به گزارش خبرگزاری تسنیم از دفتر جزایر خلیج فارس، جزیره قشم در حساس‌ترین روزهای تقویم زیست‌محیطی خود، بار دیگر به پناهگاهی امن برای یکی از نادرترین گونه‌های دریایی جهان تبدیل شده است.

لاک‌پشت‌های پوزه عقابی که از منظر اکولوژیک به عنوان گونه‌های کلیدی شناخته می‌شوند، با حضور در سواحل شنی این جزیره، چرخه‌ای حیاتی را رقم می‌زنند که بقای صخره‌های مرجانی خلیج فارس به آن وابسته است. این خزندگان باستانی با کنترل جمعیت اسفنج‌ها، توازن را در اعماق دریا حفظ می‌کنند، اما خود در برابر تهدیدات محیطی و مداخلات انسانی به شدت آسیب‌پذیر هستند.

فرآیند تخم‌گذاری این لاک‌پشت‌ها که تعداد آنها در هر سال بین 100 تا 250 قطعه در نوسان است از اسفند تا اواخر اردیبهشت به طول می‌انجامد.در این فرآیند حفاظتی، 80 درصد تخم لاک پشت‌ها به بچه لاک پشت تبدیل می‌شود.

لاک پشت‌های پوزه عقابی در فهرست سرخ اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی(IUCN) و جزو گونه‌های در بحران انقراض (Critically Endangeref) ثبت شده‌اند.در حال حاضر پنج گونه لاک‌پشت در سواحل جزیره یافت می‌شوند که شامل لاک پشت‌های سرخ، زیتونی، چرمی، سبز و پوزه عقابی هستند.

سواحل جنوبی جزیره قشم دارای سواحل بکر با شیب ملایم و دانه‌بندی منحصر به فرد ماسه‌های ساحل است که سالانه میزبان صدها لاک پوزه عقابی است که برای تخم‌گذاری از سایر نقاط خلیج‌فارس به این منطقه مهاجرت می‌کنند.

لاک پشت پوزه عقابی (Eretmochelys imbricata) یکی از 2 گونه لاک‌پشت دریایی تخم‌گذار در ایران است که در فهرست قرمز اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت قرار دارد و هر سه تا چهار سال یک بار در یک تا سه مرحله (به فاصله 2 هفته) برای تخم‌گذاری به زادگاه خود باز می‌گردد.

لاک پشت پوزه عقابی همه ساله از همه قسمت‌های خلیج فارس به سایت شیب دراز در 45 کیلومتری جنوب جزیره قشم مهاجرت کرده و اقدام به تخم‌گذاری می‌کند.پوزه این لاک پشت‌ها برای بیرون کشیدن غذا (اسفنج‌های دریایی) از لا به لای مرجان‌ها به شکل منقار عقاب درآمده و از این رو به لاکپشت پوزه عقابی معروف است.

محل تخم گذاری لاک پشت‌های پوزه عقابی بهمن 1390 با همکاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان اثر طبیعی به ثبت ملی رسید.

مقابله با چالش‌های تهدید کننده لاک‌پشت‌های پوزه عقابی

انقراض این لاک‌پشت‌ها می‌تواند به تخریب گسترده صخره‌های مرجانی و در پی آن، فروپاشی زنجیره غذایی و کاهش شدید اکسیژن جو منجر شود که عواقب فاجعه‌باری برای حیات دریایی و حتی انسان خواهد داشت.

از جمله عوامل تهدیدکننده لاک‌پشت‌های پوزه عقابی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

شکار بی‌رویه: لاک زیبا و طرح‌دار این لاک‌پشت‌ها، آن‌ها را هدف اصلی شکارچیان برای استفاده در صنایع جواهرسازی (به ویژه در اروپا و آسیا) قرار داده است.

برداشت تخم‌ها: تخم‌های این لاک‌پشت‌ها نیز برای مصارف دارویی و غذایی مورد سرقت قرار می‌گیرند.

تخریب زیستگاه: توسعه بی‌رویه سواحل، آلودگی دریاها با زباله و پلاستیک، و تغییرات اقلیمی که منجر به بالا آمدن سطح آب دریا و از بین رفتن سواحل تخم‌گذاری می‌شود، از دیگر تهدیدات جدی هستند.

صید ضمنی: گرفتار شدن در تورهای ماهیگیری نیز سالانه تعداد زیادی از این لاک‌پشت‌ها را به کام مرگ می‌کشاند.

بلوغ دیررس: لاک‌پشت‌های پوزه عقابی ماده حداقل 20 سال زمان نیاز دارند تا به بلوغ جنسی برسند و تنها تعداد کمی از نوزادان به سن بلوغ می‌رسند (حدود 1 در 1000). این چرخه طولانی تولید مثل، آسیب‌پذیری آن‌ها را در برابر تهدیدات افزایش می‌دهد.

در راستای مقابله با چالش‌هایی که این لاک‌پشت‌ها را تهدید می‌کند، برنامه جامع پایش و حفاظت در نوار ساحلی قشم با تمرکز بر نقاط استراتژیک به اجرا درآده است.

رئیس اداره و فرمانده یگان حفاظت محیط زیست شهرستان قشم، با تشریح جزئیات طرح تشدید پایش سواحل جزیره، عنوان کرد که مأموران یگان حفاظت در راستای برنامه‌های صیانتی از گونه‌های در معرض خطر انقراض، بازدیدهای میدانی و تخصصی خود را از محل‌های تخم‌گذاری، به‌ویژه در منطقه ساحلی شیب‌دراز، انجام داده‌اند.

شاهمرداد جعفری افزود: با توجه به اهمیت حفاظتی این گونه ارزشمند، گشت و پایش نوار ساحلی و بازدید از سایت‌های تخم‌گذاری به صورت مستمر در حال انجام است.

به گفته وی، این اقدامات با هدف پیشگیری از فعالیت‌های غیرمجاز، جلوگیری از جمع‌آوری تخم‌ها توسط افراد سودجو و مقابله با تخلفات احتمالی در زیستگاه‌ها صورت می‌گیرد تا امنیت این میراث طبیعی حفظ شود.

اهمیت پیوند عمیق جوامع محلی و نهادهای حاکمیتی برا حفاظت از این گونه ارزشمند

موفقیت پایدار در حفظ این گونه، فراتر از نظارت‌های فیزیکی، در گروی پیوندی عمیق میان جوامع محلی و نهادهای حاکمیتی است. تجربه نشان داده است که حضور فعال بومیان در قالب گروه‌های همیار، اثربخش‌ترین راهکار برای کاهش نرخ تلفات نوزادان لاک‌‌پشت در مواجهه با خطراتی چون شکارچیان طبیعی و تخریب زیستگاه است.

حفاظت از این میراث طبیعی نیازمند همکاری جامعه محلی و گردشگران است تا شرایط ایمن برای جوجه‌آوری این گونه منحصربه‌فرد فراهم بماند. در نهایت، آنچه امروز در سواحل قشم جریان دارد، تلاشی هوشمندانه برای حفظ تعادلی شکننده است که پویایی اکوسیستم دریایی جنوب ایران را تضمین می‌کند.

انتهای پیام/7558/