روایت تاریخ از پشت ویترینها/راز ماندگاری گردشگران در یزد چیست؟
- اخبار استانها
- اخبار یزد
- 28 ارديبهشت 1405 - 09:57
به گزارش خبرگزاری تسنیم از یزد، در دل کویر مرکزی ایران، شهری نفس میکشد که هر خشت آن روایتی از تاریخ، هر بادگیر آن نشانی از هوشمندی و هر کوچهاش امتدادی از حافظه تمدنی یک سرزمین است؛ یزد، نخستین شهر تاریخی ایران که بافت زنده و یکپارچه آن در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، سالهاست بهعنوان یکی از مهمترین مقاصد گردشگری فرهنگی کشور شناخته میشود. شهری که گردشگران در آن تنها به تماشای بناها نمیآیند، بلکه برای لمس تاریخ، فهم سبک زندگی مردمانی سازگار با اقلیم سخت کویر و تجربه زیستن در دل فرهنگی چندلایه و ریشهدار قدم به این سرزمین میگذارند.
یزد را بسیاری با بادگیرهای بلند، خانههای خشتی، آبانبارهای کهن، گذرهای باریک و محلههای تاریخیاش میشناسند؛ با معماریای که نهتنها زیبایی، بلکه عقلانیت، سازگاری و تجربه قرنها زیستن در اقلیم خشک را در خود جای داده است. اما در ورای این جلوههای عینی، لایههای عمیقتری از هویت تاریخی و فرهنگی این شهر نهفته است؛ لایههایی که تنها از مسیر مشاهده ظاهری بناها قابل درک نیستند و برای فهم آنها باید به فضاهایی قدم گذاشت که روایتگر زندگی، اندیشه، آیینها، مشاغل، هنرها و خاطره جمعی مردم این سرزمین باشند؛ فضاهایی که نام آنها «موزه» است.
گردشگر امروز، بیش از آنکه به دنبال دیدن صرف باشد، در پی فهمیدن، لمس کردن و تجربه کردن است. او میخواهد بداند مردمانی که این خانهها را ساختهاند چگونه زیستهاند، چگونه آب را در دل کویر مدیریت کردهاند، چگونه آیینهای خود را حفظ کردهاند و چگونه میان سنت و زیست روزمره پیوند برقرار کردهاند. موزهها دقیقاً همان نقطهای هستند که میتوانند این پرسشها را پاسخ دهند و سفر را از یک بازدید سطحی به تجربهای عمیق و ماندگار تبدیل کنند.
برای شهری مانند یزد که خود یک «موزه زنده» از تاریخ ایران به شمار میرود، ظرفیتهای موزهای تنها به چند ساختمان یا مجموعه نمایشگاهی محدود نمیشود. از موزههای مردمشناسی و آب گرفته تا موزههای صنایعدستی، فرهنگ ادیان، خانههای تاریخی و مجموعههایی که روایتگر سبک زندگی مردم کویر هستند، همگی میتوانند بخشی از یک منظومه بزرگتر برای معرفی هویت این شهر به گردشگران داخلی و خارجی باشند. در واقع، موزهها میتوانند حلقه اتصال میان میراث ملموس و ناملموس یزد باشند؛ میان آنچه دیده میشود و آنچه باید فهمیده شود.
توسعه موزهها بخشی مهم از راهبرد توسعه پایدار گردشگری و اقتصاد محلی نیز به شمار میرود. هرچه تجربه گردشگر در مقصد غنیتر و معنادارتر باشد، مدت اقامت او افزایش مییابد، ارتباط عاطفیاش با مقصد عمیقتر میشود و احتمال بازگشت یا معرفی آن به دیگران بیشتر خواهد شد. از این منظر، موزهها میتوانند نقش مهمی در افزایش ماندگاری گردشگر، رونق صنایعدستی، تقویت خدمات شهری و ایجاد ارزش افزوده در زنجیره گردشگری ایفا کنند.
سید علیرضا سالارحسینی، معاون گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان یزد، در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم، به تشریح نقش موزهها در توسعه گردشگری فرهنگی، ظرفیتهای ویژه استان یزد در این حوزه، چالشهای موجود در مسیر موزهداری نوین و چشمانداز آینده این مراکز در ارتقای جایگاه یزد در نقشه گردشگری ملی و بینالمللی پرداخت که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
تسنیم: آقای سالارحسینی، در سالهای اخیر توجه به گردشگری فرهنگی بیش از گذشته مطرح شده است. در این میان، موزهها چه جایگاهی در این نوع گردشگری دارند؟
سالارحسینی: اگر بخواهیم گردشگری فرهنگی را بهدرستی تعریف کنیم، باید بگوییم این نوع گردشگری فراتر از بازدید از جاذبههاست؛ در واقع، گردشگری فرهنگی تلاشی برای فهم روح یک مکان، شناخت حافظه تاریخی آن و ارتباط با هویت مردمانی است که در آن سرزمین زیستهاند. در چنین نگاهی، موزهها یکی از مهمترین و مؤثرترین ابزارها برای انتقال این شناخت هستند.
متأسفانه هنوز در ذهن بسیاری از افراد، موزه صرفاً محلی برای نگهداری اشیای قدیمی یا آثار تاریخی تلقی میشود، در حالی که در ادبیات جدید گردشگری، موزهها بهعنوان مراکز روایتگری فرهنگی شناخته میشوند. هر شیء در یک موزه، تنها یک جسم بیجان نیست؛ بلکه حامل داستان، تجربه، سبک زندگی، دانش و جهانبینی نسلهایی است که پیش از ما زیستهاند.
گردشگری امروز دیگر گردشگری مشاهدهمحور صرف نیست؛ گردشگر امروز میخواهد بفهمد، لمس کند، تجربه کند و با مقصد ارتباط احساسی برقرار کند. موزهها دقیقاً همین امکان را فراهم میکنند. آنها میتوانند تاریخ را از قالب متنهای خشک خارج کرده و آن را به تجربهای زنده و قابل لمس تبدیل کنند.
در بسیاری از کشورهای پیشرو در صنعت گردشگری، موزهها نه یک بخش فرعی، بلکه یکی از اصلیترین دلایل سفر هستند. برخی گردشگران حتی مقصد خود را بر اساس کیفیت و جذابیت موزههای آن انتخاب میکنند. این نشان میدهد که موزه، اگر درست طراحی و مدیریت شود، میتواند به یک جاذبه مستقل و بسیار قدرتمند تبدیل شود.
تسنیم: استان یزد از نظر تاریخی و فرهنگی جایگاه ویژهای دارد. این ویژگیها چه ظرفیتهایی برای توسعه گردشگری موزهای ایجاد کردهاند؟
سالارحسینی: یزد از معدود شهرهایی است که خودِ شهر، یک موزه زنده و گسترده محسوب میشود. وقتی گردشگر وارد بافت تاریخی یزد میشود، در واقع وارد فضایی میشود که قرنها تاریخ، معماری و تجربه زیست انسانی در آن جریان داشته است.
ثبت جهانی بافت تاریخی یزد در یونسکو، تنها بهخاطر زیبایی معماری نیست؛ بلکه به دلیل تداوم زندگی در این بافت و حفظ هویت تاریخی آن است. این موضوع یک ظرفیت استثنایی برای پیوند میان گردشگری شهری و گردشگری موزهای فراهم میکند.
در یزد، ما فقط با بناهای تاریخی روبهرو نیستیم؛ بلکه با نظامی کامل از فرهنگ و تمدن مواجهیم. از قناتها و آبانبارها گرفته تا بادگیرها، خانههای سنتی، بازارها، آیینهای مذهبی، شیوههای همزیستی ادیان، صنایعدستی، خوراک محلی و سبک زندگی مردم. هر یک از این عناصر میتواند موضوع یک موزه تخصصی یا بخشی از یک روایت موزهای باشد.
برای مثال، وقتی گردشگر از یک بادگیر بازدید میکند، اگر در کنار آن بتواند در یک موزه مرتبط، فلسفه معماری بادگیر، نحوه عملکرد آن و رابطه آن با اقلیم کویری را نیز درک کند، تجربه او بسیار عمیقتر خواهد شد. یا وقتی از قنات بازدید میکند، اگر بتواند در موزه آب با دانش بومی مدیریت آب در کویر آشنا شود، نگاه او به این میراث کاملاً تغییر خواهد کرد.
تسنیم: به نظر شما کدام موزههای یزد ظرفیت بیشتری برای جذب گردشگران دارند؟
سالارحسینی: واقعیت این است که تنوع موزهای یزد یکی از نقاط قوت ماست و هر کدام از این موزهها میتوانند برای گروه خاصی از گردشگران جذاب باشند.
موزههای مردمشناسی از مهمترین این ظرفیتها هستند؛ چرا که به گردشگر نشان میدهند مردم این منطقه چگونه زندگی میکردند، چه ابزارهایی داشتند، چه آیینهایی برگزار میکردند و چگونه با شرایط سخت اقلیمی سازگار شده بودند.
موزههای آب و قنات نیز از نظر بینالمللی بسیار ارزشمند هستند. در جهانی که مسئله آب به یکی از چالشهای اساسی تبدیل شده، نمایش دانش سنتی ایرانیان در مدیریت منابع آب میتواند بسیار الهامبخش باشد.
موزههای صنایعدستی نیز نقش مهمی دارند. وقتی گردشگر فرآیند خلق یک ترمه، زیلو یا اثر سفالی را میبیند، ارتباط عمیقتری با آن برقرار میکند و احتمال خرید آن نیز افزایش مییابد؛ این یعنی پیوند مستقیم موزه با اقتصاد محلی.
همچنین موزههای مرتبط با فرهنگ ادیان در یزد بسیار ارزشمند هستند. یزد نماد همزیستی مسالمتآمیز ادیان مختلف است و این موضوع میتواند برای گردشگران خارجی، بهویژه در فضای امروز جهان، پیام مهمی داشته باشد.
تسنیم: موزهها چگونه میتوانند به اقتصاد گردشگری استان کمک کنند؟
سالارحسینی: تأثیر موزهها بر اقتصاد گردشگری، بسیار فراتر از فروش بلیت است. موزهها به افزایش مدت اقامت گردشگر کمک میکنند و این موضوع مستقیماً بر میزان هزینهکرد او در مقصد اثر میگذارد.
گردشگری که برای بازدید از چند موزه و تجربههای فرهنگی برنامهریزی میکند، معمولاً مدت بیشتری در شهر میماند، از اقامتگاهها استفاده میکند، در رستورانها غذا میخورد، صنایعدستی خریداری میکند و از خدمات شهری بیشتری بهره میبرد.
به بیان دیگر، موزهها میتوانند گردشگر را از یک بازدیدکننده گذری، به یک مصرفکننده فعال در اقتصاد محلی تبدیل کنند. این مسئله برای توسعه پایدار گردشگری بسیار مهم است.
تسنیم: مهمترین چالشهای فعلی موزهداری در یزد چیست؟
سالارحسینی: مهمترین چالش، ضرورت عبور از موزهداری سنتی است. بسیاری از موزهها هنوز مبتنی بر نمایش ایستا هستند؛ vitrines، توضیح کوتاه و عبور مخاطب. اما نسل جدید گردشگران چنین تجربهای را کافی نمیداند.
ما باید به سمت موزههای تعاملی برویم؛ موزههایی که از فناوریهای نوین مانند راهنمای هوشمند، واقعیت افزوده، نمایشگرهای چندرسانهای، خدمات چندزبانه و طراحی تجربهمحور استفاده کنند.
چالش دیگر، روایتپردازی حرفهای است. هر موزه باید داستان بگوید. اگر داستان وجود نداشته باشد، اشیا معنا پیدا نمیکنند.
تسنیم: چشمانداز شما برای آینده گردشگری موزهای یزد چیست؟
سالارحسینی: من معتقدم یزد این ظرفیت را دارد که به یکی از مهمترین قطبهای گردشگری فرهنگی و موزهای در منطقه تبدیل شود.
اگر بتوانیم میان میراث تاریخی، فناوریهای نوین، روایتگری حرفهای و مشارکت بخش خصوصی پیوند برقرار کنیم، موزههای یزد میتوانند به مراکز تجربهسازی، آموزش، دیپلماسی فرهنگی و حتی الهامبخشی جهانی تبدیل شوند.
یزد فقط مقصدی برای دیدن نیست؛ مقصدی برای فهمیدن، لمس کردن و تجربه کردن است، و موزهها میتوانند قلب این تجربه باشند.
انتهای پیام/