به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، ازبکستان ساخت نخستین نیروگاه هسته‌ای خود را آغاز کرد و پروژه‌ای را که نزدیک به یک دهه مورد بحث بود، به یکی از بزرگترین تعهدات در حوزه انرژی در تاریخ پس از فروپاشی شورویِ این کشور تبدیل کرد.

«شوکت میرضیایف» رئیس‌جمهور ازبکستان و «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهور روسیه، در تاریخ 4 ژوئن از طریق ارتباط ویدئویی از سن‌پترزبورگ، دستور آغاز عملیات احداث این پروژه را صادر کردند.

محل ساخت این نیروگاه در منطقه «فاریش» واقع در استان «جیزک» ازبکستان، به طور زنده به این مراسم متصل بود. همچنین «رافائل ماریانو گروسی»، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در این مراسم حضور داشت.

اولین عملیات بتن‌ریزی در طول شب 4 تا 5 ژوئن، برای دال فونداسیون نخستین واحد کوچک مدولار این نیروگاه انجام شد. در مرحله اول، 133 متر مکعب بتن‌ریزی صورت گرفت. انتظار می‌رود حجم کل بتن‌ریزی به بیش از 10 هزار متر مکعب برسد.

آژانس انرژی اتمی ازبکستان (اوزاتم)، طبق استانداردهای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، وضعیت رسمی «نیروگاه هسته‌ای در حال ساخت» را به این سایت اعطا کرد.

تغییر در طراحی؛ از راکتورهای کوچک تا نیروگاه ترکیبی

برنامه فعلی، دیگر آن طرح متواضعانه راکتورهای کوچک که در سال 2024 مورد توافق قرار گرفت، نیست. طراحی کنونی ترکیبی از دو راکتور بزرگ «VVER-1000» به همراه دو واحد کوچکتر «RITM-200N» است.

این ترکیب در کنار هم، ظرفیت نصب‌شده‌ای بیش از 2.1 گیگاوات به نیروگاه جیزک خواهد داد. واحدهای کوچک و بزرگ از یک سایت و زیرساخت‌های پشتیبانی مشترک استفاده خواهند کرد. این تغییر، هم مقیاس پروژه و هم ریسک‌های مالی و نظارتی آن را افزایش داده است.

این طراحی، جدیدترین نسخه از برنامه‌ای است که تاکنون چندین بار دستخوش تغییر شده است. ازبکستان و روسیه در سال 2017 یک توافقنامه بین‌دولتی در زمینه همکاری صلح‌آمیز هسته‌ای امضا کردند. در سال 2018، پیش‌بینی می‌شد که شرکت «روس‌اتم» دو راکتور VVER-1200 بسازد. بعداً تمرکز به منطقه جیزک معطوف شد.

در ماه می 2024، تاشکند و روس‌اتم قراردادی برای یک نیروگاه هسته‌ای کوچک 330 مگاواتی با 6 راکتور RITM-200N امضا کردند. این برنامه در سال 2025 بار دیگر تغییر کرد، زمانی که تاشکند و مسکو بر سر فرمت بزرگتر و ترکیبی راکتورها که اکنون در حال ساخت است، به توافق رسیدند.

جدول زمانی نشان می‌دهد که چقدر طول می‌کشد تا ازبکستان از این پروژه برق دریافت کند. نخستین واحد RITM-200N قرار است در اواخر سال 2029 به مرحله راه‌اندازی هسته‌ای برسد و انتظار می‌رود دو راکتور بزرگتر VVER-1000 در سال‌های 2033 و 2035 وارد مدار شوند.

پاسخ به تقاضای فزاینده برق و دوری از سوخت‌های فسیلی

این اقدام، بازتابی از تقاضای به سرعت در حال رشد ازبکستان برای انرژی برق است. آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده که چشم‌انداز برق 2020-2030 این کشور، با هدف افزایش تولید از 63.6 میلیارد کیلووات ساعت به 120.8 میلیارد کیلووات ساعت تا سال 2030 و همزمان کاهش استفاده از گاز در تولید برق تنظیم شده است.

ازبکستان در سال 2025 معادل 86.7 میلیارد کیلووات ساعت برق تولید کرد. انرژی‌های تجدیدپذیر در این کشور در حال توسعه هستند، اما مقامات به دنبال یک منبع تامین برق پایه و پایدار برای صنایع و شهرها می‌گردند.

برآوردهای ازبکستان و روسیه نشان می‌دهد که مجموع تولید سالانه این نیروگاه حدود 17 میلیارد کیلووات ساعت خواهد بود.

ولادیمیر پوتین اعلام کرد که سهم آینده این نیروگاه می‌تواند تا 15 درصد از مصرف برق ازبکستان را پوشش دهد؛ خبرگزاری رویترز نیز سهم مورد انتظار را حدود 15 درصد از تقاضا تخمین زده است. این ارقام به زمان‌بندی راه‌اندازی هر واحد و میزان مصرف در آینده که همچنان رو به افزایش است، بستگی دارد.

چالش‌های مالی پروژه؛ از وام صادراتی مسکو تا قیمت‌گذاری برق

تامین مالی اکنون یکی از مسائل محوری این پروژه است. «عظیم احمدخاجایف» رئیس آژانس اوزاتم، قیمت پایه این پروژه را 9.5 میلیارد دلار اعلام کرد و این رقم را حداکثر مبلغ قرارداد خواند.

این برآورد شامل برنامه‌های بومی‌سازی تجهیزات نمی‌شود؛ بخشی که ازبکستان می‌خواهد سهم آن را به 30 درصد برساند. تاشکند مایل است 85 تا 90 درصد هزینه‌های پروژه از طریق وام تامین شود و ممکن است برای تامین این منابع با «بانک توسعه جدید» و دیگر شرکا وارد مذاکره شود.

روسیه نیز پیشنهاد تامین مالی اختصاصی خود را ارائه داده است. پوتین اعلام کرد که مسکو یک وام صادراتی با شرایط ترجیحی به ازبکستان اعطا می‌کند و از این پروژه در تمام طول چرخه عمر نیروگاه پشتیبانی خواهد کرد.

این حمایت شامل تامین سوخت، تعمیر و نگهداری و مدیریت سوخت هسته‌ای مصرف‌شده (پسماند هسته‌ای) می‌شود. مبلغ و شرایط دقیق این وام به صورت عمومی اعلام نشده است. تاشکند پیش‌تر تاکید کرده بود که هرگونه اعتبار مالی روسیه را بر اساس رقابتی بودن شرایط آن ارزیابی خواهد کرد.

قیمت برق در آینده هنوز نامشخص است. احمدخاجایف هزینه مورد انتظار برق هسته‌ای را کمتر از 1000 سُم (واحد پول ازبکستان) به ازای هر کیلووات ساعت برآورد کرد، اما تعرفه نهایی را اعلام نکرد.

قیمت نهایی به اصلاحات بازار، از جمله برنامه ایجاد بازار عمده‌فروشی برق و قراردادهای مستقیم برای مصرف‌کنندگان بزرگی که بیش از 10 میلیون کیلووات ساعت در سال مصرف می‌کنند، بستگی خواهد داشت. صنایع و مصرف‌کنندگان تا زمانی که قواعد تامین مالی و بازار شفاف‌تر نشود، هزینه نهایی را نخواهند دانست.

اولویت‌های ایمنی و گسترش نفوذ منطقه‌ای روس‌اتم

موضوعات آب و ایمنی نیز به این پروژه شکل خواهند داد. ازبکستان در حال بررسی سیستم‌های خنک‌کننده خشک برای این نیروگاه هسته‌ای است و تکنولوژی مجارستانی را برای کاهش مصرف آب مدنظر دارد.

نهاد نظارتی دولت ازبکستان، کنترل دولتی بر شرایط صدور مجوز، ایمنی ساخت‌وساز، و حفاظت از مردم و محیط زیست را حفظ خواهد کرد. میرضیایف ایمنی را یک «اولویت مطلق» خواند و تاکید کرد که این نیروگاه تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای بهره‌برداری آماده خواهد شد.

در ماه می، مسکو توافقنامه جداگانه‌ای برای ساخت یک نیروگاه هسته‌ای دو واحدی «VVER-1200» در نزدیکی دریاچه بالخاش امضا کرد که تامین مالی از طریق وام صادراتی نیز در این بسته گنجانده شده است.

قزاقستان کلنگ این پروژه را به زمین زده و کارهای اولیه مهندسی و نقشه‌برداری در حال انجام است. در کنار هم، احداث نیروگاه‌های ازبکستان و قزاقستان نقش شرکت «روس‌اتم» در سیستم انرژی بلندمدت منطقه را عمیق‌تر خواهد کرد.

برای ازبکستان، نیروگاه جیزک می‌تواند همزمان با افزایش تقاضا و تحت فشار قرار گرفتن نیروگاه‌های گازی، یک صنعت جدید هسته‌ای داخلی و یک منبع پایدار انرژی به ارمغان بیاورد. با این حال، این پروژه تاشکند را درگیر یک برنامه ساخت طولانی‌مدت، استقراض‌های کلان، ترتیبات چرخه سوخت روسیه، و سال‌ها نظارت‌های ایمنی می‌کند.

مراسم سن‌پترزبورگ به این طرح، حمایت هر دو رئیس‌جمهور را اعطا کرد. اکنون تمرکز کار به سمت تامین مالی، مقررات و تحویل فازهای پروژه تغییر می‌کند. ازبکستان اولین بتن‌ریزی را انجام داده است، اما همچنان باید ثابت کند که می‌تواند برق هسته‌ای را وارد شبکه‌ای کند که هم‌اکنون به دلیل کمبود گاز، ورود انرژی‌های تجدیدپذیر، و تقاضای روزافزون در حال تغییر و بازآرایی است.

انتهای پیام/