به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، چهاردهم خرداد، تنها سالروز رحلت یک رهبر نیست؛ یادآوری یک اندیشه است. اندیشه‌ای که نظام جمهوری اسلامی ایران بر پایه آن تأسیس شد و استمرار آن نیز منوط به حفظ و انتقال درست همین اندیشه به نسل جدید است. اما آیا این اندیشه به درستی منتقل می‌شود؟ یا خطر تحریف، کمین کرده است؟

خبرنگار تسنیم برای پاسخ به این پرسش‌های بنیادین، گفت‌وگویی عمیق و تخصصی ترتیب داده است با دکتر علی اکبری‌معلم، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و متخصص حوزه اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی. دکتر اکبری‌معلم که سال‌ها بر روی منظومه فکری امام تحقیق کرده است، در این مصاحبه از راه‌های پیشگیری از تحریف اندیشه امام می‌گوید، شاخص‌های فلسفه سیاسی، فقه سیاسی و اخلاق سیاسی امام را به تفکیک تبیین می‌کند، و هشداری جدی درباره «حب جاه و مقام» به عنوان منشأ شکست انقلاب می‌دهد. آنچه در ادامه می‌خوانید، مشروح این گفت‌وگو است.

تسنیم: با عرض سلام و احترام. آقای دکتر نخستین و مهم‌ترین سؤال این است که راه‌های پیشگیری از تحریف اندیشه امام خمینی(ره) چیست؟

بأسمه تعالی. سلام علیکم و رحمة الله و وقت بخیر خدمت همه مخاطبین محترم و فهیم خبرگزاری تسنیم. از شما خبرنگار عزیز و دقیق‌پرس نیز صمیمانه تشکر می‌کنم که در آستانه سالگرد رحلت امام، به جای پرداختن به حاشیه، سراغ متن و مغز اندیشه ایشان رفته‌اید. سؤال بسیار به‌جایی پرسیدید.

همان‌طور که مستحضرید، تأسیس نظام جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر اندیشه و مکتب فکری امام خمینی(ره) بوده و استمرار نظام نیز منوط به حفظ و انتقال این اندیشه به نسل جدید است. از مهم‌ترین خطرات در این مسیر، تحریف اندیشه امام است. برای پیشگیری از این تحریف، باید به چند نکته توجه کنیم:

نخست، توجه به زمینه‌های تحریف. فاصله نسل‌ها و طول زمان، غفلت و کاهش انگیزه متصدیان امر ترویج، بروز نبودن حاکمان و نخبگان نسبت به اوضاع کشور، منطقه و جهان، عدم آگاهی کافی از اندیشه امام و ضعف در دشمن‌شناسی – همه از زمینه‌های طبیعی تحریف به شمار می‌روند. وقتی با این زمینه‌ها آشنا شویم، می‌توانیم تدابیری برای مقابله با آنها اتخاذ کنیم.

دوم، ترویج و تبلیغ مستمر اندیشه امام. مردم زمانی که با اندیشه امام به حد کفایت آشنا شوند، زمینه تحریف از بین می‌رود.

سوم، تبیین روان، جامع و مستمر. آثار مکتوب و شفاهی امام به اندازه کافی وجود دارد و نیاز جدی به نظر شارحان نیست. اصل این است که از خود آثار امام برای ترویج اندیشه استفاده کنیم.

چهارم، انجام مستمر و هماهنگِ عوامل مختلف جامعه‌پذیری سیاسی. نهاد خانواده، نظام آموزشی، رسانه‌ها، احزاب سیاسی و نهادهای مذهبی – همه باید در تبیین اندیشه امام هماهنگ باشند و کار یکدیگر را تکمیل کنند.

امیدواریم با تلاش جهادی و همه‌جانبه، روز به روز بر مقبولیت نظام جمهوری اسلامی و اندیشه حضرت امام افزوده شود.

تسنیم: لطفاً شاخص‌های اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) را به تفکیک بیان و توضیح دهید. جامعه امروز ما سخت نیازمند این آشنایی است.

 باز هم سؤال بسیار دقیق و به‌جایی پرسیدید. جامعه امروز ما واقعاً نیازمند این است که با اندیشه امام خمینی(ره) آشنایی بیشتری پیدا کند. از شما سپاسگزارم که این نیاز را به خوبی تشخیص داده‌اید.

اندیشه سیاسی امام مبنای تأسیس نظام جمهوری اسلامی و الگوی مردم‌سالاری دینی است. استمرار حاکمیت نظام نیز منوط به موفقیت در حفظ و انتقال این اندیشه به نسل جدید و مخاطبان داخلی و خارجی است. در صورت عدم موفقیت، فراموشی این اندیشه و کاهش مشروعیت نظام و در نتیجه اضمحلال تدریجی حاکمیت را شاهد خواهیم بود.

برای تبیین شاخص‌های اندیشه سیاسی امام، از چارچوب نظری خود ایشان استفاده می‌کنم. امام قائل به تقسیم سه‌بعدی اسلام است: عقاید، اخلاق و رفتار (اعمال) . فهم تک‌بعدی از اسلام را انحراف می‌داند. بر این اساس، اندیشه سیاسی امام را نیز به سه قسم فلسفه سیاسی، فقه سیاسی و اخلاق سیاسی تقسیم می‌کنیم.

فلسفه سیاسی به مباحث ثابت سیاست و زندگی اجتماعی می‌پردازد: دولت مطلوب، مشروعیت، عدالت، چرایی نیاز به حکومت.

فقه سیاسی عهده‌دار اداره امور سیاسی کشور، مسائل اجتماعی حکومت و پاسخ به پرسش‌های جدید در حوزه زندگی سیاسی است.

اخلاق سیاسی شامل قواعد و معیارهایی است که رعایت آنها برای رسیدن به کمال ضروری است.

تسنیم: لطفاً شاخص‌های فلسفه سیاسی امام را تفکیک کنید.

با کمال میل. شاخص‌های فلسفه سیاسی امام در پنج محور خلاصه می‌شود:یکم، لزوم تشکیل حکومت اسلامی. امام با توجه به دلایل عقلی و شرعی، تشکیل حکومت را ضروری می‌داند. از نظر عقلی، بدون حکومت هرج و مرج و فساد پدید می‌آید. از نظر شرعی، اجرای احکام اسلام، سنت رسول اکرم(ص) و امام علی(ع)، و نجات مردم مظلوم، همگی ضرورت تشکیل حکومت اسلامی را ایجاب می‌کنند. امام تعبیری دارند: «اگر ما حکومت اسلامی تشکیل ندهیم، احکام اسلام معطل می‌مانند.»

دوم، هدف‌های حکومت اسلامی. اقامه عدل و قسط و اجرای احکام الهی، دو هدف مهم تشکیل حکومت از دیدگاه امام است.

سوم، ولایت فقها. از نظر امام، ولایت فقها یک امر عقلی است. انسان اگر ولایت را برای فقیه تصور کند، به ناچار او را تصدیق می‌کند. این امر چنان واضح است که بی‌نیاز از دلیل است.

چهارم، وجوب تشکیل حکومت اسلامی بر فقها. از نظر امام، تشکیل حکومت بر فقیهان عادل واجب کفایی است و اگر ممکن شود، واجب عینی تلقی می‌شود. فقهای عادل، امین، وارث انبیاء و دژهای استوار اسلام هستند و ایفای کامل این نقش تنها با تشکیل حکومت میسر می‌شود.

پنجم، پیوند دین و سیاست. به اعتقاد امام، میان دین و سیاست پیوند عمیق وجود دارد. به تعبیری، دین همان سیاست است. امام تعبیری بسیار پرمعنا دارد: «حکومت و سیاست، فلسفه عملی تمامی فقه است.» یعنی فقه جنبه نظری دارد و حکومت جنبه عملی آن.

تسنیم: شاخص‌های فقه سیاسی امام را نیز بفرمایید.

 فقه سیاسی امام دارای چهار شاخص اصلی است:یکم، طرز حکومت اسلامی. امام قائل است شکل حکومت توسط مردم بر اساس اقتضائات زمانی و مکانی تعیین می‌شود. در اسلام شکل خاصی تعریف نشده است؛ اما محتوای آن، احکام و قوانین الهی است.دوم، شرایط ولی‌فقیه. کسی که می‌خواهد رئیس جامعه اسلامی شود، علاوه بر شرایط عمومی مانند عقل و تدبیر، باید از دو شرط اساسی برخوردار باشد: علم به قانون (احکام اسلام) و عدالت.سوم، اختیارات ولی‌فقیه. از نظر امام، فقیه عادل در صورت تشکیل حکومت، همان اختیارات، وظایف و ولایتی را دارد که رسول گرامی اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) در اداره جامعه داشتند. از این حیث، هیچ فرقی میان معصوم و فقیه حاکم وجود ندارد. اختیارات ولی‌فقیه مطلق است؛ یعنی همه اختیارات حکومتی امام معصوم را بر اساس مصلحت اسلام و مسلمین دارا است.چهارم، وظایف فقیه حاکم. استقرار عدالت، حفظ اسلام، اجرای قانون الهی، تأمین امنیت و رفاه مردم، حفظ هویت، استقلال و تمامیت ارضی، توجه به مصالح اسلام و مسلمانان، خدمت به مردم و جلب رضایت مردم – از مهم‌ترین وظایف فقیه حاکم است.

تسنیم: و در نهایت، شاخص‌های اخلاق سیاسی امام. به ویژه آن هشداری که در ابتدا درباره «حب جاه و مقام» فرمودید.

این بخش از اندیشه امام، شاید امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز به تبیین دارد. از دیدگاه امام، میان اخلاق و سیاست رابطه وجود دارد. به تعبیری اخلاق مقدم بر سیاست است؛ چرا که سیاستمدار بی‌اخلاق موجب فساد و انحطاط خود و جامعه می‌شود. منشأ انحطاط و انحراف انسان و جامعه، هوای نفس است.

در بعد فضائل اخلاق سیاسی، مهم‌ترین شاخص‌ها عبارتند از: امیدواری (که انسان و جامعه را به موفقیت می‌رساند)، رفق و مدارا (که با شدت و عنف ممکن نیست)، تواضع (که عین تواضع از حضرت حق است)، صداقت (که فقدان آن انسان را به دیکتاتوری می‌رساند)، انتقادپذیری (که امام آن را از آثار تربیت نفس می‌داند و معتقد است کسی که انتقادپذیر نیست، درست تربیت نشده است)، و ساده‌زیستی (که موجب قدرت روحی و ایستادگی در برابر ظلم می‌شود).

اما در بعد رذائل، چند نکته بسیار حیاتی است:حسد – که با وجود آن، عقل مغلوب هوای نفسانی می‌گردد و ناامنی، کینه، عقده و در نهایت عقب‌ماندگی جامعه را به دنبال دارد.غیبت – که گناهی کبیره است و اخوت را پاره می‌کند، تفرقه می‌اندازد و سبب سستی وحدت و شکست اهداف اسلام می‌شود.و اما مهم‌ترین هشدار امام در اخلاق سیاسی: «حب جاه و مقام» – یعنی کسب شهرت و محبوبیت برای برتری‌طلبی، ریاست و اعمال قدرت. این خصلت با آفرینش خداوند متعال در تعارض است و سبب دو رویی و نفاق می‌شود. امام معتقد است میان حُر بودن انسان و مبارزه با ظلم از یک سو، و عدم تعلق به مال و جاه از سوی دیگر، رابطه مستقیم وجود دارد. اگر کسی در برابر ظلم ایستادگی نمی‌کند، بدانید حب جاه و مقام دارد.

به تعبیر صریح امام خمینی(ره): «حب جاه و مقام، منشأ شکست انقلاب خواهد بود.»این جمله را هیچ‌گاه نباید فراموش کنیم. در پایان امیدوارم با استمرار تلاش‌های همه عوامل جامعه‌پذیری سیاسی در حفظ و انتقال اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، حاکمیت این اندیشه در قالب جمهوری اسلامی ایران با مقبولیت بالا استمرار پیدا کند. و همواره مراقب باشیم که حب جاه و مقام – که امام آن را منشأ شکست انقلاب دانست – در میان مسئولان و نخبگان ریشه ندواند. چرا که اگر این رذیله اخلاقی رخنه کند، هیچ انقلابی در امان نخواهد ماند.

انتهای پیام/