به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام والمسلمین رسول جعفریان، پژوهشگر و مورخ برجسته تاریخ اسلام در یادداشتی تحلیلی به واکاوی ابعاد مختلف واقعه غدیر خم پرداخته و آن را مهم‌ترین مستند اعتقاد شیعه در موضوع امامت دانسته است. حجت الاسلام و المسلمین جعفریان  در ابتدای این یادداشت با اشاره به رخداد غدیر خم در سال دهم هجری خاطرنشان کرد: پیامبر اکرم(ص) پس از پایان مناسک حجةالوداع و در مسیر بازگشت به مدینه، در منطقه غدیر خم مسلمانان را گرد آورد و در خطبه‌ای مشهور، جمله من کنت مولاه فهذا علی مولاه را بیان فرمود. این روایت در شمار پرنقل‌ترین احادیث اسلامی قرار دارد و در منابع متعدد شیعه و اهل سنت گزارش شده است و  گستردگی نقل این حدیث سبب شده است که غدیر به یکی از قطعی‌ترین رخدادهای تاریخی صدر اسلام تبدیل شود.

این پژوهشگر تاریخ اسلام در ادامه با اشاره به جایگاه آیات قرآن در تفسیر واقعه غدیر تصریح کرد: در نگاه رایج علمای شیعه، آیات تبلیغ و اکمال دین ارتباط مستقیم با اعلام ولایت امیرالمؤمنین علی(ع) در غدیر دارند و بر اساس این تفسیر، مسئله ولایت نه یک موضوع فرعی بلکه از ارکان اساسی ساختار اعتقادی دین به شمار می‌رود. البته برداشت شیعی از غدیر بر این مبنا شکل گرفته که پیامبر(ص) در این واقعه صرفاً به بیان فضیلت امام علی(ع) نپرداخته بلکه موضوع رهبری و ولایت امت اسلامی را مطرح کرده است. از همین رو، غدیر در اندیشه شیعه جایگاهی فراتر از یک توصیه اخلاقی یا بیان محبت نسبت به اهل بیت(ع) پیدا کرده است.

حجت الاسلام جعفریان در بخش دیگری از یادداشت خود به مسئله اسناد و راویان حدیث غدیر پرداخت و افزود: شمار فراوان راویان این حدیث یکی از مهم‌ترین عوامل استحکام آن در منابع تاریخی و حدیثی است. به گفته او، ده‌ها نفر از صحابه پیامبر(ص) و صدها نفر از تابعین این روایت را نقل کرده‌اند و همین موضوع جایگاه ویژه‌ای به آن بخشیده است. همچنین بسیاری از دانشمندان مسلمان در طول قرون مختلف به گردآوری طرق نقل حدیث غدیر پرداخته‌اند و آثار مستقلی درباره آن نوشته شده است که تعدد مسیرهای نقل روایت، احتمال تردید در اصل وقوع این رخداد را به حداقل می‌رساند.

جعفریان سپس به تحولات سیاسی پس از رحلت پیامبر اسلام(ص) اشاره کرد و خاطرنشان کرد: فضای سیاسی جامعه اسلامی پس از رحلت رسول خدا(ص) به‌گونه‌ای شکل گرفت که موضوع غدیر به تدریج تحت‌الشعاع مسائل سیاسی و رقابت‌های قدرت قرار گرفت. در چنین شرایطی، توجه عمومی به واقعه غدیر کاهش یافت و برخی جریان‌های سیاسی تلاش کردند قرائت‌های دیگری از این واقعه ارائه دهند. با این حال، اصل روایت همچنان در منابع اسلامی باقی ماند و در حافظه تاریخی مسلمانان حفظ شد. برای مثال ماجرای مناشده هم که امام علی(ع) در مسجد کوفه در دوران خلافت خود از حاضران خواست کسانی که واقعه غدیر را از پیامبر(ص) شنیده‌اند، به آن شهادت دهند و  این اقدام نشان می‌دهد امام علی(ع) همچنان بر اهمیت تاریخی و اعتقادی این رخداد تأکید داشته است.

این پژوهشگر تاریخ اسلام همچنین به تلاش‌های صورت‌گرفته برای کتمان یا تفسیر متفاوت حدیث غدیر اشاره کرد و گفت: در برخی دوره‌های تاریخی، به‌ویژه عصر اموی، شرایط سیاسی برای برجسته شدن فضائل اهل بیت(ع) مساعد نبود و محدودیت‌هایی در این زمینه وجود داشت. البته با وجود این فشارها، روایت غدیر در میان پیروان اهل بیت(ع) حفظ شد و به یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های فکری و اعتقادی تشیع تبدیل گردید و  استمرار نقل و بازخوانی این روایت در طول قرن‌ها نشان‌دهنده جایگاه ریشه‌دار آن در فرهنگ شیعی است.

حجت الاسلام و المسلمین رسول جعفریان در بخش پایانی یادداشت خود به نقش غدیر در شکل‌گیری هویت شیعی پرداخت و افزود: غدیر تنها یک واقعه تاریخی نیست بلکه عنصری هویت‌ساز در تاریخ تشیع محسوب می‌شود. بسیاری از مؤلفه‌های فکری، فرهنگی و اجتماعی شیعه در پیوند با مفهوم ولایت و امامت شکل گرفته‌اند. همچنین  از دوره آل‌بویه به بعد، عید غدیر به‌صورت رسمی در بسیاری از مناطق اسلامی گرامی داشته شد و این موضوع به تقویت حضور اجتماعی و فرهنگی تشیع کمک کرد و بازتاب گسترده غدیر در ادبیات عربی و فارسی، شعر، تاریخ‌نگاری و آثار کلامی، نشانه دیگری از نفوذ این واقعه در حافظه جمعی شیعیان است. بنابراین استمرار بزرگداشت عید غدیر در طول تاریخ سبب شد این رخداد از محدوده یک واقعه تاریخی فراتر رود و به نمادی از پیوند اعتقادی و هویتی شیعیان تبدیل شود.

انتهای پیام/