به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم،  دونالد ترامپ روز چهارشنبه سیزدهم مه 2026 با هواپیمای ایرفورس وان در فرودگاه بین‌المللی پکن فرود آمد؛ سفری که قرار بود نقطه اوج دیپلماسی دوره دوم ریاست‌جمهوری او باشد.

چین برای استقبال از دونالد ترامپ سنگ تمام گذاشت: فرش قرمز پهن کرد، تشریفات نمایشی پرشکوهی برگزار کرد و شی جین پینگ با لبخند به استقبال او آمد. مسئله‌ای که موجب شده دونالد ترامپ روی روابط شخصی‌ قوی‌اش با شی مانور بدهد و این سفر را به عنوان یک دستاورد دیپلماتیک جلوه دهد.  

اما آن‌طور که از شواهد امر پیداست آنچه در پشت پرده این مراسم پرزرق‌وبرق جریان داشته تصویری متفاوت از یک «پیروزی دیپلماتیک» برای آمریکا بوده و به نظر می‌رسد دو روز حضور در پکن بدون هیچ دستاورد مشخصی برای دونالد ترامپ به پایان رسیده و در عوض، تصویر چین به عنوان یک کشور در حال رشد در صحنه جهانی را تقویت کرده است. 

این گزارش نگاهی است به واقعیت‌های میدانی سفر اخیر  دونالد ترامپ،  رئیس دولت ترویستی آمریکا به پکن.

 

لحن صریح شی درباره تایوان 

شاید صریح‌ترین شاخص موازنه قدرت در این نشست لحن شی جین پینگ درباره تایوان بود. در این دیدار، شی جین پینگ با صراحتی که پیش از این کمتر سابقه داشت به ترامپ هشدار داد که مدیریت نادرست مسئله تایوان، دو کشور را نه به سمت رقابت، بلکه به ورطه‌ی یک رویارویی نظامی مستقیم خواهد کشاند.

این لحن هشدارآمیز برای تحلیلگران آشنا به تاریخ دیپلماسی آمریکا-چین، معنایی خاص دارد. در حالی که مسئله تایوان در سال‌های گذشته همواره کارت بازی واشنگتن برای فشار بر چین بوده به نظر می‌رسد که اکنون این معادله واژگون شده است. 

نشانه ملموس این جابه‌جایی را می‌توان در سکوت کاخ سفید درباره بسته تسلیحاتی تایوان یافت. بسته‌ای به ارزش حدود 14 میلیارد دلار که از حداقل مارس آماده تأیید رئیس‌جمهور بوده، پیش از سفر پکن در انتظار مانده است و قانونگذاران نگران هستند که دولت با هدف تثبیت روابط با پکن تأیید آن را به تعویق بیندازد.

ترامپ پیش از سفر نیز به روشنی گفته بود که موضوع فروش تسلیحات به تایوان را با شی در میان خواهد گذاشت؛ این موضع‌گیری نگرانی‌هایی را درباره نقض یکی از اصول بنیادین روابط آمریکا-تایوان، موسوم به «شش تضمین» که رونالد ریگان در 1982 به تایوان داده بود، برانگیخت؛ تضمینی که آمریکا را از مشورت با چین درباره فروش تسلیحات به تایوان باز می‌داشت. بونی گلیزر از صندوق مارشال آلمان اعلام کرد که هرگونه نرمش لفظی از سوی ترامپ، حتی اگر مبهم باشد، «مخرب‌ترین نتیجه ممکن» برای نشست خواهد بود.

خط بطلان چین بر تحریم نفتی ایران

یکی از کلیدی‌ترین اهداف واشنگتن در این سفر، متقاعد کردن پکن به اعمال فشار بر تهران از طریق قطع خرید نفت ایران بود با این حال ترامپ در مصاحبه با شبکه فاکس‌نیوز تأیید کرد که شی به او گفته چین قصد دارد به خرید نفت ایران ادامه دهد؛ «او گفت می‌دانید، آن‌ها بخش زیادی از نفت خود را از آنجا می‌خرند و می‌خواهند این روند را ادامه دهند.»

این اعلام صریح، دقیقاً در برابر تمام تلاش‌های ماه‌های اخیر واشنگتن قرار داشت.

دولت ترامپ از ابتدای جنگ با ایران سیاست «فشار حداکثری» بر خریداران نفت ایران را از سر گرفته و تهدید به تحریم‌های ثانوی کرده بود. خزانه‌داری تحریم‌هایی علیه پالایشگاه Hengli Petrochemical در چین و حدود 40 شرکت کشتیرانی اعمال کرد و دبیرخانه خزانه‌داری اعلام کرد که «به محاصره شبکه کشتی‌ها، واسطه‌ها و خریدارانی که ایران برای انتقال نفت به بازارهای جهانی به آن‌ها متکی است ادامه خواهد داد.»

ترامپ اما امروز در یک عقب‌نشینی عجیب گفته که رفع تحریم‌ها علیه شرکت‌های چینی که اقدام به خرید نفت ایران می‌کنند را بررسی خواهد کرد. 

سفر در طلوع شرق و غروب غرب

سفر ترامپ به چین در حالی انجام می‌شد که شی جین پینگ از پیش اعلام کرده بود «شرق در حال ظهور است و غرب در حال افول». او در توضیح درباره اینکه چرا اطمینان دارد که چنین گزاره‌ای صحیح است گفته بود که «زمان و انرژی» در جانب چین است.

این اطمینان در سال گذشته پایه‌های محکم‌تری هم پیدا کرد. زمانی که ترامپ در اوج جنگ تعرفه‌ای تعرفه‌های خود بر کالاهای چینی را تا بیش از 140 درصد بالا برد، پکن با محدود کردن صادرات کانی‌های کمیاب و آهن‌رباها به اقدام آمریکا پاسخ داد؛ موادی که زنجیره تأمین صنایع دفاعی و فناوری آمریکا به شدت به آن‌ها وابسته است. ترامپ در آوریل و اکتبر 2025 هر بار در برابر این فشار عقب نشست و توافق تجاری جدیدی با شرایط چین را پذیرفت.

نشانه‌‌های غروب آمریکا در صحنه جهانی مورد اذعان مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا هم قرار گرفته که در یک سخنرانی در مجمع جهانی اقتصاد در داووس گفت: «نظم جهانی مبتنی بر قوانین که «هژمونی آمریکایی» آن را ممکن ساخته بود، دوره «گسست، نه گذار» را تجربه می‌کند. این سخنان او با تشویق ایستاده شرکت‌کنندگان همراه شد. 

جنگ علیه ایران این تصویر را آشکارتر نشان داد. دولت ایالات متحده در حالی که خودش را قوی‌ترین ارتش دنیا معرفی می‌کرد نتوانست به هیچ یک از اهدافش در برابر یک قدرت نامتقارن مانند ایران دست پیدا کند. 

این جنگ علاوه بر نشان دادن ضعف‌های ارتش آمریکا ذخایر تسلیحاتی این کشور را نیز خالی کرد به گونه‌ای که بسیاری از مراکز اندیشکده‌ای ایالات متحده اکنون هشدار می‌دهند که  واشنگتن اکنون از آمادگی لازم برای حمایت از تایوان در صورت بروز هر گونه درگیری با چین برخوردار نیست. 

ضربه ایران به استارگیت

یکی از جنبه‌های بزرگ آسیب جنگ برای آمریکا ضربه ایران به پروژه «استارگیت» بود؛ پروژه‌ای که با هدف تضمین برتری ایالات متحده در زمینه هوش مصنوعی در برابر چین طراحی شده بود اما اکنون در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. 

 پروژه استارگیت یک سرمایه‌گذاری 500 میلیارد دلاری مشترک میان OpenAI، سافت‌بنک و اوراکل بود که ترامپ در ژانویه 2025 بلافاصله پس از بازگشت به کاخ سفید آن را اعلام کرد. هدف این پروژه ساخت بزرگ‌ترین خوشه مراکز داده هوش مصنوعی در جهان به محوریت امارات متحده عربی بود تا برتری آمریکا در حوزه هوش مصنوعی را برای دهه‌های آینده تثبیت کند.

جنگ علیه ایران این طرح را تضعیف کرد. موشک‌های ایران به مراکز داده Amazon Web Services در بحرین و یک مرکز داده اوراکل در دبی اصابت کرد. حملات پهپادی ایران به مراکز داده AWS در امارات و بحرین در اول مارس 2026، سیستم‌های بانکی، پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی و خدمات پرداخت را در سراسر خلیج‌فارس برای بیش از 24 ساعت مختل کرد.

سپاه پاسداران در یک ویدیوی تهدیدآمیز تصویر ماهواره‌ای از مرکز داده استارگیت در ابوظبی را نشان داد و نوشت «هیچ چیز از دید ما پنهان نمی‌ماند» و تهدید به «نابودی کامل» آن کرد.

لی وِی، معاون دانشکده روابط بین‌الملل دانشگاه رنمین، گفت جنگ دقیقاً به قلب این سیاست ضربه زد: «اولین اولویت ترامپ پس از ورود به کاخ سفید پروژه استارگیت بود. اکنون حملات ایران به مراکز محاسباتی امارات، سایه تردید بر گسترش استارگیت در خاورمیانه انداخته است.»

تحلیلگران چینی گفته‌اند که ضربه ایران به این پروژه فاصله رقابتی آمریکا و چین در زمینه هوش مصنوعی را کم می‌کند و به چین فرصت می‌دهد شکاف را پر کند. از طرف دیگر آسیب‌پذیری استارگیت اکنون موضع آمریکا را در مذاکرات با چین از پیش تضعیف کرده است.

این رویداد علاوه بر این وجهه آمریکا به عنوان شریک فناوری را تضعیف می‌کند. وقتی متحدان منطقه‌ای می‌بینند که زیرساخت‌های فناوری آمریکا در امارات زیر آتش است، اعتماد به آمریکا به‌عنوان شریک قابل‌اتکا در حوزه هوش مصنوعی کاهش می‌یابد و چین می‌تواند خود را جایگزین امن‌تری معرفی کند.

بوئینگ؛ نمادی از انتظارهای برباد رفته

یکی دیگر از شکست‌های آمریکا در این سفر اعلام قرارداد تجاری هواپیمای بوئینگ بود. شرکای مالی و تحلیلگران صنعت ماه‌ها پیش‌بینی می‌کردند که چین می‌تواند در حدود 500 فروند هواپیما سفارش دهد. آنچه محقق شد بسیار کمتر بود.

ترامپ در مصاحبه با فاکس‌نیوز اعلام کرد که چین 200 هواپیمای بوئینگ خواهد خرید، عددی که بسیار کمتر از پیش‌بینی تحلیلگران بود و موجب سقوط 4 درصدی سهام این شرکت شد. 

مقایسه با سفر 2017 ترامپ خود گویاست. در سفر 2017، ترامپ نزدیک به 30 مدیر اجرایی با خود برده بود و آمریکا قراردادهایی به ارزش بیش از 250 میلیارد دلار اعلام کرده بود. چین آن بار 300 هواپیمای بوئینگ سفارش داد.

این تفاوت در نتایج، بیانگر وخامت روابط اقتصادی بین آمریکا و چین در دهه گذشته است. به بیان دقیق‌تر، خودِ کارنامه سفر نشان می‌دهد که آمریکا امروز در موضع چانه‌زنی ضعیف‌تری نسبت به هشت سال پیش ایستاده است.

درگیری فیزیکی پلیس امنیت چین

مسئله دیگری که دست برتر چین مقابل آمریکا را نشان می‌داد مخالفت پلیس امنیت چین با پروتکل‌های امنیتی مأموران سرویس مخفی آمریکا بود. فاکس‌نیوز گزارش داد که روز جمعه، در دومین روز از سفر رسمی دونالد ترامپ به چین یک «تقابل شدید» و فیزیکی میان مأموران سرویس مخفی آمریکا و نیروهای امنیتی چین اتفاق افتاد. 

طبق گزارش خبرنگاران، ماموران امنیتی چین از ورود یکی از افسران مسلح سرویس مخفی به محوطه «معبد آسمان» جلوگیری کردند.  ماموران چینی اصرار داشتند که افسر آمریکایی نباید با سلاح گرم وارد محوطه شود، در حالی که آمریکایی‌ها معتقدند حمل سلاح توسط تیم حفاظت رئیس‌جمهور آمریکا پروتکل استاندارد و غیرقابل تغییر سرویس مخفی است.

ناظران معتقدند این اصطکاک‌های امنیتی نشان‌دهنده سطح بالای بی‌اعتمادی میان دو ابرقدرت است. در حالی که ترامپ و شی در برابر دوربین‌ها از «ثبات راهبردی» سخن می‌گویند، درگیری‌های فیزیکی ماموران حفاظت نشان می‌دهد که زیر پوست این دیپلماسی، رقابتی سخت و گاه خصمانه در جریان است. 

اهرم فشار چین بر آمریکا 

تحلیلگران پیش از سفر یادآور می‌شدند که مرکز ثقل رقابت آمریکا-چین از تعرفه‌ها به سمت ساختاری عمیق‌تر حرکت کرده است. چین بر حدود 85 درصد از فرآوری و بیش از 90 درصد از تولید آهن‌ربا در بازار کانی‌های کمیاب جهان سیطره دارد. شی زمانی که در آوریل و اکتبر 2025 تهدید به محدود کردن این جریان‌ها کرد، ترامپ به جای آنکه تهدیدی قابل‌باور در برابر آن مطرح کند، تسلیم شد.

کارشناسان چه می‌گویند؟ 

بازگشت دست خالی ترامپ از سفر چین چیزی بود که بسیاری از کارشناسان برجسته مسائل چین پیش‌بینی می‌کردند.

«درو تامسون» مدیر سابق امور چین، تایوان و مغولستان در دفتر وزیر دفاع آمریکا و محقق دانشگاه فناوری نانیانگ سنگاپور در مصاحبه‌ای با تایم تصریح کرد که «تردید دارم که نتیجه‌ای به دست آید.»

آلن کارلسون متخصص مسائل چین در دانشگاه کورنل نیز در گفت‌وگو با مجله تایم به همین نتیجه رسیده و گفته بود: «احتمال اینکه چیز واقع‌بینانه‌ای از این مذاکرات بیرون بیاید کمی بیش از صفر است.»

جانسون سالیوان مدیر برنامه‌های چین در مؤسسه پژوهش‌های آسیا در دانشگاه ناتینگهام بریتانیا پیش از سفر در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان گفت: «چین در موضعی نسبتاً مطمئن قرار دارد. بحران انرژی را بهتر از آنچه انتظار می‌رفت پشت سر گذاشته و در حال تماشای گرفتار شدن آمریکا در آشوبی از ساخته خودش است.»

مجله تایم نیز در تحلیلی از این سفر نوشت که الگوی رایج رؤسای جمهور آمریکا اینگونه بوده که با اطمینان وارد کاخ سفید می‌شوند و گمان می‌کنند می‌توانند معامله‌ای بزرگ با چین درباره مسائل تجاری و بازارهای جهانی ببندند، اما با وجود مذاکرات بی‌پایان، پکن هرگز کوتاه نمی‌آید.

نشست دو روزه ترامپ با شی پر بود از تعریف و تمجیدهای دو طرف و ادعاهای پیشرفت، اما پیش از بازگشت ترامپ از پکن هیچ توافق یا پیشرفت اساسی اعلام نشد.

ترامپ از «معاملات فوق‌العاده» سخن گفت و مدعی شد «مشکلات زیادی» حل شده، اما سفیر سابق دانیل کریتنبرگ این چارچوب را دقیق توصیف کرد: «شی با لحنی کلاسیک چینی روشن می‌کند که این ثبات می‌تواند تهدید شود اگر تایوان به‌درستی مدیریت نشود.»

سفر پکن در نهایت چیزی کمتر از آنچه ترامپ وعده می‌داد به دست آورد، در محیطی که دیگر موازنه قدرت یک دهه پیش در آن حکمفرما نیست و دیوار چین به سدی مقابل هژمونی آمریکا تبدیل شده است. 

انتهای پیام/