به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان،واگذاری آرامگاه شیخ علاءالدوله سمنانی به اداره میراث فرهنگی شهرستان سرخه را می‌توان یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای صیانت از یک اثر شاخص تاریخی و عرفانی در استان سمنان دانست؛ بنایی که سال‌ها در شمار میراث ارزشمند منطقه قرار داشته و اکنون با واگذاری رسمی، مسیر تازه‌ای برای مرمت، حفاظت و بهره‌برداری هدفمند پیش روی آن قرار گرفته است.

 این اقدام در شرایطی انجام شده که بناهای تاریخیِ دارای هویت مذهبی و فرهنگی، بیش از گذشته نیازمند برنامه‌ریزی منسجم برای جلوگیری از فرسایش و احیا هستند.

آرامگاهی به قدمت ایلخانیان در قاب تاریخ

آرامگاه شیخ علاءالدوله سمنانی در روستای صوفی‌آباد از توابع شهرستان سرخه قرار دارد و بنا بر منابع تاریخی، مدفن یکی از نام‌آورترین مشایخ تصوف ایران است؛ شخصیتی که با نام کامل رکن‌الدین ابوالمکارم علاءالدوله احمد بن محمد بن احمد بیابانکی سمنانی شناخته می‌شود.

این آرامگاه که در برخی منابع به دوره ایلخانی نسبت داده شده، نه‌تنها از منظر معماری، بلکه از حیث جایگاه معنوی و تاریخی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد و به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی سمنان شناخته می‌شود.

بر پایه اطلاعات ثبت ملی، این اثر در 21 آبان 1317 با شماره ثبت 320 در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است؛ موضوعی که جایگاه آن را در میان بناهای واجد ارزش تاریخی کشور تثبیت می‌کند.

 ثبت ملی این آرامگاه نشان می‌دهد که بنا از دهه‌ها پیش در شمار آثار واجد حفاظت قرار داشته و اکنون واگذاری آن می‌تواند زمینه‌ای برای رسیدگی تخصصی‌تر و دقیق‌تر به وضعیت سازه، محوطه و ظرفیت‌های گردشگری آن فراهم کند.

شیخ علاءالدوله سمنانی از چهره‌های برجسته عرفان اسلامی در قرون هفتم و هشتم هجری بود و آرامگاه او در صوفی‌آباد، علاوه بر ارزش تاریخی، از منظر گردشگری معنوی نیز ظرفیت قابل توجهی دارد.

 این بنا به دلیل پیوند با یکی از چهره‌های اثرگذار تصوف، می‌تواند در مسیر توسعه گردشگری فرهنگی و معرفی میراث معنوی استان سمنان نقش پررنگ‌تری ایفا کند؛ ظرفیتی که در سال‌های اخیر مورد توجه فعالان میراث فرهنگی و گردشگری قرار گرفته است.

در عین حال، موقعیت جغرافیایی آرامگاه در روستای صوفی‌آباد و نزدیکی آن به محورهای ارتباطی استان، این امکان را فراهم کرده که با برنامه‌ریزی اصولی، به یکی از توقفگاه‌های مهم گردشگران داخلی و علاقه‌مندان به تاریخ و عرفان اسلامی تبدیل شود. کارشناسان میراث فرهنگی بر این باورند که آثار تاریخی‌ای از این دست، اگر به‌درستی مرمت و معرفی شوند، می‌توانند علاوه بر حفظ اصالت فرهنگی، به رونق اقتصادی و اجتماعی منطقه نیز کمک کنند.

امضای قرارداد واگذاری؛ آغاز دوران مدیریت تخصصی

اکنون واگذاری 20 ساله این مجموعه به اداره میراث فرهنگی شهرستان سرخه، فرصتی تازه برای اجرای طرح‌های مرمتی، ساماندهی محوطه و تعریف مسیر بهره‌برداری پایدار از این بنای تاریخی فراهم کرده است.

این تصمیم در حالی اتخاذ شده که حفاظت از آثار ثبت ملی، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی حوزه میراث فرهنگی در استان سمنان بوده و آرامگاه شیخ علاءالدوله سمنانی نیز از این پس با سازوکار جدید، زیر چتر مدیریتی منسجم‌تری قرار می‌گیرد.

حسن عربی، سرپرست میراث فرهنگی سرخه ،در همین رابطه، با اشاره به اینکه قرارداد تحویل این مجموعه تاریخی به تازگی منعقد شده است، اظهار داشت: این مکان ارزشمند با هدف ساماندهی، مرمت و بهره‌برداری بهینه به مدت 20 سال در اختیار میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سرخه قرار گرفت.

وی با یادآوری اینکه این موفقیت پس از سال‌ها پیگیری مستمر به سرانجام رسیده است، افزود: این دستاورد حاصل مساعدت‌های ویژه استاندار سمنان، فرماندار سرخه، مدیرکل میراث فرهنگی استان و همچنین مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان سمنان بوده که در سوم خرداد ماه 1405 به امضای نهایی طرفین رسید.

عربی تصریح کرد: اولویت اصلی ما در دوره جدید مدیریت این بقعه، حفظ هویت تاریخی اثر با همکاری تمامی دستگاه‌های متولی است تا با برنامه‌های مدونی که در دست اجرا داریم، جایگاه آن به عنوان یکی از قطب‌های گردشگری استان بیش از پیش تقویت شود.او خاطرنشان کرد: آرامگاه شیخ علاءالدوله بیابانکی سمنانی که در روستای صوفی‌آباد واقع شده، یکی از بناهای شاخص و فاخر ایران است که معماری آن به خوبی ویژگی‌های هنری قرون هفتم و هشتم هجری را بازتاب می‌دهد.

این مقام مسئول بیان کرد: این مجموعه علاوه بر اهمیت معماری، نمادی از عرفان اسلامی و خدمات دیوانی شیخ احمد بن محمد بیابانکی سمنانی محسوب می‌شود که باید برای نسل‌های آینده به‌خوبی حفظ شود.عربی افزود: قرارداد جدید با نگاهی تخصصی به حفاظت، مرمت و احیای بنا تنظیم شده و بسترهای لازم برای جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نیز در آن پیش‌بینی شده است.

وی تأکید کرد: بهره‌برداری بهینه از این ظرفیت فرهنگی می‌تواند نقش مهمی در معرفی فرهنگ غنی منطقه و ارتقای زیرساخت‌های گردشگری شهرستان سرخه ایفا کند.او عنوان کرد: برنامه‌ریزی‌های دقیق صورت گرفته، مسیر مرمت و ساماندهی این آرامگاه را در طول این دو دهه مشخص کرده است تا این اثر تاریخی بتواند جایگاه واقعی خود را در میان گردشگران پیدا کند.

عربی اظهار داشت: حفاظت از آثار تاریخی به عنوان شناسنامه یک ملت، وظیفه‌ای همگانی است و ما با تمام توان تلاش خواهیم کرد تا در این مدت، بهترین اقدامات حفاظتی را برای این مجموعه به انجام برسانیم.این مسئول اضافه کرد: واگذاری این بنا به میراث فرهنگی گامی بلند برای جلوگیری از فرسایش بیشتر این بنای ارزشمند است که با حمایت‌های مسئولان استانی محقق شد.

وی یادآور شد: حضور متخصصان و کارشناسان میراث فرهنگی در این مجموعه باعث می‌شود که روند مرمت و بازسازی به صورت علمی و بر اساس استانداردهای لازم پیش برود.عربی در پایان اظهار کرد: تعامل مثبت اوقاف و میراث فرهنگی نشان‌دهنده همگرایی برای حفظ میراث ارزشمند فرهنگی و دینی این مرز و بوم است که امیدواریم این روند در سایر اماکن نیز تداوم یابد.

مرمت و ساماندهی؛ اولویت‌ اصلی در دوره جدید مدیریتی

واگذاری مدیریت آرامگاه شیخ علاءالدوله سمنانی به اداره میراث فرهنگی سرخه، فراتر از یک تغییر ساختار اداری، نشان‌دهنده یک «پارادایم شیفت» در نحوه صیانت از آثار ثبت ملی است. در طول سالیان گذشته، بسیاری از بقاع تاریخی که تحت مدیریت اوقاف قرار داشتند، با چالش‌های تخصصی در حوزه مرمت آثار باستانی مواجه بودند.

اکنون با این واگذاری 20 ساله، انتظار می‌رود تضادِ همیشگی میان «کاربری مذهبی» و «حفاظت فنیِ میراثی» به نفع استانداردهای جهانی مرمت و احیا حل‌وفصل شود.تحلیل‌ها نشان می‌دهد که روستای صوفی‌آباد با وجود قرارگیری در مسیر اصلی تهران- مشهد، همچنان از ظرفیت‌های بالقوه گردشگریِ میراثی خود فاصله دارد.

تحکیم پیوند میان هویت عرفانی و میراث ملی

تبدیل شدن آرامگاه به «قطب گردشگری» نیازمند گذار از نگاه صرفاً «بنای آرامگاهی» به «مجموعه فرهنگی-تاریخی» است؛بهره‌گیری از توان علمی کارشناسان میراث فرهنگی می‌تواند این اثر را از یک مکانِ منفعل به یک «مقصد گردشگری فعال» برای گردشگران تاریخی و عرفان‌شناسان تبدیل کند.

علاوه بر این، مسئله «اقتصاد میراث» در این واگذاری نهفته است.بناهای ایلخانی که همواره از نظر ساختار معماری و خشتی، در برابر عوامل جوی آسیب‌پذیر هستند، نیاز به مراقبت‌های علمیِ دوره‌ای دارند. سپردنِ مسئولیت این بنا به میراث فرهنگی، این امکان را می‌دهد که با جذب اعتبارات استانی و تعریف بسته‌های سرمایه‌گذاری برای بخش خصوصی، فرآیند مرمتِ اضطراری و بازسازیِ بخش‌های آسیب‌دیده با سرعت و دقت بیشتری انجام شود.

ظرفیت‌های گردشگری صوفی‌آباد در مسیر شکوفایی

از نگاهی دیگر، شیخ علاءالدوله سمنانی در تاریخ عرفان اسلامی جایگاهی یگانه دارد؛ بنابراین حفاظت از آرامگاه وی تنها حفظِ یک «کالبد خشتی» نیست، بلکه حفظِ یک «میراث ناملموس» و بخشی از تاریخ دیوانی و ادبی ایران است.ضعف در معرفی این شخصیت بزرگ در سال‌های اخیر، باعث شده بود که این آرامگاه کمتر از حدِ شایستگی‌های خود مورد بازدید قرار گیرد. با این واگذاری، فرصتی فراهم شده تا پیوندِ «گردشگریِ ادبی» و «گردشگریِ تاریخی» به‌درستی برقرار شود.جمع‌بندیِ کارشناسان حوزه مرمت حاکی از آن است که این واگذاری، آزمونِ بزرگی برای مدیریت شهرستان سرخه خواهد بود.

اقتصاد میراث و ضرورت جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی

 موفقیت در این طرح نیازمند آن است که میراث فرهنگی سمنان، ضمن حفظِ حرمتِ مذهبیِ این مکان، جذابیت‌های بصری و زیرساخت‌های رفاهی پیرامونی آن را به استانداردها نزدیک کند. بدون تعریف کاربری‌های مکمل مانند بازارچه صنایع دستی، موزه تخصصی عرفان و فضاهای استراحتگاهی، این واگذاری ممکن است به فرآیندی صرفاً اداری تبدیل شود.

هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی؛ الگویی برای حفاظت از آثار

هم‌افزایی میان اداره‌کل اوقاف و میراث فرهنگی که در این قرارداد دیده می‌شود، باید به یک مدلِ الگوساز در سطح استان بدل گردد.تجربه موفق در «صوفی‌آباد» می‌تواند مسیر را برای واگذاری سایر بقاع تاریخی و اماکن مذهبیِ واجد شرایط به متخصصان میراث فرهنگی باز کند.این هم‌افزایی، پیامی روشن به جامعه فرهنگی کشور است که «حفاظت» و «احیا»، تنها با نگاهِ چندوجهی و پرهیز از جزیره‌ای عمل کردن نهادها محقق می‌شود.آرامگاه شیخ علاءالدوله با این قرارداد، وارد فصلی جدید از حیاتِ خود شده است.اگر مدیریتِ جدید بتواند در کنار مرمت سازه‌ای، بر «برندسازیِ فرهنگی» این اثرِ ایلخانی تمرکز کند، شاهد تقویتِ گردشگریِ غربِ استان سمنان خواهیم بود.در پایان، پایداریِ این تصمیم نیازمندِ پایش‌های مداوم و تخصیص بودجه‌های پایدار است تا این اثرِ شاخص برای قرن‌های آینده، همچنان نمادی استوار از هنرِ معماری و عرفانِ اسلامیِ ایران باقی بماند.

انتهای پیم/363/