به گزارش خبرگزاری تسنیم از دامغان، فصل برداشت گل محمدی در دامغان هر سال فراتر از یک رویداد کشاورزی، به نمادی از پیوند اقتصاد بومی، اشتغال روستایی و توسعه کشت‌های کم‌آب‌بر در شرق استان سمنان تبدیل می‌شود؛ محصولی که این روزها عطر آن نه‌تنها در باغات کلاته‌رودبار و دیباج، بلکه در بازار فرآورده‌های گیاهی و صنایع سنتی کشور نیز پیچیده است.

 بر اساس اعلام جهاد کشاورزی دامغان، امسال حدود 160 تن گل محمدی از سطح 163 هکتار باغات این شهرستان برداشت شده است؛ آماری که نشان می‌دهد دامغان به تدریج جایگاه خود را در زنجیره تولید و فرآوری این محصول ارزشمند تثبیت می‌کند.

گل محمدی؛ نسخه دامغان برای عبور از بحران کم‌آبی

در سال‌های اخیر، کاهش منابع آبی و تداوم خشکسالی موجب شده سیاست توسعه کشت گیاهان دارویی و محصولات مقاوم به کم‌آبی بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و گل محمدی یکی از مهم‌ترین گزینه‌های مورد استقبال کشاورزان باشد.

کارشناسان بخش کشاورزی معتقدند سازگاری این گیاه با اقلیم نیمه‌خشک دامغان و نیاز آبی پایین‌تر نسبت به برخی محصولات سنتی، سبب شده بخشی از باغداران به سمت توسعه این کشت اقتصادی حرکت کنند؛ روندی که می‌تواند الگوی جدیدی برای مدیریت مصرف آب در مناطق کویری کشور باشد.

دامغان اگرچه در مقایسه با قطب‌های سنتی تولید گل محمدی مانند کاشان، فارس و آذربایجان شرقی سهم کمتری در تولید ملی دارد، اما فعالان این حوزه معتقدند کیفیت گل تولیدی در مناطق مرتفع این شهرستان، ظرفیت مناسبی برای توسعه صنایع فرآوری، تولید گلاب و اسانس ایجاد کرده است.

 طبق آمار منتشرشده، در برخی استان‌های کشور متوسط عملکرد گل محمدی بین سه تا چهار تن در هر هکتار برآورد می‌شود و بخش عمده محصول نیز به فرآوری اختصاص می‌یابد؛ موضوعی که اهمیت ایجاد زنجیره ارزش افزوده در دامغان را دوچندان کرده است.

فعالیت واحدهای گلاب‌گیری سنتی و نیمه‌صنعتی در دامغان نیز طی سال‌های اخیر رونق بیشتری گرفته و بخشی از محصول برداشت‌شده در همین شهرستان فرآوری می‌شود. کارشناسان اقتصادی معتقدند توسعه صنایع تبدیلی در حوزه گیاهان دارویی می‌تواند مانع خام‌فروشی شده و سهم بیشتری از سود نهایی را نصیب تولیدکنندگان محلی کند؛ مسئله‌ای که اکنون به یکی از مطالبات جدی فعالان بخش کشاورزی تبدیل شده است.

همزمان با آغاز فصل گل‌چینی در بسیاری از مناطق کشور، تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی از باغات گل محمدی دامغان نیز بازتاب گسترده‌ای داشته و کاربران، چشم‌انداز مزارع گل و آیین سنتی گلاب‌گیری را بخشی از ظرفیت مغفول‌مانده گردشگری کشاورزی در استان سمنان توصیف کرده‌اند.

تجربه شهرهایی مانند قمصر و نیاسر کاشان نشان داده تلفیق کشاورزی، گردشگری و صنایع بومی می‌تواند به رونق اقتصادی مناطق روستایی کمک کند و دامغان نیز ظرفیت حرکت در همین مسیر را دارد.

عطر اقتصاد روستایی در باغات گل محمدی دامغان

کارشناسان حوزه گیاهان دارویی بر این باورند که آینده بازار گل محمدی تنها به فروش گل تازه محدود نمی‌شود و توسعه صادرات گلاب، اسانس و فرآورده‌های جانبی می‌تواند ارزش اقتصادی این محصول را چند برابر کند. در شرایطی که ایران همچنان یکی از بازیگران اصلی تولید گل محمدی در جهان محسوب می‌شود، توسعه باغات این محصول در مناطقی مانند دامغان می‌تواند علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، سهم استان سمنان را در بازار رو‌به‌رشد گیاهان دارویی افزایش دهد.

اسمعیل شوکت آبادی مدیر جهادکشاورزی دامغان در گفت و گو با خبرنگار تسنیم، اظهار داشت: گل محمدی به دلیل سازگاری مناسب با شرایط اقلیمی دامغان و نیاز آبی کمتر نسبت به بسیاری از محصولات کشاورزی، مورد استقبال بهره‌برداران قرار گرفته و سطح زیر کشت این محصول در سال‌های اخیر روند افزایشی داشته است.

وی افزود: برداشت گل محمدی در دامغان با مشارکت کشاورزان و بهره‌برداران محلی انجام شد و بخش قابل توجهی از محصول تولیدی برای فرآوری، گلاب‌گیری و تولید محصولات جانبی به واحدهای مرتبط ارسال شده است.

اوبیان کرد: توسعه کشت گیاهان دارویی و محصولات اقتصادی از جمله گل محمدی، یکی از برنامه‌های مهم بخش کشاورزی در دامغان به شمار می‌رود و حمایت از کشاورزان فعال در این حوزه ادامه خواهد داشت.

مدیر جهاد کشاورزی دامغان خاطرنشان کرد: شرایط آب‌وهوایی مناسب در فصل برداشت امسال موجب شد کیفیت گل تولیدی در سطح مطلوبی قرار گیرد و کشاورزان بتوانند محصولی با کیفیت مناسب روانه بازار کنند.

وی ابراز داشت،در سال‌های اخیر، توسعه باغات گل محمدی در شهرستان دامغان علاوه بر ایجاد ارزش افزوده اقتصادی، زمینه اشتغال فصلی برای شماری از ساکنان مناطق روستایی را نیز فراهم کرده و به رونق فعالیت‌های فرآوری و تولید گلاب در منطقه کمک کرده است.

تداوم برداشت سالانه بیش از 150 تن گل محمدی در دامغان نشان می‌دهد این محصول به‌تدریج از یک کشت محدود و سنتی به بخشی از اقتصاد کشاورزی منطقه تبدیل شده است؛ مسیری که با توجه به بحران کم‌آبی و تغییر الگوی کشت در مناطق کویری، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

 بر اساس آمار جهاد کشاورزی، اکنون بیش از 163 هکتار از اراضی دامغان زیر کشت گل محمدی قرار دارد و بخش عمده این باغات نیز در مناطق شیب‌دار کلاته‌رودبار و دیباج توسعه یافته‌اند؛ مناطقی که امکان کشت بسیاری از محصولات آب‌بر در آن‌ها محدود است.

کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند توسعه گل محمدی در دامغان را باید بخشی از حرکت به سمت کشاورزی سازگار با اقلیم خشک دانست؛ زیرا این گیاه علاوه بر مقاومت نسبی در برابر کم‌آبی، ارزش اقتصادی بالاتری نسبت به برخی محصولات سنتی دارد.

مقایسه آمار تولید در استان‌های مختلف نشان می‌دهد متوسط برداشت گل محمدی در کشور بین یک تا 3.5 تن در هر هکتار متغیر است و این موضوع وابستگی مستقیمی به شرایط اقلیمی، شیوه آبیاری و توسعه صنایع فرآوری دارد. در دامغان نیز حرکت به سمت آبیاری تحت فشار و توسعه باغات شیب‌دار توانسته بخشی از هزینه‌های تولید را کاهش دهد.

زنجیره ناقص فرآوری؛ چالش پنهان تولیدکنندگان گل محمدی

با وجود ظرفیت تولید، آنچه بیش از میزان برداشت اهمیت دارد، سهم پایین تولیدکنندگان از زنجیره ارزش گل محمدی است.بخش عمده سود این محصول در مرحله فرآوری، تولید اسانس، بسته‌بندی و صادرات ایجاد می‌شود؛ در حالی که بسیاری از تولیدکنندگان همچنان محصول خود را به‌صورت خام یا نیمه‌فرآوری‌شده عرضه می‌کنند.

آمارهای رسمی نشان می‌دهد ایران همچنان رتبه نخست جهان را در سطح زیر کشت و تولید گل محمدی دارد، اما سهم کشور از بازار جهانی این محصول متناسب با ظرفیت تولید نیست و ارزش بازار جهانی فرآورده‌های گل محمدی تا سال 2020 حدود 320 میلیون دلار برآورد شده است.در این میان، توسعه واحدهای گلاب‌گیری و صنایع تبدیلی در دامغان می‌تواند معادلات اقتصادی این محصول را تغییر دهد.

 اکنون یک کارخانه و چند کارگاه نیمه‌صنعتی در شهرستان فعال هستند، اما فعالان حوزه گیاهان دارویی معتقدند ظرفیت موجود با حجم تولید تناسب ندارد و برای جلوگیری از خام‌فروشی باید سرمایه‌گذاری بیشتری در بخش فرآوری صورت گیرد. تجربه موفق شهرهایی مانند قمصر و نیاسر کاشان نشان داده پیوند میان تولید گل محمدی، گردشگری و صنایع بومی می‌تواند درآمد پایدار و اشتغال محلی ایجاد کند.بازتاب تصاویر برداشت گل محمدی دامغان در شبکه‌های اجتماعی نیز نشان می‌دهد این محصول تنها یک ظرفیت کشاورزی نیست، بلکه می‌تواند به برند فرهنگی و گردشگری منطقه تبدیل شود.

از گل‌چینی تا صادرات؛ مسیر ارزش‌آفرینی طلای معطر کویر

 کاربران فضای مجازی در هفته‌های اخیر با انتشار تصاویر باغات گل محمدی و آیین‌های سنتی گلاب‌گیری، از ظرفیت مغفول‌مانده گردشگری کشاورزی در استان سمنان سخن گفته‌اند؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی می‌تواند دامغان را به یکی از مقاصد فصلی گردشگری طبیعی در کشور تبدیل کند.از سوی دیگر، بازار مصرف گل محمدی نیز در سال‌های اخیر متنوع‌تر شده و علاوه بر گلاب و اسانس، محصولاتی مانند غنچه خشک، دمنوش، عرقیات گیاهی و فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی با پایه گل محمدی سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص داده‌اند.همین مسئله موجب شده بسیاری از کارشناسان اقتصادی، توسعه صنایع کوچک فرآوری در مناطق تولیدکننده را یکی از راهکارهای افزایش درآمد روستاییان بدانند؛ موضوعی که در دامغان نیز می‌تواند به تثبیت اشتغال و کاهش مهاجرت از روستاها کمک کند.

گل محمدی؛ محصولی فراتر از کشاورزی در شرق استان سمنان

در مجموع، پایان فصل برداشت 160 تن گل محمدی در دامغان را نمی‌توان صرفاً یک آمار تولیدی دانست؛ بلکه این رویداد نشانه‌ای از تغییر تدریجی الگوی کشاورزی در مناطق کم‌آب کشور است.اگر توسعه صنایع فرآوری، حمایت از صادرات، تکمیل زنجیره ارزش و بهره‌گیری از ظرفیت گردشگری کشاورزی به‌صورت همزمان دنبال شود، گل محمدی می‌تواند به یکی از پیشران‌های اقتصاد محلی دامغان تبدیل شود؛ ظرفیتی که فراتر از عطر و گلاب، قابلیت تبدیل‌شدن به یک برند اقتصادی برای شرق استان سمنان را دارد.

انتهای پیام/363/