خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: ماجرای غدیر ارتباط وثیقی با عالم ذر و روز ألست دارد؛ در جایی که طبق روایات، تمام خلایق پیش از ورود به عالم دنیا، در یک پیمان الهی شرکت کردند و حقیقت ربوبیت خداوند و مسیر هدایت الهی بر آنان عرضه شد. در همین چارچوب، آیه 172 سوره اعراف به این میثاق اشاره دارد: «أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ؟ قالوا بَلى»، و در برخی روایات، این پیمان صرفاً محدود به توحید نیست، بلکه منظومه کامل هدایت شامل نبوت و امامت را نیز در بر می‌گیرد.

در روایتی که در تفسیر قمی از امام صادق علیه‌السلام نقل شده، این معنا به‌صورت روشن‌تری بیان می‌شود؛ آنجا که خداوند فرمود: «أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ وَ مُحَمَّدٌ نَبِیَّكُمْ وَ عَلِیٌّ إِمَامَكُمْ وَ الْأَئِمَّةُ الْهَادُونَ أَئِمَّتَكُمْ»، و همه پاسخ دادند: «بَلى شَهِدْنا». این روایت نشان می‌دهد که در نگاه این دسته از روایات، ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام در کنار توحید و نبوت، جزء ارکان همان میثاق اولیه است، نه امری جدا از آن.

از دل همین نگاه، آیه ادامه می‌دهد: «أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِینَ»، یعنی هدف این پیمان آن است که انسان در قیامت نتواند نسبت به اصل هدایت الهی و حجت‌های آن ادعای غفلت کند. بنابراین، این عهد صرفاً یک گفت‌وگوی نمادین نیست، بلکه بنیان مسئولیت انسان در برابر مسیر هدایت است.

در امتداد همین حقیقت، واقعه غدیر را می‌توان صورت آشکار و تاریخی همان میثاق دانست؛ یعنی آنچه در عالم پیشین به‌صورت کلی و فطری اخذ شده بود، در غدیر به شکل اجتماعی و عینی در تاریخ بشر تثبیت می‌شود. از این جهت، غدیر صرفاً یک حادثه سیاسی یا اداری برای تعیین جانشین نیست، بلکه استمرار یک عهد الهی در بستر زمان است.

این پیوند در خود خطبه غدیر نیز بازتاب دارد، آنجا که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله با ادبیات «ألست» با مردم سخن می‌گوید و می‌فرماید: «أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ؟» و نیز: «أَلَسْتُمْ تَشْهَدُونَ أَنِّی أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ؟». یعنی «آیا من نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر (و صاحب اختیارتر) نیستم؟ آیا شما گواهی نمی‌دهید که من نسبت به هر مؤمنی از خود او سزاوارتر (و صاحب اختیارتر) هستم؟» این تکرارِ ساختارِ پرسشِ میثاق، نشان می‌دهد که غدیر در امتداد همان حکمت عهد الهی قرار دارد.

در واقع، پرسش‌های پیامبر در غدیر ادامه همان پرسش بنیادین «ألست بربکم» است، اما این‌بار در سطحی که به پذیرش ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در دنیا منتهی می‌شود. پس غدیر، محور ولایت را در امتداد عالم ذر تثبیت می‌کند.

به همین دلیل، در روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام، غدیر صرفاً یک روز تاریخی معرفی نشده، بلکه «عید الله الاکبر» نام گرفته است؛ روزی که حقیقتی بزرگ در نظام هدایت الهی آشکار می‌شود و پیوند میان توحید، نبوت و امامت در قالب یک اعلان عمومی تثبیت می‌شود.

در روایتی از امام صادق علیه‌السلام آمده است: «وَ هُوَ عِیدُ اللَّهِ الْأَكْبَرُ… وَ اسْمُهُ فِی السَّمَاءِ یَوْمُ الْعَهْدِ الْمَعْهُودِ وَ فِی الْأَرْضِ یَوْمُ الْمِیثَاقِ الْمَأْخُوذِ وَ الْجَمْعِ الْمَشْهُودِ». این تعبیر نشان می‌دهد که غدیر در امتداد همان «عهد معهود» آسمانی و «میثاق مأخوذ» زمینی قرار دارد و به همین دلیل، جایگاه آن صرفاً در تاریخ سیاسی اسلام خلاصه نمی‌شود.

بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که «ألست» و «غدیر» دو لحظه از یک حقیقت واحد هستند؛ یکی در ساحت پیشینی و فطری که در آن اصل هدایت بر انسان عرضه می‌شود، و دیگری در ساحت تاریخی که همان حقیقت در قالب یک حجت آشکار و اجتماعی تثبیت می‌شود.

انتهای پیام/