به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، تعیین ضرب‌الاجل دو ساله و قاطع از سوی قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان برای نوسازی جامع نیروهای مسلح این کشور، گمانه‌زنی‌های زیادی را در سراسر اوراسیا برانگیخته است.

برخی تحلیلگران دفاعی روس، این تحول شتابان را برای کشوری بدون مناقشه مرزی فعال یا تهدیدات خارجی فوری، غیرضروری می‌دانند.

در مقابل، ناظران غربی این اصلاحات را اقدامی برای محافظت از کشور در برابر بی‌ثباتی داخلی و تجدیدنظرطلبی احتمالی روسیه پس از جنگ اوکراین تعبیر می‌کنند.

برخی دیگر نیز آن را گامی در جهت تثبیت جایگاه قزاقستان به عنوان یک «قدرت میانی» و راهبردی برای موازنه قوا میان روسیه و چین قلمداد می‌کنند.

با این حال، برای درک منطق استراتژیک آستانه، باید به دو عامل کلیدی توجه کرد: تغییر ماهیت جنگ‌های مدرن و حرکت نظام بین‌الملل به سمت چندقطبی شدن، اموری که غیر قابل‌ پیش‌بینی بودن شرایط را افزایش داده‌اند. در این چارچوب، حتی درگیری احتمالی در منطقه هند-آرام نیز می‌تواند چالش‌های امنیتی بی‌سابقه‌ای برای قزاقستان ایجاد کند و این اصلاحات نظامی را کاملاً منطقی و لازم جلوه دهد.

درس‌های جنگ اوکراین و چرخش به سمت نبردهای سیستم‌محور

نبرد اوکراین تغییرات تکنولوژیک شگرفی را در نحوه هدایت جنگ‌های مدرن به نمایش گذاشته است. فناوری‌های نوظهور مانند سامانه‌های بدون سرنشین، تسلیحات هدایت‌شونده دقیق و نظارت مبتنی بر هوش مصنوعی اکنون می‌توانند محدودیت‌های جمعیتی و جغرافیایی را جبران کنند.

اوکراین توانسته با حملات پهپادی دوربرد، خسارات سنگینی به پایگاه‌های هوایی روسیه در عمق خاک این کشور وارد کند؛ حملاتی که طبق برآوردها توان عملیاتی نیروی هوافضای روسیه را تا 25 درصد کاهش داده است.

همچنین در سال 2025، از هر پنج تلفات روسیه، چهار مورد ناشی از عملیات پهپادی بوده که نشان‌دهنده جایگاه محوری سامانه‌های بدون سرنشین است.

قزاقستان با درک این موضوع، رویکردی چندلایه را برای ادغام پهپادها در چارچوب کنترل حریم هوایی، تحرک و استقلال استراتژیک اتخاذ کرده است. با توجه به قلمرو وسیع این کشور، تحرک هوایی و واکنش سریع برای استقرار نیروها در مواقع بحرانی حیاتی است.

نوسازی نظامی قزاقستان نشان‌دهنده گذار از جنگ‌های «پلتفرم‌محور» به «سیستم‌محور» است؛ جایی که پهپادها، هوش مصنوعی و ماهواره‌های بومی، یک ساختار یکپارچه اطلاعاتی و شناسایی را تشکیل می‌دهند و داده‌ها به دارایی استراتژیک اصلی تبدیل می‌شوند. تشکیل واحد نظامی تخصصی هوش مصنوعی در قزاقستان نیز گواهی بر این انطباق‌پذیری است.

تنوع‌بخشی به تسلیحات؛ از پهپادهای ترکیه‌ای تا قطعات چینی

تلاش برای ارتقای فناوری نظامی به بخش جدایی‌ناپذیر سیاست خارجی چندوجهی آستانه تبدیل شده است. در نشست غیررسمی سازمان کشورهای تُرک در می 2026 با موضوع «هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال» در قزاقستان، بازدید رجب طیب اردوغان از مرکز هوش مصنوعی آستانه، نشانه‌ای از تقویت این همکاری‌ها بود.

اگرچه توکایف ایده تشکیل اتحاد نظامی تُرکی را کم‌اهمیت جلوه داد، اما قرارداد اخیر با ترکیه برای راه‌اندازی خط تولید پهپادهای «عنقا» (ANKA) در قزاقستان، نشان‌دهنده تعمیق شراکت دفاعی با آنکارا و تلاش برای تنوع‌بخشی به واردات نظامی است.

قزاقستان در سال 2026 رتبه 58 شاخص گلوبال فایروار را به خود اختصاص داده و بودجه دفاعی خود را با افزایش 700 میلیون دلاری نسبت به سال قبل، به بیش از 6 میلیارد دلار رسانده است. بر اساس گزارش سیپری، قزاقستان بیست‌وششمین واردکننده بزرگ سلاح در جهان است که 88 درصد آن کماکان از روسیه تامین می‌شود.

از سوی دیگر، چین به تامین‌کننده اصلی کالاهای دومنظوره و محصولات فناوری پیشرفته در منطقه تبدیل شده است. صادرات پهپادهای چینی به قزاقستان در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته و شرکت چینی «یسیل تکنولوژی» در سال 2025 متعهد به سرمایه‌گذاری 12 میلیون دلاری برای احداث کارخانه تولید پهپاد در قزاقستان شد.

همچنین صادرات قطعات واسطه‌ای مانند تجهیزات کمک‌ناوبری رادیویی، مبدل‌های نیمه‌هادی و مدارهای مجتمع الکترونیکی از چین به قزاقستان افزایش یافته است؛ قطعاتی که در لیست اقلام با اولویت بالای غرب برای مقابله با روسیه قرار دارند و آستانه در غیاب کالاهای روسی، تمایل زیادی به جذب آن‌ها نشان داده است.

سناریوی بحران در شرق آسیا و اهمیت ژئوپلیتیک کریدور میانی

این اصلاحات نظامی به آستانه کمک می‌کند تا در صورت بروز درگیری احتمالی در منطقه هند-آرام (به ویژه حول محور دریای چین جنوبی یا تنگه تایوان)، از حاکمیت خود دفاع کند.

پکن به طور کلی از تمامیت ارضی کشورهای آسیای مرکزی برای موازنه نفوذ روسیه و حفاظت از سرمایه‌گذاری‌های خود حمایت می‌کند، اما درگیری در شرق آسیا می‌تواند چین را مجبور به تغییر مسیر منابع خود به سمت شرق کند و ثبات منطقه را به خطر بیندازد.

علاوه بر این، جنگ در شرق آسیا می‌تواند زیرساخت‌های انرژی و کریدورهای حمل‌ونقل قزاقستان را به دارایی‌های استراتژیک حیاتی تبدیل کند.

اختلال در تنگه مالاکا، چین را ناگزیر به تغییر مسیر محموله‌ها به سمت شبکه زمینی آسیای مرکزی و «کریدور میانی» خواهد کرد؛ مسیری که ظرفیت آن تا سال 2027 می‌تواند به 10 میلیون تن در سال برسد و در صورت وقوع جنگ، حجم مبادلات آن تا سه برابر افزایش خواهد یافت.

دکترین نظامی جدید قزاقستان صراحتاً به این تشدید رقابت قدرت‌های بزرگ اشاره دارد. شی جین‌پینگ نیز پیش از این از قزاقستان برای کمک به ثبات زنجیره تامین جهانی تمجید کرده بود.

با این حال، در سناریوی درگیری، تحریم‌های ثانویه غرب می‌تواند قزاقستان را تحت فشار بگذارد تا ترانزیت چین را محدود کند؛ امری که آستانه را با چالشی خطرناک مواجه خواهد کرد. در چنین شرایطی، داشتن یک ارتش متحرک و پیشرفته برای حفاظت از مرزها و زیرساخت‌های حیاتی قزاقستان الزامی خواهد بود.

قزاقستان تلاش می‌کند تعاملات خود با ترکیه، آمریکا، اتحادیه اروپا و دیگر بازیگران را به گونه‌ای متوازن پیش ببرد تا ضمن بهره‌مندی از دانش و سرمایه‌گذاری خارجی، از انزوای امنیتی و اقتصادی خود جلوگیری کند.

در همین راستا، دستورالعمل اخیر داورن کوسانوف، وزیر دفاع قزاقستان برای مدرن‌سازی آموزش‌های نظامی و تمرکز بر دیجیتالی‌سازی و سامانه‌های پهپادی، گامی کلیدی در مقابله با تهدیدات نوین منطقه محسوب می‌شود.

انتهای پیام/