به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام علی ذوعلم، رئیس اندیشکده بیانیه گام دوم انقلاب، در نشست «بعثت مردم و ساخت آینده» اظهار کرد: همین است که ما حتماً نیاز داریم این جلسات را داشته باشیم تا حداقل بتوانیم حرف هم را بشنویم؛ اگرچه ممکن است همدیگر را قبول نکنیم، اما دفاع از خانم دکتر نکته بسیار مهمی است. همه باید واقعیت را ببینیم. ممکن است بعضی وقت‌ها واقعیت برای من بسیار تلخ باشد یا از آن خوشم نیاید، اما نتیجه‌اش این نیست که مسئله حل نشود.

وی افزود: همه ما بر این نکته اتفاق نظر داریم که جامعه ما یک جامعه تحول‌یافته است. در طول این 50 سال پس از انقلاب، تغییرات مثبت بسیار زیادی در آن ایجاد شده است؛ غیر از زیرساخت‌ها و پیشرفت‌های سخت‌افزاری، مردم نیز به یک بلوغ و رشد دیگری رسیده‌اند و به تعبیر دوستان، یک جامعه‌پردازی تا حدی صورت گرفته است. این اتفاق افتاده است، اما هرچه بلوغ جامعه بیشتر می‌شود، نوع مسائل نیز تغییر پیدا می‌کند و حل مسائل پیچیده‌تر می‌شود.

رئیس اندیشکده بیانیه گام دوم انقلاب بیان کرد: من یک‌بار در دهه 60، زمانی که یک استاندار در یک استان بزرگ (که قبلاً استان کوچک‌تری بود) همکار بودیم، به او گفتم اینجا دیگر استان بزرگی است و نیروها و ظرفیت‌های زیادی دارد، بنابراین کار من خیلی سخت‌تر شده است؛ چون در استان کوچک کسی ادعا ندارد، اما اینجا علما حرف دارند، روشنفکران حرف دارند، دانشگاه حرف دارد و مدیران هم حرف دارند. واقعاً همین‌طور است.

ذوعلم گفت: به تعبیر رهبر شهیدمان که در بیانیه هم مطرح شده، ما در این مسیر رشد و در گام دوم حتماً ممکن است با چالش‌های عمیق‌تری روبه‌رو شویم، اما باید بتوانیم با هزینه‌های کمتر از آن‌ها عبور کنیم. این موضوع بسیار مهم است.

وی ادامه داد: بعد از آن باید بر نقاط مشترک حداقل تأکید شود؛ یعنی این نقطه مشترک، تحلیل شما مقدمه‌ای است برای تجویز اینکه چه باید بکنیم و چه کاری باید انجام دهیم. این تحلیل باید مبتنی بر توصیف واقعی باشد. این امکان وجود دارد که از زاویه‌های مختلف به موضوع نگاه شود، اما توصیف آقای دکتر بسیار عالی، روشنگر و دارای افق روشن است.

رئیس اندیشکده بیانیه گام دوم انقلاب گفت: برخی از این توصیفات، توصیه‌های قوی نیز به همراه دارد و این‌ها در واقع واقعیت جامعه است. جامعه، مخصوصاً جامعه ایران، گاهی من می‌گویم ما 90 میلیون جمعیت داریم اما 180 میلیون نظر داریم؛ یعنی هر کسی هم به نوعی نظر دارد.

ذوعلم گفت: جامعه با آن پیشینه تمدنی، با آن نگاه عمیق معرفتی که ناشی از نگاه عقلانی، فلسفی، اجتهادی و معرفتی است، سرمایه‌ها و زیرساخت‌های بسیار محکمی دارد؛ به‌گونه‌ای که اساساً انقلاب اسلامی متولد همین بستر بود. امام خمینی (رحمت‌الله‌علیه) آن کار عظیم را انجام دادند و به تعبیر خودشان و یارانشان، افرادی همچون شهید بهشتی، شهید مطهری و سایر بزرگان، این انقلاب از یک سرمایه انباشته اجتماعی به ثمر رسید.

وی خاطرنشان کرد: نکته‌ای که بنده دارم این است که باید به اصل موضوع جلسه، یعنی «ساخت آینده» پرداخت. من خودم گاهی از یک زاویه دید، مقایسه می‌کنم بین آنچه امروز در حال وقوع است و در آن قرار داریم، و آنچه در انقلاب سال 1357 اتفاق افتاد.

وی گفت: یعنی افراد زیادی از فرهیختگان، باسوادها، تحصیل‌کرده‌ها، محققان، سیاسیون صاحب‌نام، خوشنام، دارای پیشینه و تجربه، به محضر امام رفتند تا ایشان را از آن نگاه و مسیر منصرف کنند یا درباره نگاه امام گفت‌وگو کنند. اما امام با طرح یک منطقه و تبیین آن، آن‌ها را متقاعد می‌کرد؛ یعنی در مواردی وقتی دبیرکل جبهه ملی که کاملاً از نظر مبانی فکری با امام زاویه داشت، بیانیه‌ای صادر می‌کرد که همان راهبرد امام را تأیید می‌کرد، نشان می‌داد که امام توان اقناع دارد و همین امر موجب موفقیت و پیروزی انقلاب شد و آن را تا اینجا رساند.

ذوعلم ادامه داد: نکته بسیار مهم این است که چه کسی «بعثت مردم» را مطرح کرده است؟ ما از این موضوع غافل هستیم. کسی این سخن را گفته که اولاً تحلیل عمیقی از مفهوم بعثت دارد؛ نه امروز و دیروز، بلکه 50 سال پیش همین بحث را داشته و نگاهی به آینده دارد که مطمئن است مردم با بعثت خودشان مسئله را حل خواهند کرد. امروز در جمع خود ما از این مسئله غفلت می‌شود؛ اگر یک دانشمند یا جامعه‌شناس یا آینده‌پژوه در کشوری دیگر چنین حرفی می‌زد، شاید غوغا به پا می‌شد و همه می‌پرسیدند چه کسی بوده، چه گفته و بر اساس چه پژوهشی به این نتیجه رسیده است، اما ما درباره این مسئله هنوز کار جدی انجام نداده‌ایم.

رئیس اندیشکده بیانیه گام دوم انقلاب افزود: این تعبیر را رهبر شهید انقلاب مدتی قبل از شهادت مطرح کرده بودند و پیش از آن نیز بارها بیان شده بود. در عین حال ایشان نگفته‌اند که این تحول به‌صورت خارق‌العاده و یک‌باره و با تغییر 180 درجه‌ای رخ می‌دهد؛ چراکه نظام علت و معلول در جامعه حاکم است و فرهنگ، پیشینه، خلق‌وخو، آداب، سبک زندگی، نگرش‌ها و انتخاب‌ها بسیار اثرگذارند. بنابراین به نظر می‌رسد اینکه آینده را جدا از گذشته ببینیم کاملاً خطاست و آینده ما امتداد همین گذشته است، البته با اصلاح و تکامل.

وی ادامه داد: من هم کاملاً با این نگاه موافقم که باید دید «چه باید کرد» بسیار مهم است. همچنین بحث مفاهمه ملی که آقای دکتر غفاری مطرح کردند، و موضوع توازن و اعتدال، بسیار مهم است. اگر بخواهم کوتاه بگویم، این‌ها چگونه محقق می‌شوند؟ با نگاه تماشاگرانه و صرفاً تحلیل‌گرانه نمی‌توان جامعه را اصلاح کرد. حتی اگر عمیق‌ترین شکاف‌ها هم وجود داشته باشد، نباید صرفاً با نگاهی خشن یا ناشی از عصبانیت به آن پرداخت.

ذوعلم افزود: انسان، موجودی دارای فطرت است؛ هم تعالی‌طلب است و هم پیشرفت‌خواه، اما گاهی مصداق را اشتباه می‌گیرد؛ یا در اثر جهل، یا فضای تبلیغاتی، یا هیجانات. مرحوم علامه جعفری نیز انسان را موجودی بسیار پیچیده می‌دانستند و بیش از 110 عنوان برای ابعاد انسان برمی‌شمردند. انسان موجودی بسیار عمیق است.

رئیس اندیشکده بیانیه گام دوم انقلاب در ادامه گفت: چند سال قبل در اتوبوس نشسته بودم، فردی ظاهراً موجه شروع کرد به بیان مشکلات و نقدهای تند نسبت به جامعه. بعد که صحبت ادامه پیدا کرد، خود او هم گفت جامعه در برخی موارد خوب است. همین مسئله نشان می‌دهد که قضاوت‌ها درباره جامعه یک‌سویه نیست. حتی همان فردی که انتقاد می‌کند، ممکن است در جای دیگری به بخشی از همان جامعه تکیه کند. این نشان می‌دهد که باید رفتار و قضاوت‌ها نسبت به انسان و جامعه، دقیق‌تر و منصفانه‌تر باشد.

وی گفت: ما برای اینکه بتوانیم تداوم را به معنای عمیق آن و تغییر را به معنای درستش دنبال کنیم، همچنین برای تحقق تواضع، اعتدال و مفاهمه، کلیدواژه‌ای که مدتی است در اندیشه‌ها درباره آن بحث کرده‌ایم «تبیین» است؛ یعنی روشنگری، تبیین واقعی، نه تبیین به‌منظور توجیه.

وی افزود: گاهی متأسفانه خودِ واژه‌ها نیز بد معنا می‌شوند. اگر اینجا نقاط مثبت دیده نشود و فقط نقاط منفی دیده شود، یا برعکس، این همان عدم تبیین درست است. شاید حدود 20 سال قبل رهبر انقلاب در جلسه‌ای با مسئولان فرمودند باید جدولی ترسیم کنیم و در یک طرف نقاط مثبت جامعه و در طرف دیگر نقاط منفی را بنویسیم؛ نقاط مثبت را ارتقا دهیم. غنی‌سازی جامعه نیز یک امر بسیط نیست که ساده و تک‌بعدی باشد؛ نهادها، نگرش‌ها و ساختارها همه مرکب‌اند، بنابراین قابل تجزیه و تحلیل‌اند.

ذوعلم ادامه داد: در واقع تبیین باید انجام شود؛ منظور من این است که از خودم گرفته تا خواهران و برادران، حتی همان فردی که در کوچه و خیابان است، همه نیازمند روشنگری هستیم. در نگاه انقلاب اسلامی، نگاه ولایی، توحیدی و همان نگاهی که پیامبران داشتند و امام بر آن تأکید داشتند، تبیین باید به اقناع برسد؛ یعنی فرد با استدلال قانع شود.

رئیس اندیشکده بیانیه گام دوم انقلاب افزود: این یک بخش از موضوع است و بخش دیگر «تبعیت معقول» است. ما شاهد بوده‌ایم که برخی افراد در مدرسه، دانشگاه یا تحت تأثیر رسانه‌ها و یک فرایند خاص به برخی جمع‌بندی‌ها رسیده‌اند. در این میان باید بررسی کنیم که آیا ما در این فرایند، کنشگری اثباتی و ایجابی داشته‌ایم یا نه.

وی تصریح کرد: آیا استاد دانشگاه ما، امام جماعت ما یا رسانه ما نیاز به تحول اساسی در نگاه خود ندارند؟ اگر چارچوب اندیشه‌ای آن شهید بزرگوار را به عنوان یک حکیم متفکر، نه صرفاً یک رهبر سیاسی، مبنا قرار دهیم، می‌توانیم آن را شاخصی برای دانشگاه، حوزه، رسانه و نخبگان قرار دهیم و بسیاری از مسائل را حل کنیم.

ذوعلم ادامه داد: مسئله این است که برخی از کسانی که تا حدی همراه انقلاب بودند، به‌تدریج در فضای هیجانی رسانه‌ای یا در فضای مخالفت‌خوانی، شروع به نق‌زدن و بزرگ‌نمایی اشکالات کردند، بدون اینکه کنشگری اثباتی و ایجابی داشته باشند. نکته من این است که تبیین فقط برای مردم کوچه و بازار نیست؛ برای خود ما هم هست. همین جلسه برای من نیز یک جلسه تبیینی بود و بسیاری از مطالب برایم روشن‌کننده بود.

وی افزود: بیانیه گام دوم انقلاب که در چهلمین سال انقلاب توسط رهبر شهید انقلاب تدوین شد، به اعتقاد من یک صورت جامع، مکتوب و تقریر شده از همین مسیر آینده بر اساس داشته‌های گذشته و اصلاح آن است؛ یعنی اگر قرار است تغییر یا اصلاحی صورت گیرد، باید بر همین مبنا باشد.

ذوعلم تصریح کرد: ما نیازمند یک چارچوب نظری، منسجم، عقلانی، اجماعی و پذیرفته‌شده هستیم تا بتوانیم آن را مبنا و شاخص قرار دهیم. به نظر می‌رسد در خصوص بیانیه گام دوم، در این هفت یا هشت سال گذشته، نوعی غفلت یا حتی بعضاً تجاهل صورت گرفته و آن‌طور که باید به آن پرداخته نشده است.

وی ادامه داد: گاهی نیز اقدامات شعاری انجام شده که نه‌تنها مسئله را حل نکرده، بلکه باعث بدبینی و تلقی کلیشه‌ای نسبت به آن شده است. امیدواریم در فرصت‌های آینده بتوانیم این موضوع را با دقت بیشتری دنبال کنیم.

انتهای پیام/