به گزارش شامگاه سه‌شنبه خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، صدای دریا در گوش کپرها و نخلستان‌های قشم، سال‌هاست که با آهنگی متفاوت به گوش می‌رسد؛ آهنگی به رنگ واژه‌های اصیل و به بوی شرجی سواحل جنوب.

در پهنه وسیع خلیج فارس، جایی که موج‌ها داستان‌های هزارساله را به صخره‌ها دیکته می‌کنند، مردی از جنس خاک دامن‌گیر شیب‌دراز ایستاده است که جوانی و سپیدمویی خود را گره زده به حفظ هر آن‌چه که بوی اصالت می‌دهد. آری از استاد محمد زبیری سخن می‌گوییم.

استاد محمد زبیری، متولد 9 اردیبهشت 1328 در روستای شیب‌دراز قشم، از شناخته‌شده‌ترین پژوهشگران و روایتگران فرهنگ بومی جزیره است؛ چهره‌ای که زندگی خود را وقف ثبت و حفظ میراث فرهنگی، واژگان محلی، موسیقی آیینی و تاریخ شفاهی مردمان خلیج فارس کرده است.او بنیان‌گذار موزه مردم‌شناسی دیرستان است؛ موزه‌ای که با تلاش و پیگیری چندین‌ساله او در سال 1398 راه‌اندازی شد.

این پیر دلسوز گوشه‌نشین کتابخانه‌های لوکس نبوده، بلکه پا‌به‌پای صیادان قدیمی، هم‌نوا با لنج‌سازان و هم‌کلام با پیرزنان حصیرباف، ردپای هویت یک سرزمین را دنبال کرده است.

وقتی بادهای موسمی وزیدن می‌گیرند، گویی آواهای قدیمی جزیره با حنجره او دوباره جان می‌گیرند تا به یادمان بیاورند که هویت یک ملت، در دل صدف‌های شکسته و آیین‌های فراموش‌شده ساحل‌نشینان پنهان است.

او با راه‌اندازی مکانی سرشار از خاطره و اشیای قدیمی در دیرستان، آینه‌ای رو به گذشته‌ تبار خویش گشود تا هر غریبه و آشنایی با قدم زدن در آن، بوی شرجی سال‌های دور و رنج و لبخند مردمان دریا را استشمام کند.

قلم این جست‌وجوگر خستگی‌ناپذیر، همچون تور صیادان، واژه‌های اصیل و رو به زوال را از اعماق فراموشی صید کرده و در قالب گنجینه‌ای مکتوب به آیندگان هدیه داده است؛ کلماتی که هرکدام طعم خرما و ارده می‌دهند و روایتگر شیوه زیست سخت اما شیرین گذشتگان هستند.

نگاهی به آثار استاد محمد زبیری

کتاب «گنز بپو» (گنج پدربزرگ) از مهم‌ترین آثار استاد زبیری به شمار می‌رود؛ اثری 216 صفحه‌ای شامل بیش از 1500 واژه و اصطلاح بومی که فرهنگ، آیین‌ها، خوراک و زیست مردم قشم را ثبت کرده است.

استاد زبیری در کنار پژوهش و نویسندگی، سال‌هاست در حوزه موسیقی آیینی نیز فعالیت دارد و به عنوان سرپرست گروه «عزوا» برای حفظ آیین‌ها و نواهای دریایی جنوب تلاش می‌کند؛ تلاشی که او را به یکی از مهم‌ترین حافظان میراث ناملموس قشم تبدیل کرده است.

سروده‌های او نیز آمیزه‌ای از موج و دلتنگی است، نجواهایی عاشقانه و بومی که در دل دوبیتی‌ها و شروه‌های سوزناک، آیینه‌دار رنج‌ها و بیم و امیدهای مردم جنوب شده است.

مجموعه شعر «گماش جزیره» نیز یکی دیگر از آثار اوست که حاصل سال‌ها تجربه، پژوهش و نگاه شاعرانه به زندگی مردم جنوب است. او همچنین در حال تدوین و آماده‌سازی آثاری چون «روایت دیرستان» و مجموعه «واژگان جزیرتی» شامل دوبیتی‌ها و شروه‌های بومی جنوب است.

از سوی دیگر، طنین کوبش دهل‌ها و نوای غریب سازهای دریایی با هدایت او، جانی دوباره گرفته تا سنت‌های دیرینه‌ای که در آستانه خاموشی بودند، همچنان سینه به سینه نقل شوند.

این تلاش‌های بی‌وقفه مایه تحسین متولیان فرهنگی نیز قرار گرفته است، چرا که کارشناسان بر این باورند که بخش عمده‌ای از جاذبه روحی و گردشگری این منطقه، وام‌دار همین قصه‌ها و هنرهای شفاهی است که اگر همت این چهره‌های ماندگار نبود، در هیاهوی دنیای مدرن غرق می‌شدند.

سفر به قشم تنها تماشای خاک سرخ و دره‌های شگفت‌انگیز نیست، بلکه شنیدن روایت‌های زنده‌ای است که این نگاهبانان بیدار، با چنگ و دندان از گزند روزگار حفظ کرده‌اند تا اصالت جزیره همچنان زنده و پویا نفس بکشد.

استادان بومی، حافظان فرهنگ و هویت جزیره قشم

مدیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سازمان منطقه آزاد قشم گفت: بخش مهمی از فرهنگ و هویت جزیره در قالب اشعار، روایت‌ها و هنرهای شفاهی حفظ شده و استادان و پژوهشگران بومی نقش مهمی در انتقال این میراث به نسل‌های آینده دارند.

حبیب الله یادروج در آیین تجلیل از استاد محمد زبیری اظهار کرد: اگر تلاش پژوهشگران و چهره‌های فرهنگی جزیره نبود، بسیاری از مستندات، اشعار و روایت‌های شفاهی مردم قشم در گذر زمان از بین می‌رفت.

وی با بیان اینکه گردشگری تنها معرفی جاذبه‌های طبیعی نیست، افزود: معرفی فرهنگ، هنر و میراث ناملموس جزیره نیز بخش مهمی از هویت گردشگری قشم است و باید بیش از گذشته مستندسازی و معرفی شود.

انتهای پیام/7558