به گزارش خبرگزاری تسنیم از ورامین، غدیر خم در تاریخ اسلام تنها یک واقعه یا یک اعلان ساده نبود؛ بلکه نقطه تکمیل رسالت و ترسیم نقشه راه آینده امت اسلامی به شمار می‌آید. در هجدهم ذی‌الحجه سال دهم هجری، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در بازگشت از حجةالوداع و در منطقه غدیر خم، به فرمان الهی مأمور شد حقیقتی بنیادین را برای همیشه تاریخ ابلاغ کند؛ حقیقتی که با نزول آیه «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ…» اهمیت و فوریت آن آشکار شد. پیامبر در میان جمعیتی عظیم از مسلمانان، دست امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام را بالا برد و با جمله تاریخی «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» مسیر هدایت امت را پس از خود روشن ساخت.

غدیر در حقیقت، اعلام یک پیوند الهی میان رسالت و امامت بود؛ پیوندی که بدون آن، رسالت پیامبر به کمال نمی‌رسید. از همین رو، بلافاصله پس از این اعلام، آیه «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی» نازل شد تا نشان دهد که کمال دین و تمامیت نعمت الهی در گرو استقرار ولایت و استمرار هدایت الهی در قالب امامت است.

بر اساس روایات تاریخی متواتر، پس از خطبه غدیر، مسلمانان به فرمان پیامبر با امیرالمؤمنین علیه‌السلام بیعت کردند. این بیعت عمومی، تنها یک اظهار ارادت نبود بلکه اعلام پذیرش رهبری الهی برای اداره جامعه اسلامی محسوب می‌شد. حتی در منابع معتبر اهل سنت نیز نقل شده است که برخی از بزرگان صحابه با تعبیر «بخٍ بخٍ لک یا علی، اصبحت مولای و مولی کل مؤمن و مؤمنة» این انتصاب الهی را تبریک گفتند. همین گستره وسیع نقل‌ها، غدیر را به یکی از قطعی‌ترین و متواترترین وقایع تاریخ اسلام تبدیل کرده است؛ واقعه‌ای که اصل آن هرگز قابل انکار نبوده است.

با این حال، تاریخ اسلام نشان می‌دهد که مخالفت با پیام غدیر نیز از همان روزهای نخست آغاز شد. گروهی در ظاهر با این پیمان همراه شدند اما در باطن، اندیشه‌ای متفاوت را دنبال کردند. نشانه‌های این اختلاف را می‌توان در روزهای پایانی عمر پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله مشاهده کرد؛ زمانی که در ماجرای قلم و دوات، برخی با طرح شعار «حسبنا کتاب الله» عملاً در برابر وصیت پیامبر ایستادند. این جریان پس از رحلت پیامبر در سقیفه بنی‌ساعده به شکل آشکار بروز یافت و مسیر خلافت از آنچه در غدیر ترسیم شده بود فاصله گرفت.

این انحراف صرفاً یک اختلاف سیاسی نبود، بلکه نقطه آغاز شکافی عمیق در تاریخ امت اسلامی به شمار می‌رفت؛ شکافی که پیامدهای آن در حوادث تلخ پس از رحلت پیامبر، از جمله مظلومیت اهل‌بیت علیهم‌السلام و شهادت حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها آشکار شد. در واقع، غدیر نه تنها مسئله‌ای اعتقادی بلکه معیاری برای سنجش وفاداری امت به پیمان الهی بود.

در کنار این مخالفت آشکار، نوع دیگری از مواجهه با غدیر در طول تاریخ شکل گرفت؛ تحریفی که تلاش کرد مفهوم ولایت را به سطحی حداقلی تقلیل دهد. در این قرائت، واژه «مولی» تنها به معنای محبت و دوستی تفسیر شد، در حالی که بافت خطبه غدیر، سیاق سخن پیامبر و مجموعه قرائن لفظی و تاریخی به روشنی نشان می‌دهد که ولایت در این واقعه به معنای سرپرستی، رهبری و حق هدایت جامعه اسلامی است. تعابیری چون اطاعت، تبعیت و مسئولیت هدایت در متن خطبه غدیر، به‌گونه‌ای است که هرگونه تقلیل آن به صرف محبت، نادیده گرفتن ساختار معنایی این واقعه تاریخی محسوب می‌شود.

در طول قرن‌ها، عالمان و اندیشمندان بزرگی برای حفظ حقیقت غدیر و پاسخ به این تحریف‌ها تلاش کرده‌اند. آثار ماندگاری همچون «الغدیر» علامه امینی، «المراجعات» سید شرف‌الدین، «عبقات الانوار»، «شب‌های پیشاور» و «معالم المدرستین» علامه عسکری نمونه‌هایی از این مجاهدت علمی هستند. این آثار با گردآوری صدها منبع تاریخی، روایی و ادبی از منابع شیعه و اهل سنت، نشان داده‌اند که واقعه غدیر نه یک روایت محدود مذهبی، بلکه حقیقتی مستند و گسترده در میراث اسلامی است.

با این همه، پیام غدیر تنها به مسئله ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام محدود نمی‌شود. در خطبه غدیر، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله از استمرار امامت در نسل اهل‌بیت سخن می‌گوید و زنجیره هدایت الهی را تا حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف معرفی می‌کند. از این منظر، غدیر آغاز یک منظومه کامل از امامت است؛ منظومه‌ای که در دوازده امام معصوم علیهم‌السلام تجلی می‌یابد و مسیر هدایت امت را در طول تاریخ تضمین می‌کند.

در عصر غیبت نیز این جریان هدایت متوقف نمی‌شود. اندیشه نیابت عامه و ولایت فقیه در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. جامعه اسلامی در دوران غیبت نمی‌تواند بدون محور هدایت و رهبری رها شود؛ از همین رو فقیه جامع‌الشرایط که از دانش عمیق دینی، عدالت، تقوا، شجاعت و توان مدیریتی برخوردار است، مسئولیت هدایت جامعه را بر عهده می‌گیرد. بسیاری از فقهای بزرگ شیعه این مسئله را استمرار منطقی نظام ولایت در عصر غیبت دانسته‌اند؛ تلاشی برای آنکه جامعه اسلامی در فقدان حضور ظاهری امام معصوم از مسیر هدایت فاصله نگیرد.

از این منظر، غدیر تنها یک واقعه متعلق به قرن نخست هجری نیست؛ بلکه حقیقتی زنده و جاری در طول تاریخ است. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در پایان خطبه غدیر مأموریتی تاریخی بر عهده امت گذاشتند و فرمودند: «فلیبلّغ الحاضر الغائب والوالد الولد الی یوم القیامة»؛ یعنی حاضران این پیام را به غایبان و پدران به فرزندان تا روز قیامت منتقل کنند. این فرمان نشان می‌دهد که غدیر یک پیام دائمی برای امت اسلامی است؛ پیامی برای پاسداری از مسیر هدایت و جلوگیری از انحراف.

امروز نیز هرچه جامعه اسلامی پیوند عمیق‌تری با فرهنگ ولایت و حقیقت غدیر برقرار کند، انسجام، قدرت و هویت آن استوارتر خواهد بود. غدیر، تنها یک خاطره تاریخی نیست؛ بلکه منشور دائمی هدایت و ریسمان وحدت امت اسلامی است که از صدر اسلام تا عصر ظهور، مسیر حرکت جامعه مؤمنان را روشن نگاه می‌دارد.

یادداشت: حجت الاسلام مهدی حسنی، امام جمعه موقت ورامین

انتهای پیام/