به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، نظام حزبی قزاقستان در حال نزدیک شدن به یکی از سرنوشت‌سازترین نقاط خود در سال‌های اخیر است.

با برنامه‌ریزی حزب حاکم «امانت» برای برگزاری کنگره حزبی خود در 12 ژوئن و تصمیم حزب تازه‌تأسیس «عدالت» برای برپایی تجمعی مشابه در 14 ژوئن، گمانه‌زنی‌ها در محافل رسانه‌ای و سیاسی درباره بازسازی، ادغام یا تغییر نام بزرگ‌ترین سازمان سیاسی این کشور به شدت افزایش یافته است.

این تحولات ساختاری در آستانه انتخابات پارلمان تک‌مجلسی جدید قزاقستان موسوم به «کورولتای» صورت می‌گیرد که قرار است نقشه سیاسی جدیدی برای این کشور ترسیم کند.

میراث نظربایف در دوراهی بقا یا انحلال در جبهه توکایف

سؤال فوری و اساسی که در حال حاضر ذهن ناظران سیاسی آستانه را به خود مشغول کرده، این است که آیا حزب امانت (که جانشین حزبی است که در ابتدا حول محور نورسلطان نظربایف، نخستین رئیس‌جمهور قزاقستان شکل گرفت) همچنان به عنوان نیروی اصلی حامی رئیس‌جمهور در صحنه باقی خواهد ماند، یا اینکه منابع سازمانی و تشکیلاتی گسترده آن به سمت حزب عدالت سرازیر خواهد شد؟

حزب عدالت جریانی نوپا و کاملاً همسو با برنامه‌های سیاسی و اصلاحات قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور فعلی قزاقستان است. اگرچه هنوز هیچ ادغامی به طور رسمی اعلام نشده، اما زمان‌بندی هماهنگ برگزاری این دو کنگره، این احتمال را به محور اصلی بحث‌های سیاسی کشور تبدیل کرده است.

حزب عدالت کنگره مؤسسان خود را در 7 مه برگزار کرد و در 1 ژوئن به طور رسمی توسط وزارت دادگستری قزاقستان به ثبت رسید. رهبری این حزب بر عهده «آیبک دادبای»، رئیس سابق دفتر توکایف است. این حزب خود را به عنوان یک نیروی متمایل به رئیس‌جمهور و بر پایه گفتمان عدالت، مسئولیت‌پذیری و اصلاحات معرفی می‌کند.

با ورود عدالت، تعداد احزاب رسمی قزاقستان به عدد هشت می‌رسد، اما اهمیت سیاسی واقعی آن کمتر در تعداد احزاب و بیشتر در این احتمال نهفته است که می‌تواند به ابزار جدیدی برای ائتلاف وفاداران به رئیس‌جمهور فعلی تبدیل شود.

مدل حزبی قزاقستان؛ الگویی در حال تسخیر آسیای مرکزی

ظهور حزب عدالت در بافت منطقه‌ای نیز بسیار حائز اهمیت است. برای سال‌های متمادی، قرقیزستان به عنوان پیشرفته‌ترین کشور آسیای مرکزی از نظر توسعه حزبی و تکثرگرایی سیاسی شناخته می‌شد. با این حال، امروزه قزاقستان به نقطه مرجع تأثیرگذارتری در فرآیند حزب‌سازی منطقه تبدیل شده است؛ الگویی که توجه تاشکند و دوشنبه را به خود جلب کرده، در حالی که قرقیزستان تا حد زیادی از سیاست‌های حزب‌محور فاصله گرفته است.

قزاقستان یک مدل چندحزبی را توسعه داده که در آن چندین سازمان سیاسی بزرگ در پارلمان حضور دارند. این سیستم به دنبال ایجاد تعادل میان منافع دولت و گروه‌های مختلف اجتماعی و حوزه‌های انتخاباتی است. عناصر انفرادی این مدل با تغییر مطالبات سیاسی تغییر می‌کنند؛ برای مثال، با کم‌رنگ شدن نوستالژی عمومی نسبت به کمونیسم، «حزب کمونیست خلق قزاقستان» واژه «کمونیست» را از نام خود حذف کرد.

قزاقستان از طریق این انشعاب‌ها، ادغام‌ها و تغییر نام‌ها، تدریجاً نظام حزبی پایداری ایجاد کرده که طیف‌های مختلف جامعه، از مقامات دولتی و بخش خصوصی گرفته تا جوامع روستایی را پوشش می‌دهد. این در حالی است که در ازبکستان و تاجیکستان نیز پنج حزب رسمی ثبت شده‌اند که آرایش سیاسی آن‌ها تا حد زیادی آینه قزاقستان است: یک حزب حاکم مسلط، یک حزب سوسیالیست یا کمونیست، و سازمان‌هایی با مواضع دموکراتیک، زراعی، یا زیست‌محیطی.

افول تحزب در قرقیزستان و چرخش قزاقستان به سوی آینده

در مقابل، قرقیزستان مسیر کاملاً متفاوتی را پیموده است. این کشور در سال 2025 انتقال خود را از یک سیستم حزبی به سیستمی که در آن احزاب نقش فرعی دارند، تکمیل کرد. انتخابات مجلس قرقیزستان (ژوگورکو کنش) اکنون عمدتاً بر اساس مدل اکثریتی انجام می‌شود که بر نامزدهای فردی تکیه دارد تا احزاب. این تغییر، پاسخ قرقیزستان به دو دهه آزمون و خطای سیاسی پس از انقلاب لاله در سال 2005 بود.

اکنون نظام حزبی قزاقستان وارد فاز جدیدی می‌شود که به نظر می‌رسد گامی دیگر برای گسست از ساختارهای سیاسی گذشته است. حزب امانت که ابتدا با نام «اوتان» شروع شد، سپس به «نور اوتان» تغییر یافت و در نهایت تحت رهبری توکایف بازسازی شد، اکنون در آستانه تحولی دیگر است. شورای سیاسی امانت در 6 ژوئن در آستانه جلسه‌ای تشکیل داد و خواستار اتحاد همه نیروهای پیشرو برای ساختن «قزاقستان عادل و پیشرو» شد.

چالش بوروکراسی قزاقستان میان دو حزب حامی رئیس‌جمهور

عزیز آبیشف، تحلیلگر سیاسی معتقد است بیانیه اخیر حزب امانت فرضیه ادغام سیاسی را تقویت می‌کند. او می‌نویسد: «اگرچه رقابت میان نیروهای وفادار اما مجزا را ترجیح می‌دهم، اما تقابل آن‌ها موج‌هایی ایجاد می‌کند که ثبات را به خطر می‌اندازد. کوچ توده‌ای مقامات از یک حزب به حزب دیگر، بدتر از ادغام ساختاری است.»

تالگات کالیف، دیگر تحلیلگر سیاسی، استدلال می‌کند که ظهور عدالت، بیش از همه بوروکراسی دولتی را غافلگیر کرد. حدود 2500 نماینده شوراهای محلی و 2000 مدیر منطقه‌ای عضو امانت هستند.

کالیف می‌نویسد: «با ایجاد حزب دوم حامی رئیس‌جمهور، همه آن‌ها با انتخاب سختی روبرو شده‌اند؛ شبیه اینکه از کودکی بپرسند کدام یک از والدینش را بیشتر دوست دارد! بوروکراسی ما با واقعیت سیاسی دوگانه راحت نیست و رقابت آن‌ها دوقطبی‌سازی بیهوده ایجاد می‌کند. سناریوی منطقی، ادغام امانت و عدالت در یک حزب واحد تحت یک برند مشترک برای انتخابات است.»

در صورت تحقق این سناریو، تعداد اعضای حزب جدید به یک میلیون نفر خواهد رسید که نشان‌دهنده ابعاد ماشین سیاسی سراسری امانت است. تصمیمات روزهای آینده نه تنها سرنوشت این دو حزب، بلکه آرایش پارلمان جدید قزاقستان (کورولتای) در انتخابات اوت 2026 را تعیین خواهد کرد و فصل جدیدی در تکامل سیاسی این کشور خواهد بود. این تصمیم می‌تواند توازن قوا را پیش از آغاز رسمی کارزارهای انتخاباتی مشخص کند.

انتهای پیام/