به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام محمد کاشی‌زاده، عضو هیأت علمی گروه کلام و الهیات پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، در دومین نشست «هم‌اندیشی علمی میراث کلامی رهبر شهید» که روز گذشته در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، با موضوع الهیات مقاومت در بیانیه رهبری، در تحلیلی درباره مفهوم «الهیات مقاومت» با تأکید بر ابعاد معنایی این واژه گفت: مقاومت در اصل به معنای ایستادگی و پایداری است، اما در لایه‌های مختلف معنایی می‌تواند مفاهیمی همچون عصیان، تمرد، مناظره، سرسختی، ضدیت و مقابله را نیز در بر بگیرد؛ به‌ویژه زمانی که از منظر ناظر یا حاکم به آن نگاه شود، ممکن است به صورت سرسختی، عدم انعطاف یا تقابل فهم شود.

عضو هیأت علمی گروه کلام و الهیات پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، افزود: با این حال، در همه این معانی، یک عنصر مشترک وجود دارد و آن «ثبات» و «پایداری» است؛ همان پایه‌ای که در ریشه لغوی این واژه نیز دیده می‌شود و با معنای قیام و ایستادن پیوند دارد.

وی با بیان اینکه در فرهنگ اسلامی، «مقاومت» معنای افزوده و عمیق‌تری پیدا می‌کند، اظهار کرد: در این چارچوب، مقاومت تنها ایستادگی نیست، بلکه ایستادگی «لِلّه» است؛ یعنی حرکتی که مبدا، پشتوانه، جهت و غایت آن الهی باشد. از این منظر، اگر انسان با اتکا و توکل بر خداوند، در مسیر امر الهی و برای هدفی الهی ایستادگی کند، این همان مقاومت در فرهنگ اسلامی است.

حجت‌الاسلام کاشی‌زاده تصریح کرد: «استقامت» و «مقاومت» در چنین نگاهی معنا می‌یابد و به حوزه الهیات اجتماعی نیز پیوند می‌خورد؛ زیرا مقاومت، صرفاً یک امر فردی نیست، بلکه زمانی به معنای دقیق خود می‌رسد که در مقام عمل، صورت اجتماعی و مردمی پیدا کند.

وی ادامه داد: الهیات مقاومت در حقیقت یک نظام‌واره توحیدی است که به ظهور یک کنش اجتماعی منجر می‌شود؛ یعنی جامعه‌ای که بر توحید ثابت‌قدم بماند، ناگزیر به نفی عبودیت غیر خدا نیز می‌رسد. این همان معنایی است که در نخستین نوشته‌های امام شهید درباره «توحید؛ نفی عبودیت غیر خدا» دیده می‌شود.

این استاد الهیات با اشاره به اندیشه امام شهید تأکید کرد: در نگاه ایشان، توحید فقط یک آموزه اعتقادی نیست، بلکه پیامدهای اجتماعی و سیاسی دارد؛ از جمله نفی طبقات اجتماعی و نفی هر نوع برتری‌طلبی مبتنی بر جایگاه‌های غیرالهی. در این منظومه، بالاترین مرتبه اجتماعی در جامعه ایمانی، بندگی خداوند است و رسول الهی نیز به عنوان بنده خدا شناخته می‌شود.

عضو هیأت علمی گروه کلام و الهیات پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، افزود: یکی از ارکان مهم این نگاه، پیوند مؤمنان با ولی الهی و اتصال آنان به خداوند متعال از طریق ولایت است؛ پیوندی که به جامعه ایمانی انسجام و هویت می‌بخشد.

حجت‌الاسلام کاشی‌زاده با اشاره به بیانیه نخست آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای گفت: اگر بخواهیم این بیانیه را در چارچوب الهیات مقاومت تحلیل کنیم، باید گفت هسته مرکزی آن بر دو رکن اساسی استوار است: توحید و قیام لله؛ یعنی ایستادگی برای خدا و در مسیر خدا.

عضو هیأت علمی گروه کلام و الهیات پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، دامنه الهیات مقاومت را فراتر از فضای صرفاً دینی دانست و تشریح کرد: هسته مرکزی این الهیات، همان توحید است، اما در سطحی گسترده‌تر، می‌توان آن را در مفهوم نفی ظلم و اثبات کرامت انسانی نیز مشاهده کرد؛ مفهومی که حتی انسان غیرمعتقد به خدا را نیز در بر می‌گیرد.

وی افزود: در لایه میانی، الهیات مقاومت به مفاهیمی چون کرامت انسانی و عدالت می‌پردازد. این کرامت انسانی، اگرچه ذیل توحید تعریف می‌شود، اما می‌تواند به صورت عام‌تر نیز دیده شده و در لایه عملیاتی، به همبستگی میان مستضعفان در برابر مستکبران منجر شود.

عضو هیأت علمی گروه کلام و الهیات پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، با تطبیق این مفاهیم با بیانیه آیت‌الله خامنه‌ای، اظهار کرد: ماهیت توحیدی و «قیام لله» که در این بیانیه مشهود است، با اتکا به خدا و اخلاص در عمل، هسته مرکزی را پشتیبانی می‌کند.

وی به بحث «ولایت» در بیانیه اشاره کرد و گفت: پیوند ولایی میان مؤمنان، که امام شهید(ره) بشارت آن را داده بودند، در این بیانیه برجسته است و صرفاً به معنای تقلید از یک فرد یا امام نیست، بلکه ایجاد یک امت منسجم را هدف قرار داده است.

حجت‌الاسلام کاشی‌زاده وجه سلبی الهیات مقاومت را نفی حاکمیت غیر خدا و مبارزه با استکبار جهانی دانست و گفت: این جنبه در بیانیه به صراحت دیده می‌شود؛ «نظم ظالمانه جهانی» و «نه شرقی، نه غربی» بودن این حرکت، نشان‌دهنده رویکردی متمایز است.

وی نکته مهم دیگری را که در الهیات مقاومت باید مورد توجه قرار گیرد، «هویت‌سازی» دانست و تشریح کرد: مقاومت، هویتی را برای افراد و گروه‌ها ایجاد می‌کند که باعث درک متقابل و هم‌زبانی در فضایی واحد می‌شود. این بیانیه نیز با ترسیم بنیان اخلاقی و کرامت بشری، الگویی برای ملت‌های ستمدیده ارائه می‌دهد و فرد با مطالعه آن، خود را دارای رسالت برای ادامه راه امام شهید می‌یابد.

این استاد الهیات با تأکید بر اجتماعی بودن مفهوم ولایت، به اهمیت تربیت فردی نیز اشاره کرد و گفت: صفاتی چون صبر، شجاعت و قاطعیت که در بیانیه به آحاد جامعه نسبت داده می‌شود، نشان‌دهنده پیوند میان مقاومت فردی و اجتماعی است. نکته نفی تبعیض و پیوند محرومان با عدالت‌خواهی و مبارزه با رفاه‌طلبی نیز از دیگر جنبه‌های برجسته این بیانیه است.

حجت‌الاسلام کاشی‌زاده در پایان، به رسالت تبیینی الهیات مقاومت اشاره کرد و گفت: این الهیات صرفاً به معنای لجوج بودن یا سرسخت بودن نیست، بلکه دفاع از حق، استقلال، صلح‌طلبی عزت‌مندانه و مقابله با تسلیم‌طلبی را در بر می‌گیرد. بیانیه مذکور با برجسته کردن جنبه ایجابی مقاومت، هویت مثبت و آگاهانه‌ای را ترسیم می‌کند که صرفاً یک عنصر تقابلی نیست، بلکه اندیشه و پایداری برای آن اندیشه را در پی دارد.

وی افزود: این بیانیه می‌تواند به عنوان مدلی برای «دیپلماسی مردمی» در عرصه بین‌الملل عمل کند؛ با تعریف مخاطبی عام و استفاده از کلیدواژه‌هایی چون عدالت جهانی و نفی استکبار، محور مشترکی ایجاد می‌کند. این مدل، با پیوند دادن هسته توحیدی با کرامت انسانی و عدالت در لایه‌های میانی، و همبستگی مستضعفان در لایه عملیاتی، فضایی گفتمان‌ساز برای مقابله با استکبار جهانی فراهم می‌آورد و نیازمند پیوست‌هایی برای تبادل تجربیات مقاومت است.

منبع: رسا

انتهای پیام/