به گزارش خبرگزاری تسنیم از شیراز، نمایشگاه عکس «تبارنامه» با «فتوکلاژهای» محمدحسین نیکوپور 5 تا 12 ژوئن 2026 (15 تا 22 خرداد 1405) در کتابخانه عمومی «ماریا مولینر» شهر مورسیا اسپانیا برگزار می‌شود.

در این نمایشگاه 12 اثر که محمدحسین نیکوپور با استفاده از آرشیو عکس‌های تاریخی، خانوادگی و یادگاری به شکل فتوکلاژ (تکه چسبانی عکس) در قالب پروژه «تبارنامه» کار کرده است در گالری هنری کتابخانه یادشده به نمایش در می‌آید. در این مجموعه هنرمند عکاس با استفاده از آرشیو به موضوع هویت و مهاجرت پرداخته است.

مهگان فرهنگ، کیوریتور (نمایشگاه گردان) این رویداد هنری در بیانیه نمایشگاه اشاره کرده است: وضعیتِ تعلیق، تنها جغرافیا را تغییر نمی‌دهند؛ بلکه ساختار حافظه، روابط عاطفی و حتی امکانِ به‌یادآوردن را نیز دگرگون می‌کنند.

آنچه باقی می‌ماند، اغلب مجموعه‌ای از تصاویر پراکنده، آرشیو‌های ناقص و چهره‌هایی است که آرام‌آرام از مرکز خانواده حذف می‌شوند، بی‌آنکه مرگِ فیزیکی رخ داده باشد.

این نمایشگاه تلاشی است برای بازخوانی مفهوم خانواده در بستر «مدرنیته‌ی سیال»؛ وضعیتی که زیگمونت باومن از آن به‌عنوان جهانی ناپایدار، موقت و فاقد قطعیت یاد می‌کند.

در چنین جهانی، انسان معاصر مدام در حال عبور است؛ عبور از مرزها، زبان‌ها، خانه‌ها و حتی از خویشتنِ خویش. خانواده‌ی ایرانی نیز در دهه‌های اخیر، تحت تأثیر بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، به شکلی خاموش دچار پراکندگی شده است؛ پراکندگی‌ای که رد آن را می‌توان در آرشیو‌های شخصی و عکس‌های خانوادگی مشاهده کرد.

در این مجموعه، عکس خانوادگی دیگر صرفاً یک سند نوستالژیک نیست؛ بلکه به میدانِ مقاومت حافظه تبدیل می‌شود.

هر تصویر، هم‌زمان چیزی را ثبت و چیزی را حذف می‌کند. همان‌طور که فوکو در تبارشناسیِ حافظه و قدرت اشاره می‌کند، آنچه در تاریخ باقی می‌ماند، نتیجه‌ی سازوکار‌های انتخاب، حذف و فراموشی است.

آرشیو نیز هرگز بی‌طرف نیست؛ بلکه همواره بازتابِ فقدان‌ها، سکوت‌ها و حذف‌شدگان است. برای من، به‌عنوان یک ایرانیِ دور از وطن، این تصاویر تنها بازمانده‌های یک گذشته‌ی شخصی نیستند؛ بلکه نشانه‌هایی از یک فروپاشی جمعی‌اند. چهره‌هایی که زمانی در مرکز قاب قرار داشتند، اکنون یا مهاجرت کرده‌اند، یا از حافظه حذف شده‌اند، یا تنها به‌صورت سایه‌ای در یک آرشیو باقی مانده‌اند.

این نمایشگاه درباره‌ی غیاب است؛ درباره‌ی کسانی که هنوز زنده‌اند، اما دیگر در جغرافیای مشترکِ خانواده حضور ندارند. در جهانی که حافظه به‌سرعت مصرف و فراموش می‌شود، بازگشت به آرشیو خانوادگی شاید آخرین تلاش برای مقاومت در برابر حذف باشد؛ مقاومتی در برابر فراموشی سازمان‌یافته‌ای که نه‌تنها تاریخ، بلکه روابط انسانی را نیز از درون تهی می‌کند.

محمدحسین نیکوپور، عکاس و هنرمند پروژه «تبارنامه»، با اشاره به ایده شکل‌گیری این مجموعه گفت: تمام خاطره‌ها هم‌زمان با فراموشی ساخته می‌شوند؛ چون به یاد آوردن همه‌چیز یعنی غرق شدن در حافظه. فراموشی بخشی ضروری از شکل‌گیری حافظه است.

وی افزود: با این حال فراموشی گذشته در یک فرهنگ، گاهی به‌صورت سازمان‌یافته و استراتژیک عمل می‌کند.

نیکوپور با اشاره به دیدگاه میلان کوندرا درباره فراموشی سازمان‌یافته تأکید کرد: فراموشی فقط یک امر فردی نیست و می‌تواند در سطح فرهنگ و سیاست نیز عمل کند؛ حتی روایت‌های تاریخی هم ناگزیر بخشی از واقعیت را حذف می‌کنند.

این عکاس ادامه داد: در پروژه «تبارنامه» می‌خواهم فرایند تهی شدن خانواده ایرانی از اعضای خود را، تحت تأثیر عوامل اجتماعی مانند مهاجرت، از طریق آرشیو عکس‌های خانوادگی نشان دهم.

وی خاطرنشان کرد: این مجموعه حاصل بیش از 25 سال عکاسی آنالوگ و دیجیتال است و استفاده از عکس‌های قدیمی و آرشیوی، بخش مهمی از رویکرد من برای تکمیل پروژه به شمار می‌آید.

نیکوپور در پایان گفت: امیدوارم دیدن این مجموعه، مخاطب را علاوه بر دیدن، به تأمل هم وادارد.

محمدحسین نیکوپور در 15 اردیبهشت ماه سال 1356 در شهر شیراز زاده شد. او عکاس، روزنامه‌نگار، پژوهشگر حوزه رسانه و مدرس عکاسی است که با بیش از دو دهه فعالیت حرفه‌ای، عضو انجمن ملی عکاسان ایران، انجمن عکاسان کانادا و فدراسیون بین المللی عکاسان و نویسندگان ورزشی AIPS بوده و مسیر هنری خود را با نگاهی عمیق به واقعیت‌های اجتماعی، معماری و فرهنگ پیش برده است.

نیکوپور تحصیلات آکادمیک خود را در رشته «ارتباط تصویری و عکاسی خبری» به پایان رساند. او فعالیت حرفه‌ای خود را از سال 1379 خورشیدی در عرصه روزنامه‌نگاری آغاز کرد و سال‌ها به عنوان عکاس خبری برای رسانه‌های معتبر داخلی و بین‌المللی فعالیت کرد.

تمرکز اصلی او در سال‌های اولیه بر کشف زیبایی‌های بصری، ثبت لحظات اصیل زندگی و مستندسازی معماری معاصر بود. این ترکیب از نگاه هنری و دقت فنی، به آثار او هویتی دوگانه از «هنر» و «سندیت» بخشیده است.

وی علاوه بر فعالیت‌های میدانی، به آموزش و تئوری عکاسی نیز توجه ویژه‌ای داشته است. نیکوپور سابقه تدریس در موسسات آموزش عالی از جمله دانشگاه ارم شیراز، موسسه آموزش عالی هنر شیراز و دانشگاه هنر شیراز را در کارنامه دارد. همچنین مدیریت کارگاه‌های تخصصی عکاسی و انتقال تجربیات خود به نسل جدید عکاسان، از دیگر تعهدات حرفه‌ای اوست.

فعالیت‌های محمدحسین نیکوپور در حوزه‌های مختلف عکاسی، پژوهش و روزنامه‌نگاری، منجر به کسب جوایز متعدد ملی و بین‌المللی شده است. برخی از مهم‌ترین افتخارات او کسب مقام نخست پنجمین مسابقه عکاسی معماری ایران در بخش سایت‌های تاریخی، عکاس برگزیده نخستین جشن عکاسان استان فارس، مقام سوم در چهارمین جشنواره «همه هنرمندان شهر» در بخش عکس، دریافت جایزه میراث ناملموس سینمای جوان و جوایز مرتبط با یونسکو، مقام نخست جشنواره عکس فرش «تاری خانه» و انتخاب به عنوان خبرنگار عکاس برتر حوزه کتاب کشور است.

همچنین، وی به عنوان داور در مسابقات معتبر عکاسی همچون «مسابقه عکاسی آبی»، «جشنواره عکس تالاسمی عشق من»، «جشنواره هنر‌های تجسمی هنر شیراز» و «جشنواره عکس آتش‌نشانی شیراز» حضور داشته که این امر نشان‌دهنده اعتماد جامعه هنری به تخصص و دانش اوست.

نیکوپور نویسنده کتاب «جعبه عکاسی» است که مجموعه‌ای از مقالات، نقد‌ها و جستار‌های تحلیلی در حوزه عکاسی می‌باشد. او همچنین به عنوان خبرنگار فعال حوزه کتاب، فرهنگ و هنر، برای رسانه‌هایی نظیر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) و خبرگزاری مهر به انتشار مطالب تحلیلی و گزارش‌های تصویری پرداخته است.

فعالیت‌های نمایشگاهی او نیز گسترده و مستمر است. نخستین نمایشگاه انفرادی با نام «فتوژورنالیست» در سال 1382 در گالری باغ ملی شیراز برگزار شد.

در سال 1392 نیز نمایشگاه «10 تا 10» را در کافه گالری فردوسی و دیوار هنر دانشگاه ارم شیراز برگزار کرد. همچنین نمایشگاه عکس «آن روان» در نگارخانه سروناز شیراز در سال 1400 و نمایشگاه بزرگداشت «روز شیراز» در دانشگاه تفلیس از دیگر فعالیت‌های اوست. علاوه بر اینها، او در ده‌ها نمایشگاه گروهی داخلی و بین‌المللی شرکت کرده است.

انتهای پیام/424