به مفاهیمی اشاره کنم که هم در رفتار فردی او و هم در نگاه راهبردی و مدیریتیاش بهصورت مستمر دیده میشد و فقط محدود به یک دوره یا یک موقعیت خاص نبود.
اولین کلیدواژه، «ایمان و معنویت» است. در نگاه او، قدرت واقعی از باور درونی و اتصال به یک منظومه اعتقادی عمیق شکل میگیرد. این ایمان، صرفاً یک امر شخصی نبود، بلکه بهعنوان یک عنصر جهتدهنده در تصمیمگیریهای کلان و نگاه به مأموریتها نقش داشت. در این مکتب، معنویت جدا از عمل نیست، بلکه در قلب عمل و مدیریت قرار دارد.
کلیدواژه دوم، «خودباوری و اتکا به توان داخلی» است. یکی از محورهای جدی در اندیشه و عملکرد او، اعتماد به ظرفیتهای درونی کشور و نیروی انسانی داخلی بود. این نگاه به جوانان این پیام را منتقل میکند که پیشرفت و قدرت، از درون جامعه و توان افراد آن شکل میگیرد، نه از وابستگی بیرونی.
کلیدواژه سوم، «جوانگرایی و میدان دادن به نسل جدید» است. در سبک مدیریتی او، توجه به جوانان صرفاً در حد شعار نبود، بلکه بهعنوان یک راهبرد واقعی دنبال میشد. او به این باور رسیده بود که آینده هر ساختار، به میزان مشارکت و اعتماد به نسل جوان وابسته است.
کلیدواژه چهارم، «بازدارندگی و اقتدار» است. در نگاه او، قدرت باید بهگونهای باشد که دشمن را از اقدام باز دارد و هزینه هرگونه تهدید را بالا ببرد. این مفهوم فقط نظامی نیست، بلکه ترکیبی از قدرت سخت، انسجام داخلی و روحیه ملی است.
کلیدواژه پنجم، «تبیینگری و روشنگری» است. او معتقد بود در جنگهای امروز، بیان و روایت به اندازه میدان اهمیت دارد. به همین دلیل، تلاش میکرد مفاهیم پیچیده را به زبان قابل فهم برای بدنه جامعه و نیروها تبدیل کند تا فهم مشترک و انسجام فکری ایجاد شود.
کلیدواژه ششم، «ولایتمداری و انسجام فکری» است. در نگاه او، ولایت فقیه محور وحدت و جهتدهی کلان نظام است و حفظ انسجام در این چارچوب، شرط پایداری و موفقیت در برابر تهدیدات پیچیده محسوب میشود.
این کلیدواژهها تصویری از یک مکتب ارائه میدهد که هم بعد اعتقادی دارد، هم بعد مدیریتی، هم بعد اجتماعی و هم بعد راهبردی، و همین ترکیب باعث میشود برای نسل جوان قابل فهم و قابل الگوگیری باشد.
تسنیم: چگونه میتوان شخصیت و اندیشههای شهید سلامی را به زبان قابل فهم برای نسل جدید بازخوانی کرد؟
جوکار: بازخوانی شخصیت و اندیشههای شهید سپهبد حسین سلامی برای نسل جدید زمانی موفق خواهد بود که از قالبهای صرفاً رسمی، ادبیات سنگین و کلیشههای تکراری خارج شود و به یک «روایت قابل لمس، ساده و تجربهمحور» تبدیل شود. نسل امروز بیش از آنکه با شعارها ارتباط بگیرد، با مفهومها و تجربههای واقعی ارتباط برقرار میکند؛ بنابراین باید شخصیت او را در قالب مثالهای عینی و قابل درک توضیح داد.
یکی از مهمترین راهها برای این بازخوانی، تبدیل مفاهیم پیچیدهای مانند اقتدار، بازدارندگی یا جنگ ترکیبی به زبان ساده و روزمره است. مثلاً به جای بیان اصطلاحات صرفاً نظامی، میتوان توضیح داد که او چگونه تلاش میکرد کشور در برابر تهدیدهایی که فقط نظامی نیستند—بلکه رسانهای، اقتصادی و ذهنی هم هستند—آماده باشد. این نوع بیان باعث میشود نسل جوان موضوع را نه بهعنوان یک بحث انتزاعی، بلکه بهعنوان یک واقعیت قابل لمس درک کند.
نکته دیگر، توجه به «ابعاد انسانی شخصیت او» است. اگر فقط بر جنبههای نظامی و ساختاری تمرکز شود، تصویر ناقصی شکل میگیرد. در حالی که بخش مهمی از اثرگذاری او به سبک ارتباطی، نگاه به نیروهای جوان، و شیوه مدیریت انسانی در کنار اقتدار برمیگردد. این بخشها برای نسل جدید بسیار قابل درکتر و الهامبخشتر هستند، چون به زندگی روزمره و تجربه انسانی نزدیکترند.
از سوی دیگر، باید اندیشههای او را در قالب «مسئلهمحوری» بازتعریف کرد. یعنی به جای تمرکز صرف بر مفاهیم انتزاعی، نشان داده شود که او چگونه با مسائل واقعی مثل تهدیدات منطقهای، تغییرات فناوری در جنگها، یا ضرورت تقویت توان داخلی مواجه میشد و برای آنها راهحل ارائه میداد. این رویکرد باعث میشود شخصیت او بهعنوان یک الگوی حل مسئله معرفی شود، نه صرفاً یک مقام نظامی.
همچنین استفاده از ابزارهای رسانهای جدید مانند روایتهای کوتاه، مستندهای تصویری، پادکستها و محتوای شبکههای اجتماعی میتواند نقش مهمی در انتقال این مفاهیم داشته باشد. نسل جدید با این قالبها ارتباط بیشتری دارد و از این طریق میتوان مفاهیم عمیق را سادهتر و اثرگذارتر منتقل کرد.
در نهایت، اگر قرار باشد شخصیت و اندیشههای او برای نسل امروز بازخوانی شود، باید از «زبان خشک نهادی» فاصله گرفت و به سمت «روایت انسانی، ساده و مبتنی بر تجربه واقعی» حرکت کرد؛ روایتی که در آن مفاهیم بزرگ در قالب مثالهای قابل فهم و زندگیمحور توضیح داده شوند.
تسنیم: در لحظات سخت و حساس شهید سلامی چگونه به اطرافیان خود روحیه میداد؟
جوکار: یکی از ویژگیهای مهم شهید سپهبد حسین سلامی در شرایط سخت و لحظات بحرانی، این بود که او در کنار نقش تصمیمگیر راهبردی، نقش «تثبیتکننده روحیه و ایجاد آرامش در فضای مدیریتی و عملیاتی» را هم ایفا میکرد. در واقع در موقعیتهایی که فشارهای بیرونی، تهدیدات یا پیچیدگیهای میدانی افزایش پیدا میکرد، او تلاش میکرد فضای ذهنی مجموعه را از حالت اضطراب و واکنشهای احساسی خارج کند و به سمت تحلیل، آرامش و تمرکز هدایت کند.
در روایتها و تحلیلهایی که از سبک رفتاری و مدیریتی او منتشر شده، این نکته دیده میشود که شهید سلامی در مواجهه با شرایط دشوار، ابتدا بر «کنترل فضای ذهنی تصمیمگیران» تمرکز داشت. او معتقد بود اگر ذهن فرماندهان و نیروها دچار آشفتگی شود، حتی بهترین ظرفیتهای عملیاتی نیز کارایی خود را از دست میدهند. به همین دلیل، در جلسات و موقعیتهای حساس، تلاش میکرد با بیان تحلیلی و منطقی، شرایط را از حالت هیجانی خارج کند.
یکی از روشهای او برای ایجاد روحیه، تأکید بر «شناخت دقیق از توان داخلی و ظرفیتهای موجود» بود. او در شرایط سخت، به جای تمرکز بر فشارها و تهدیدات بیرونی، بر توانمندیهای درونی کشور و نیروهای سپاه تأکید میکرد. این نوع نگاه باعث میشد فضای ناامیدی یا تردید در مجموعه شکل نگیرد و در عوض، حس اعتماد به نفس سازمانی تقویت شود.
از سوی دیگر، در رفتار او نوعی «آرامش رفتاری و ثبات شخصیتی» دیده میشد که خود بهتنهایی اثر روانی قابل توجهی بر اطرافیان داشت. وقتی یک فرمانده در شرایط حساس، بدون هیجانزدگی و با آرامش تحلیل ارائه میدهد، این آرامش بهصورت طبیعی به بدنه مجموعه نیز منتقل میشود. در مورد او نیز این ویژگی بهعنوان یکی از عناصر اثرگذار در مدیریت بحران شناخته میشود.
در کنار این موارد، او تلاش میکرد در شرایط دشوار، تصویر کلی و راهبردی از وضعیت ارائه دهد تا نیروها احساس نکنند در یک وضعیت مبهم و غیرقابل کنترل قرار دارند. این شفافسازی ذهنی، یکی از ابزارهای مهم در ایجاد روحیه در ساختارهای نظامی و امنیتی است.
در نتیجه، میتوان گفت نقش او در روحیهبخشی صرفاً در قالب شعار یا سخنرانی نبود، بلکه در «مدیریت فضای ذهنی، ایجاد آرامش تحلیلی و تقویت اعتماد به توان داخلی» نمود پیدا میکرد؛ رویکردی که در لحظات سخت، به انسجام و پایداری مجموعه کمک میکرد.
تسنیم: آیا نکتهای از رفتار فردی ایشان وجود داشت که همیشه در ذهن شما ماندگار شده باشد؟
جوکار: یکی از ویژگیهایی که در شخصیت شهید سپهبد حسین سلامی بیش از هر چیز در ذهن میماند، «ترکیب همزمان صلابت در مسئولیت و آرامش در رفتار فردی» بود؛ یعنی در حالی که در سطح فرماندهی کلان با تصمیمهایی بسیار حساس و تعیینکننده مواجه بود، در رفتار روزمره و ارتباط انسانی، نوعی وقار، آرامش و متانت قابل توجه داشت که بهوضوح در فضای اطراف او اثر میگذاشت.
در روایتهایی که از نوع تعامل او با نیروها و مجموعه تحت مسئولیتش مطرح شده، این نکته دیده میشود که او در عین اقتدار سازمانی، فاصله غیرضروری میان خود و بدنه مجموعه ایجاد نمیکرد. این موضوع باعث میشد نیروها احساس کنند با یک فرمانده صرفاً دستوری روبهرو نیستند، بلکه با فردی مواجهاند که هم مسائل را از نزدیک میفهمد و هم درک انسانی از شرایط دارد.
یکی دیگر از نکات قابل توجه در رفتار او، «دقت در کلام و پرهیز از هیجانزدگی در موقعیتهای حساس» بود. حتی در شرایطی که فضای بیرونی پر از تنش یا فشار روانی بود، تلاش میکرد گفتار و تحلیل او مبتنی بر آرامش و منطق باشد. این ویژگی در محیطهای نظامی و امنیتی اهمیت زیادی دارد، چون بهصورت مستقیم بر فضای ذهنی مجموعه تأثیر میگذارد.
همچنین در نگاه او، نوعی «احترام به نیروی انسانی و نقش افراد در پیشبرد اهداف» دیده میشد. این نگاه باعث میشد نیروها احساس کنند بخشی از یک ساختار صرفاً خشک و مکانیکی نیستند، بلکه در یک مجموعه هدفمند و ارزشی نقشآفرینی میکنند. همین مسئله در ایجاد انگیزه و انسجام درونی بسیار اثرگذار بود.
در کنار اینها، یکی از نکات ماندگار در ذهن من، «ثبات شخصیتی در شرایط متفاوت» است. یعنی رفتار او در موقعیتهای مختلف دچار تغییرات شدید یا واکنشهای غیرقابل پیشبینی نمیشد و این ثبات، نوعی حس اعتماد و اطمینان در اطرافیان ایجاد میکرد.
در مجموع، آنچه در ذهن میماند، نه فقط جایگاه نظامی او، بلکه «ترکیب مدیریت مقتدرانه با رفتار انسانی، آرام و متعادل» است؛ ویژگیای که در فضای پرتنش مسئولیتهای او، بیش از هر چیز خود را نشان میداد.
تسنیم: اگر بخواهید یک پیام از شهید سلامی را به مردم، به ویژه جوانان استان منتقل کنید آن پیام چیست؟
جوکار: اگر بخواهم یک پیام محوری را از منظومه فکری و رفتاری شهید سپهبد حسین سلامی برای مردم و بهویژه نسل جوان استخراج و منتقل کنم، آن پیام در یک جمله خلاصه میشود: «باور به توان خودی، حفظ امید و ایستادگی در برابر فشارها با تکیه بر ایمان، عقلانیت و تلاش مستمر».
در واقع در تمام سطوح فکری و رفتاری او، این نکته بهصورت پررنگ دیده میشود که هیچ جامعهای بدون اعتماد به ظرفیتهای درونی خود نمیتواند مسیر پیشرفت و اقتدار را طی کند. از این زاویه، پیام او برای جوانان این است که آینده نه در انتظار شرایط بیرونی، بلکه در گرو ساختن توان داخلی، مهارتآموزی و تقویت اراده فردی و جمعی است.
در کنار این موضوع، یکی دیگر از پیامهای مهمی که میتوان از سیره او استخراج کرد، «حفظ روحیه امید در شرایط سخت» است. در نگاه او، تهدیدها و فشارها پایان مسیر نیستند، بلکه بخشی از واقعیت مسیر رشد و پیشرفت هستند که باید با تحلیل درست، برنامهریزی و ایستادگی از آنها عبور کرد. این نگاه میتواند برای جوانانی که در مواجهه با مشکلات اقتصادی یا اجتماعی دچار ناامیدی میشوند، یک جهتدهی مهم باشد.
همچنین در رفتار و ادبیات او، تأکید بر «مسئولیتپذیری و نقشآفرینی فعال» بهوضوح دیده میشود. یعنی به جای انفعال در برابر شرایط، باید وارد میدان عمل شد، توانمندیها را شناخت و در مسیر حل مسئله حرکت کرد. این پیام برای نسل جوان به معنای آن است که هر فرد میتواند در مقیاس خود، در تغییر شرایط و ساخت آینده نقش داشته باشد.
در نهایت، میتوان گفت پیام اصلی او ترکیبی از سه عنصر کلیدی است: ایمان به مسیر، اعتماد به توان داخلی و حرکت فعال در برابر چالشها. این سه مؤلفه اگر در کنار هم قرار بگیرند، میتوانند یک الگوی رفتاری برای نسل جوان ایجاد کنند که هم واقعگرا باشد و هم امیدوارانه و سازنده.
تسنیم: به نظر شما بزرگترین مسئولیت ما در قبال حفظ و انتقال میراث فکری و معنوی شهید سپهبد حسین سلامی چیست؟
جوکار: بزرگترین مسئولیت در قبال میراث فکری و معنوی شهید سپهبد حسین سلامی این است که این میراث صرفاً در سطح «یادآوری و بزرگداشت» باقی نماند، بلکه به یک «الگوی قابل فهم، قابل آموزش و قابل اجرا برای نسلهای بعد» تبدیل شود. یعنی ما بهجای اینکه تنها به توصیف شخصیت او بسنده کنیم، باید بتوانیم منطق فکری، سبک مدیریتی و نگاه راهبردی او را به زبان امروز بازتولید کنیم.
در وهله اول، مهمترین مسئولیت ما «حفظ روایت دقیق و غیرتحریفشده از شخصیت او» است. در فضای رسانهای و اجتماعی امروز، روایتها میتوانند بهسرعت دچار اغراق، تقلیل یا حتی تحریف شوند. بنابراین ضروری است که تصویر واقعی او، یعنی ترکیب عقلانیت، معنویت، نگاه راهبردی و مدیریت میدانی، بهدرستی منتقل شود تا نسلهای آینده با یک تصویر متوازن مواجه باشند.
مسئولیت دوم، «تبدیل اندیشههای او به زبان قابل فهم برای نسل جدید» است. مفاهیمی مانند بازدارندگی، جنگ ترکیبی، یا عمق راهبردی اگر صرفاً در ادبیات تخصصی باقی بمانند، برای جوان امروز قابل ارتباط نخواهند بود. بنابراین باید این مفاهیم در قالب مثالهای ساده، روایتهای انسانی و تجربههای قابل لمس بازنویسی شوند تا از حالت انتزاعی خارج شوند.
نکته مهم دیگر، «الگوگیری عملی از سبک مدیریتی و رفتاری او» است. یعنی صرفاً درباره او صحبت نکنیم، بلکه از شیوه تفکر، تصمیمگیری و مسئولیتپذیری او در حوزههای مختلف، الگوهای قابل استفاده برای مدیریت، کار تیمی و حتی زندگی فردی استخراج کنیم. این همان نقطهای است که میراث فکری از حالت نمادین به حالت کاربردی تبدیل میشود.
از سوی دیگر، «توجه به بعد اخلاقی و انسانی شخصیت او» نیز بسیار مهم است. اگر تنها بر جنبههای نظامی و راهبردی تمرکز شود، بخش مهمی از شخصیت او نادیده گرفته میشود. در حالی که بخش قابل توجهی از اثرگذاری او به رفتار انسانی، آرامش در مدیریت بحران و ارتباط مؤثر با نیروها برمیگردد.
در نهایت، به نظر من بزرگترین مسئولیت ما این است که این میراث را به یک «سرمایه فکری زنده» تبدیل کنیم؛ سرمایهای که نه فقط در مراسم و مناسبتها، بلکه در تصمیمگیریها، آموزشها و الگوهای رفتاری نسل جدید حضور داشته باشد و بتواند در حل مسائل واقعی جامعه نقش ایفا کند.
تسنیم: در برخی تحلیلها گفته میشود شهید سلامی شخصیتی چندبُعدی و تأثیرگذار در سطح ملی، منطقهای و بینالمللی داشت؛ از نگاه شما این چندبُعدی بودن در چه حوزههایی بیشتر قابل مشاهده است؟
جوکار: اگر بخواهیم شخصیت شهید سپهبد حسین سلامی را دقیقتر تحلیل کنیم، باید او را در چارچوب یک «شخصیت چندلایه با اثرگذاری همزمان در سطوح نظامی، فکری، راهبردی و رسانهای» ببینیم؛ نه صرفاً یک فرمانده در معنای کلاسیک آن. این چندبُعدی بودن دقیقاً همان چیزی است که باعث میشود نقش او در تحولات امنیتی و دفاعی کشور فراتر از یک جایگاه سازمانی تعریف شود.
در بعد نخست، یعنی «بُعد نظامی و عملیاتی»، حضور او در سطوح مختلف فرماندهی و تجربه میدانی در سالهای مختلف، از دفاع مقدس تا دورههای بعدی، نقش مهمی در شکلگیری نگاه عملیاتی او داشت. این تجربه باعث شده بود درک دقیقی از میدان واقعی نبرد، تهدیدات و نیازهای نیروهای عملیاتی داشته باشد و تصمیمهای او صرفاً نظری یا اداری نباشد.
در بعد دوم، «بُعد راهبردی و دکترین دفاعی»، او تلاش کرد مفهوم بازدارندگی را از یک مفهوم محدود نظامی به یک منظومه گستردهتر تبدیل کند. در این نگاه، قدرت دفاعی فقط به تجهیزات محدود نمیشود، بلکه شامل اراده ملی، انسجام داخلی، توان فناوری و عمق منطقهای نیز هست. این نوع نگاه، در سیاستها و جهتگیریهای کلان سپاه در دوره مسئولیت او بهوضوح دیده میشود.
در بعد سوم، «بُعد فکری و تبیینی»، او صرفاً مجری سیاستها نبود، بلکه در بسیاری از موارد تلاش میکرد مفاهیم پیچیده امنیتی و راهبردی را برای بدنه نیروها و افکار عمومی قابل فهم کند. این توان تبیینگری باعث شد نقش او در شکلدهی به ادبیات امنیتی و دفاعی کشور نیز قابل توجه باشد و مفاهیم جدیدی در فضای فکری نظامی و سیاسی کشور برجسته شود.
در بعد چهارم، «بُعد رسانهای و ارتباطی»، او به اهمیت جنگ روایتها و نقش رسانه در معادلات قدرت آگاه بود. در نگاه او، امروز بخش مهمی از تقابلها در عرصه ذهن و ادراک عمومی شکل میگیرد، نه فقط در میدان فیزیکی. به همین دلیل، تلاش میکرد پیامهای راهبردی کشور را بهگونهای بیان کند که هم در داخل انسجام ایجاد کند و هم در سطح بیرونی اثر بازدارنده داشته باشد.
در یک جمعبندی تحلیلی، میتوان گفت چندبُعدی بودن شخصیت او در تلفیق این حوزهها معنا پیدا میکند؛ یعنی فرماندهای که هم در میدان حضور داشته، هم در سطح فکر و نظریهپردازی نقش ایفا کرده، هم در حوزه راهبردی اثرگذار بوده و هم در عرصه ارتباطی و رسانهای حضور فعال داشته است. همین ترکیب است که جایگاه او را در ساختار دفاعی کشور برجسته و متمایز میکند.
انتهای پیام/