به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در بستر تحولات نوین ژئواکونومیک در منطقه قفقاز و آسیای مرکزی، وزارت کشاورزی قزاقستان از گشایش یک شریان صادراتی جدید و راهبردی به مقصد ایران از طریق پهنه آبی دریای خزر خبر داد.

بر اساس بیانیه رسمی این وزارتخانه، تولیدکنندگان روغن‌های گیاهی در قزاقستان موفق شده‌اند در بهار سال 2026 میلادی، چندین محموله آزمایشی شامل روغن کلزا و آفتابگردان را با موفقیت به بنادر شمالی ایران ارسال کنند؛ اقدامی که نشان‌دهنده اراده جدی آستانه برای استفاده از بازار بزرگ مواد غذایی ایران است.

بر اساس داده‌های آماری «انجمن ملی فرآوران دانه‌های روغنی قزاقستان» (NAOPK)، نخستین محموله از این زنجیره صادراتی، شامل 5000 تن روغن کلزا، در تاریخ 4 آوریل از بندر استراتژیک «آکتائو» بارگیری و روانه ایران شد. در ادامه این روند، در تاریخ 13 می نیز عملیات بارگیری دومین کشتی حامل 5000 تن روغن آفتابگردان به پایان رسید تا فرآیند صادرات از این کانال جدید رسماً تثبیت شود.

کریدور خزر؛ شریانی برای جهش صادراتی آستانه

«یادیکار ابراگیموف»، رئیس انجمن ملی فرآوران دانه‌های روغنی قزاقستان، با تأکید بر ظرفیت‌های منحصربه‌فرد بازار ایران تصریح کرد: «بازار ایران پتانسیل بالایی برای جذب محصولات روغنی قزاقستان دارد. ایران سالانه حدود 3.5 میلیون تن روغن گیاهی و کنجاله وارد می‌کند که از این میزان، نزدیک به 1.5 میلیون تن آن را صرفاً روغن‌های گیاهی تشکیل می‌دهند.»

وی با اشاره به مزیت‌های گمرکی و جغرافیایی دو کشور افزود: «کشورهای ما دارای مرز مشترک آبی در دریای خزر هستند و از سوی دیگر، به لطف موافقت‌نامه تجارت آزاد میان اتحادیه اقتصادی اوراسیا و ایران، از رژیم تعرفه گمرکی ترجیحی بسیار سودمندی بهره می‌برند.»

ابراگیموف یادآور شد که قزاقستان طی سه سال گذشته بیش از 100 هزار تن محصول روغنی به ایران صادر کرده که 94 درصد آن کنجاله بوده است، اما راه‌اندازی مسیر بندر آکتائو می‌تواند حجم صادرات روغن خالص را به شدت جهش دهد.

برآوردها نشان می‌دهد این مسیر ظرفیت جابه‌جایی 3 تا 4 محموله در ماه را دارد که صادرات سالانه روغن را به 150 تا 200 هزار تن می‌رساند و در بلندمدت، مجموع صادرات روغن و کنجاله به ایران می‌تواند از مرز 500 هزار تن در سال عبور کند.

هدف‌گذاری یک میلیارد دلاری و سایه تنش‌های منطقه‌ای

وزارت کشاورزی قزاقستان اعلام کرده که توسعه این مسیر بخشی از راهبرد بزرگ تنوع‌بخشی به مقاصد صادراتی و کاهش بار ترافیکی کریدورهای لجستیکی موجود است.

آستانه در قالب «نقشه راه 2026-2028» در نظر دارد درآمد ارزی این بخش را به مرز 1 میلیارد دلار در سال برساند و خود را در میان سه صادرکننده برتر روغن گیاهی جهان جای دهد.

این در حالی است که قزاقستان پیش از این نیز رکوردهای چشمگیری ثبت کرده بود؛ به طوری که تنها در بازه زمانی ژانویه تا اکتبر 2025، بیش از 523 هزار تن روغن آفتابگردان به ارزش تقریبی 532 میلیون دلار صادر کرده بود.

با این حال، توسعه این مناسبات اقتصادی بدون چالش نبوده است. «آرمان ایستوف»، معاون وزیر امور خارجه قزاقستان، در ماه آوریل فاش کرد که چندین پروژه مشترک میان قزاقستان و ایران به دلیل تنش‌های نظامی و ژئوپلیتیکی اخیر در منطقه موقتاً متوقف یا منجمد شده‌اند.

با وجود این سایه‌های سیاسی، آستانه و تهران همچنان به گسترش همکاری‌های تجاری اصرار دارند. قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان، در جریان مجمع تجاری مشترک که همزمان با سفر رسمی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران به آستانه برگزار شد، از برنامه دو کشور برای افزایش حجم مبادلات تجاری به 1 میلیارد دلار در گام نخست و سپس دستیابی به افق 2 میلیارد دلاری خبر داده بود.

توسعه بنادر خلیج فارس و چالش حیاتی دریای خزر

راهبرد ترانزیتی آستانه تنها به حوزه کشاورزی محدود نمی‌شود؛ قزاقستان به عنوان یک هاب بزرگ اوراسیایی که 85 درصد بار ترانزیتی میان چین و اروپا را پوشش می‌دهد، در پی اتصال بنادر خود به خلیج فارس و آب‌های آزاد است.

برنامه‌های مشترک شامل احداث یک ترمینال لجستیکی در بندر شهید رجایی ایران و اتصال بنادر آکتائو و کوریک قزاقستان به بنادر امیرآباد و انزلی ایران است.

همچنین آستانه تمایل خود را برای ادغام بنادر بندرعباس و چابهار در زنجیره تأمین منطقه‌ای اعلام کرده است. در این میان، راه‌آهن قزاقستان-ترکمنستان-ایران نقشی محوری دارد و پیش‌بینی می‌شود حجم ترافیک آن تا سال 2030 دو برابر شود.

در کنار این افق‌های روشن تجاری، یک چالش زیست‌محیطی بزرگ سایه خود را بر بنادر دو کشور سنگین کرده است: افت شدید تراز آب دریای خزر. کاهش سطح آب هم‌اکنون عملیات بندری، ناوبری لجستیکی و ذخایر آبزیان را با تهدید جدی مواجه کرده است.

توکایف در دیدارهای دوجانبه خواستار تدوین یک برنامه بین‌دولتی فوری با مشارکت سازمان‌های بین‌المللی برای نجات خزر شده است.

دو کشور امیدوارند در جریان هفتمین اجلاس سران کشورهای ساحلی خزر در تهران و چهارمین مجمع اقتصادی خزر، راهکارهای عملی برای این بحران بیابند؛ بحرانی که در صورت عدم مهار، می‌تواند جاه‌طلبی‌های ترانزیتی ترانس‌خزر را با بن‌بست مواجه کند.

انتهای پیام/